Kamu Kurumlarında ve Özel Sektörde Çalışan Engelli Personelin Kurumsal Aidiyet ve Motivasyon Düzeylerinin İncelenmesi: Biga İlçesi Örneği

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 3, 221 - 245, 29.12.2025

Canan Öykü Dönmez Kara , Arzu Ertuğrul

https://doi.org/10.70754/biibfd.1801201

Öz

Bu araştırmanın amacı, kamu ve özel sektörde çalışan engellilerin motivasyonlarının kurumsal aidiyet ve alt boyutları ile olan ilişkisini ve boyutlar üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Bu amaç çerçevesinde araştırmanın temel sebebi, çalışan engellilerin iş motivasyonu ve kurumsal aidiyet algı düzeylerine sektör temelinde ışık tutmak ve örgütlerin engelli çalışanlara yönelik olarak daha kapsayıcı ve destekleyici stratejiler geliştirmelerine yardımcı olmaktır. Araştırma evreni, Çanakkale’nin Biga ilçesinde bulunan kamu ve özel sektör işletmelerinde çalışan engelli bireylerdir. Araştırmanın örneklemi ise ilgili organizasyonlardaki 212 engelli personeldir. Veriler anket yöntemiyle elde edilmiştir. Motivasyon düzeylerinin tespiti için Tremblay ve ark. (2009)’nın Dışsal ve İçsel Motivasyon Ölçeği, kurumsal aidiyet düzeylerinin tespiti için Meyer ve ark. (1993)’nın Örgütsel Bağlılık Ölçeği kullanılmıştır. Anketlerden elde edilen veri setine frekans analizi, normallik analizi, güvenilirlik analizi, doğrulayıcı faktör analizi, ki-kare analizi, farklılık analizleri, ilişki analizi ve nedensellik analizi uygulanmıştır. Çalışmanın sonucunda kamu ve özel sektörde istihdamda bulunan engelli çalışanların motivasyonunun normatif bağlılık düzeyini pozitif yönde, güçlü ve anlamlı olarak yordamakta olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Engelli , İstihdam , Kurumsal Aidiyet , Motivasyon

Examining the Institutional Belonging and Motivation Levels of Disabled Personnel Working in Public Institutions and the Private Sector: The Example of Biga District

Öz

The aim of this research is to reveal the relationship between the motivation of disabled employees in the public and private sectors and their organizational belonging and sub-dimensions, as well as its effect on these dimensions. Within this framework, the main reason for the study is to shed light on the work motivation and organizational belonging perception levels of employees with disabilities on a sector basis and to assist organizations in developing more inclusive and supportive strategies for employees with disabilities. The research population is disabled individuals working in public and private sector enterprises in Biga district of Çanakkale. The sample of the research is 212 disabled employees in these institutions and companies. Data were obtained by questionnaire method. Tremblay et al. (2009)'s Extrinsic and Intrinsic Motivation Scale was used to determine motivation levels, and Meyer et al. (1993)'s Organizational Commitment Scale was used to determine organizational belonging levels. Frequency analysis, normality analysis, reliability analysis, confirmatory factor analysis, chi-square analysis, difference analysis, relationship analysis and causality analysis were applied to the data set obtained from the surveys. As a result of the study, it was determined that the motivation of disabled employees employed in the public and private sectors positively, strongly and significantly affects the normative commitment level.

Anahtar Kelimeler

Disabled Person , Employment , Organizational Belonging , Motivation

Kaynakça

• AĞCA, V. ve ERTAN, A. (2008). “Beş Yıldızlı Bir Otelde Çalışanların Örgütsel Bağlılık Düzeyleri Üzerine Bir Araştırma” Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2): 1–22.
• ALI, M., SCHUR, L. & BLANCK, P. (2011). “What Types of Jobs Do People with Disabilities Want?” Journal of Occupational Rehabilitation, 21(2): 199-210.
• ALLEN, N. J. & MEYER, J. P. (1990). “The Measurement and Antecedents of Affective, Continuance, and Normative Commitment to the Organization” Journal of Occupational Psychology, 63(1): 1-18.
• AL-MADI, F. N., ASSAL, H., SHRAFAT, F. & ZEGLAT, D. (2017). “The Impact of Employee Motivation on Organizational Commitment” European Journal of Business and Management, 9(15): 134-145.
• ALTINDİŞ, S. (2011). “İş Motivasyonu İle Örgütsel Bağlılık Arasındaki İlişki: Gönen’de Faaliyet Gösteren Bir İşletmede Yapılan Alan Araştırması” Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(3): 277-296.
• ASHB, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı İstatistikleri (2024). “İstatistik Bülteni 2024 Aralık” https://www.aile.gov.tr/sgbd/istatistik-sayfalari/aylik-istatistik-bulteni/, Erişim: 30.3.2025.
• AYTEKİN, A. VE AKINCI, Z. (2019). “Perakende Sektöründe Çalışanların İş Motivasyonu, Örgütsel Bağlılık ve İş Tatmini Arasındaki İlişki: Antalya İlinde Bir Araştırma” Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 15(1): 139–158.
• BALAY, R. (2000). Örgütsel Bağlılık. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
• BATLAŞ, A. (2002). Ekip Çalışması ve Liderlik. Remzi Kitabevi, İstanbul.
• BEZMEZ, D., YARDIMCI, S. ve ŞENTÜRK, Y. (2011). Sakatlık Çalışmaları: Sosyal Bilimlerden Bakmak. Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
• BILTON, T., BONNETT, K., JONES, P., LAWSON, T., SKINNER, D., STNAWORTH, M. & WEBSTER, A. (2009). Sosyoloji. B. Özçelik (Çev.). Siyasal Kitabevi, Ankara.
• BOUCHER, N. (2003). “Disability and Social Exclusion: The Canadian Experience” Lien Social et Politiques, 50: 147-164.
• BRIEF, P. A. & ALDAG, R. J. (1976). “The Instrinsic-Extrinsic Dichotomy: Toward Conceptual Clarity” Academy of Management Review, 2(3): 496-500.
• BULUT, S., DOĞAN, S. ve ERSOY, M. (2009). “Engelli Bireylere Yönelik Tutumların Değerlendirilmesi: Çalışanlar Üzerine Bir Araştırma” Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21: 123-138.
• BURCU, E. (2020). Engellilik Sosyolojisi. 2. Baskı. Anı Yayıncılık, Ankara.
• CHEN, Z. X. & FRANCESCO, A. M. (2003). “The Relationship Between The Three Components of Commitment and Employee Performance in China” Journal of Vocational Behavior, 62(3): 490-510.
• CHOONG, Y. O., WONG, K. L. & LAU, T. C. (2011). “Psychological Empowerment and Organizational Commitment in The Malaysian Private Higher Education Institutions: A Review and Research Agenda” Academic Research International, 1(3): 236-245.
• COLELLA, A. & BRUYÈRE, S. (2011). “Disability and Employment: New Directions for Industrial and Organizational Psychology” American Psychological Association Handbook of Industrial and Organizational Psychology, 1: 473–503.
• COLELLA, A. & STONE, D. L. (2005). “Workplace Discrimination Toward Persons with Disabilities: A Call For Some New Research Directions” Handbook of Workplace Diversity, 1: 336–357.
• ÇAĞLAR, S. (2009). Uluslararası Hukuk ve Türk Hukuk Sisteminde Engellilerin Eğitim Hakkı ve Devlet Yükümlülükleri. Beta Yayınları, İstanbul.
• ÇETİN, F. ve ÇELEBİ, M. A. (2021). “İçsel ve Dışsal Güdülenme Ölçeği: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması” İş ve İnsan Dergisi, 8(2): 153-167.
• DAĞLI, A., ELÇİÇEK, Z. ve HAN, B. (2018). “Örgütsel Bağlılık Ölçeği’nin Türkçe’ye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(68): 1788-1800.
• DAROLIA, C. R., KUMARI, P. & DAROLIA, S. (2010). “Perceived Organizational Support, Work Motivation, and Organizational Commitment as Determinants of Job Performance” Journal of the Indian Academy of Applied Psychology, 36(1): 69-78.
• DJAFRI, F. & NOORDIN, K. (2017). “The Impact of Workplace Spirituality on Organizational Commitment: A Case Study of Takaful Agents in Malaysia” Humanomics, 33(3): 384-396.
• ELELE, J. & FIELDS, D. (2010). “Participative Decision Making and Organizational Commitment: Comparing Nigerian and American Employees” Cross Cultural Management: An International Journal, 17(4): 368-392.
• ERTÜRK, A. (2010). “Exploring Predictors Of Organizational Identification: Moderating Role of Trust on The Associations Between Empowerment, Organizational Support, and Identification” European Journal of Work and Organizational Psychology, 19(4): 409–441.
• EYHGM, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2011). İşgücü piyasası Özürlüler Açısından Analiz. T.C Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Özürlü ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
• FIRESTONE, W. A. & PENNEL, J. R. (1993). “Teacher Commitment, Working Conditions, and Differential Incentive Policies” Review of Educational Research, 63(4): 489-525.
• GAYRETLİ, M. (2023). “Türkiye'de Engelli Bireylerin İstihdamında Karşılaşılan Zorluklar ve Çözüm Önerileri” Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 23(2): 112-130.
• GENÇ, N. ve TUTAR, H. (2024). Yönetim ve Organizasyon: Çağdaş Sistemler-Yaklaşımlar-Kuramlar. Seçkin Yayınları, Ankara.
• GIDDENS, A. & SUTTON, P. W. (2019). Sosyoloji. 8.Baskı. Kırmızı Yayınları, İstanbul.
• GIGNAC, M. A. M., BOWRING, J., COOPER, D. & KRISTMAN, V. (2020). “Supporting Employees with Episodic Disabilities: Insights from Employers about Workplace Challenges wnd Strategies” Disability and Rehabilitation, 42(25): 3641-3650.
• GOLEMAN, D. (2000). İşbaşında Duygusal Zekâ. 2.Baskı. Varlık Yayınları, İstanbul.
• GÜL, H. (2002). “Örgütsel Bağlılık Yaklaşımlarının Mukayesesi ve Değerlendirmesi” Ege Academic Review, 2(1): 37-56.
• GÜNEY, S. (2007). Yönetim ve Organizasyon. 2. Baskı. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
• GÜRBÜZ, S. ve ŞAHİN, F. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Felsefe-Yöntem-Analiz. 5. Baskı. Seçkin Yayıncılık, Ankara.
• HAQUE, A., FERNANDO, M. & CAPUTI, P. (2020). “How is Responsible Leadership Related To The Three-Component Model of Organisational Commitment?” International Journal of Productivity and Performance Management, 70(5): 1137-1161.
• HERZBERG, F. (2003). “One More Time How Do You Motivate Employees?” Harvard Business Review, 81(1): 87-96.
• HERZBERG, F., MAUSNER, B. & SNYDERMAN, B. (1959). The Motivation to Work. John Wiley & Sons, New York.
• HUGHES, B. & PATERSON, K. (2011). “Sakatlık Sosyal Modeli ve Kaybolan Model: Bir Yetiyitimi Sosyolojisine Doğru” Bezmez, D., Yardımcı, S. ve Şentürk, Y. (Der.), Sakatlık Çalışmaları Sosyal Bilimlerden Bakmak. Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
• İNCE, M. ve GÜL, H. (2005). Yönetimde Yeni Bir Paradigma: Örgütsel Bağlılık. Çizgi Kitabevi, Konya.
• İŞKUR, Türkiye İş Kurumu (2025a). “2024 Yılı Faaliyet Raporu” Şubat 2025, İŞKUR. https://iskur.gov.tr/kurumsal/raporlar, Erişim: 3.5.2025.
• İŞKUR, Türkiye İş Kurumu (2025b). Biga İŞKUR HM 2024 Yılı İstatistikleri. Ocak 2025, İŞKUR, Biga, Çanakkale
• İŞKUR, Türkiye İş Kurumu (2025c). “Nisan 2025 Aylık İstatistik Bülteni” Mayıs 2025. İŞKUR. https://iskur.gov.tr/kurumsal/yayinlar, Erişim: 11.5.2025
• KAHRAMAN-GÜLOĞLU, F. (2022). “Engellilik Hakkında Kavramsal Karmaşanın Nedenleri ve Türkiye’deki Durum” Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(1): 291-315.
• KARAKULLE, İ. (2020). Örgütsel Bağlılık ve İş Tatmini Sağlamada İnsan Kaynakları Yönetimi Uygulamaları. Sage Yayıncılık, Ankara.
• KARATEPE, O. M. ve ULUDAĞ, O. (2007). “Conflict, Exhaustion, and Motivation: A Study of Frontline Employees in Northern Cyprus Hotels” International Journal of Hospitality Management, 26(3): 645-665.
• KAŞ, E. (2012). “Çalışan Motivasyonu iie Örgütsel Bağlılık Arasındaki İlişki” Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(1): 195-210.
• KULKARNI, M. & LENGNICK‐HALL, M. L. (2011). “Socialization of People with Disabilities in The Workplace” Human Resource Management, 50(4): 521–540.
• LATHAM, G. P. & PINDER, C. C. (2005). “Work Motivation Theory and Research at the Dawn of the Twenty-First Century” Annual Review of Psychology, 56(1): 485-516.
• LEETE, L. (2000). “Wage Equity and Employee Motivation ın Nonprofit and Forprofit Organizations” Journal of Economic Behaivor and Organization, 43(4): 423-446.
• LEONARD, H. N., BEAUVAIS, L. L. & SCHOLL, W. R. (1999). “Work Motivation: The Incorporation of Self-Concept-Based Processes” Human Relations, 52(8): 969-974.
• LINZ, S. J. (2004). “Motivating Russian Workers: Analysis of Age and Gender Differences” Journal of Socio-Economics, 33(3): 261-289.
• MASLOW, A. H. (1943). “A Theory of Human Motivation” Psychological Review, 50(4): 370-396.
• MATHIEU, J. E. & ZAJAC, D. M. (1990). “A Review and Meta-Analysis of The Antecedents, Correlates, and Consequences of Organizational Commitment” Psychological Bulletin, 108(2): 171-194.
• MCGEE, G. W. & FORD, R. C. (1987). “Two (or More?) Dimensions of Organizational Commitment: Reexamination of The Affective and Continuance Commitment Scales” Journal of Applied Psychology, 72(4): 638-641.
• MCINNIS, K. J., MEYER, J. P. & FELDMAN, S. (2009). “Psychological Contracts and Their İmplications for Commitment: A Feature-Based Approach” Journal of Vocational Behavior, 74(2): 165-180.
• MEYER, J. P. & ALLEN, N. J. (1991). “A Three-Component Conceptualization of Organizational Commitment” Human Resource Management Review, 1(1): 61–89.
• MEYER, J. P., ALLEN, N. & SMITH, C. A. (1993). “Commitment to Organizations and Occupations: Extensionand Test of A Three-Component Conceptualization” Journal of Applied Psychology, 78(4): 538-551.
• MEYER, J. P., STANLEY, D. J., JACKSON, T. A., MCINNIS, K. J., MALTIN, E. R. & SHEPPARD, L. (2012). “Affective, Normative, and Continuance Commitment Levels Across Cultures: A Meta-Analysis” Journal of Vocational Behavior, 80(2): 225-245.
• MONTES, A., DE LEÓN, A. & RODRÍGUEZ, M. (2003). “Evaluation of Musculoskeletal Discomfort in Bank Tellers: Influence Of Working Posture” Applied Ergonomics, 34(2): 113-119.
• MOTTAZ, C. J. (1985). “The Relative Importance of Intrinsic and Extrinsic Rewards as Determinants of Work Satisfaction” The Sociological Quarterly, 26(3): 365–385.
• NGUYEN, H. N., LE, Q. H., TRAN, Q. B., TRAN, T. H. M., NGUYEN, T. H. Y. & NGUYEN, T. T. Q. (2020). “The impact of organizational commitment on employee motivation: A study in Vietnamese enterprises” The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 7(6): 439–447.
• NONGO, E. S. & IKYANYON, D. N. (2012). “The Influence of Corporate Culture on Employee Commitment to the Organization” International Journal of Business and Management, 7(22): 21-40.
• ÖREN, K., ERDEM, B. ve KAPLAN, M. (2005). “Örgütsel Kültürün İşgücü Verimliliğine Etkisi” Kamu-İş, 8(2): 1-21.
• ÖZİDA, Özürlüler İdaresi Başkanlığı (2010). Özürlülüğe Dayalı Ayrımcılığın Ölçülmesi Araştırması 2010. T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı ve İnsan Hakları Başkanlığı, Yorum Basın Yayın, Ankara.
• ROGGERO, P., TARRICONA, R., NICOLI, M. & MANGIATERRA, V. (2006). “What Do People Think About Disabled Youth and Employment in Developed and Developing Countries? Results From an E‐Discussion Hosted by The World Bank” Disability & Society, 21(6): 645-650.
• ROWDEN, R. W. (2000). “The Relationship Between Charismatic Leadership Behaviors and Organizational Commitment” Leadership Organizational Development, 21(1): 30-35.
• SABUNCUOĞLU, Z. (2007). “Türkiye’deki Büyük İşletmelerin İnsan Kaynakları Uygulamalarına Yönelik Bir Değerlendirme” Çalışma ve Toplum, 15(1): 123-140.
• SABUNCUOĞLU, Z. ve TÜZ, M. (2008). Örgütsel Psikoloji. Alfa Aktüel Yayınları, Bursa.
• SANTUZZI, A. M. & WALTZ, P. R. (2016). “Disability in The Workplace: A Unique and Variable İdentity” Journal of Management, 42(5): 1111-1135.
• SARAÇLI, S., GÖK, S. ve TETİK, S. (2014). “Otel Çalışanlarının Örgütsel Bağlılık Düzeyleri ile Motivasyonları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(2): 1-20.
• SCHEIN, E. H. (2010). Organizational Culture and Leadership. 4th Ed. Jossey-Bass, San Francisco.
• SCHUR, L., KRUSE, D., BLANCK, P. & BLANCK, P. (2009). People with Disabilities: Sidelined Or Mainstreamed? Cambridge University Press, UK.
• SCOTCH, R. K. (2000). “Models of Disability and the Americans with Disabilities Act” Berkeley Journal of Employment and Labor Law, 21(1), 213-222.
• SHANTZ, A., ALFES, K. & LATHAM, G. P. (2016). “The Buffering Effect of Perceived Organizational Support on The Relationship Between Work Stress and Behavioral Outcomes: A Study of Disabled Employees” Human Resource Management Journal, 26(4): 557-573.
• STARNES, B. J. & TRUHON, S. (2006). A Primer on Organizational Commitment. Human Development an Leadership Division. American Society for Quality, USA.
• STONE, D. L. & COLELLA, A. (1996). “A Model of Factors Affecting The Treatment of Disabled Individuals in Organizations” Academy of Management Review, 21(2): 352–401.
• SYNDER, L. B. & SPREITZER, E. (1984). “Social Psychological Aspects of Employment of Persons with Disabilities: A Research Agenda” Rehabilitation Psychology, 29(4): 231-246.
• ŞAHİN, B. (2016). “Kamu Personel Sisteminde İşe Girme ve Yükselmede Çağdaş Liyakat Kavramları” Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1): 231-242.
• ŞEN, M. (2023). Türkiye’de Engelliler ve Sosyal Politikalar. Efe Akademi Yayınları, İstanbul.
• ŞİŞMAN, Y. (2012). “Özürlülük Alanında Kullanılan Kavramlar Üzerine Genel Bir Değerlendirme” Sosyal Politika Çalışmaları, 7(28): 69-85.
• TABATABAEE, S. M., KOOHI, A., GHANDALI, A. & TAJIK, T. (2016). “The Study of Relationship Between Organizational Culture And Organizational Belonging in Employees of Varamin County Office of Education” International Education Studies, 9(5): 183-192.
• TOKOL, A. ve ALPER, Y. (2020). Sosyal Politika. 11. Baskı. Dora Yayıncılık, Bursa.
• TREMBLAY, M. A., BLANCHARD, C. M., TAYLOR, S., PELLETIER, L. G. & VILLENEUVE, M. (2009). “Work Extrinsic and Intrinsic Motivation Scale: Its Value for Organizational Psychology Research” Canadian Journal of Behavioural Science/Revue Canadienne des Sciences du Comportement, 41(4): 213.
• UN, United Nations (2006). “Convention on the Rights of Persons with Disabilities” 12 December 2006, Sixty-first session of the General Assembly by Resolution A/RES/61/106. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-persons-disabilities, Erişim: 07.5.2025.
• UŞAN, M. F. (1999). İş Hukukunda Sakat İstihdamı. Türkiye Sağlık İşçileri Sendikası Yayınları, Ankara.
• VON SCHRADER, S., MALZER, V. & BRUYÈRE, S. (2014). “Perspectives on Disability Disclosure: The Importance of Employer Practices and Workplace Climate” Employee Responsibilities and Rights Journal, 26(4): 237-255.
• VORNHOLT, K., UITDEWILLIGEN, S. & NIJHUIS, F. J. (2013). “Factors Affecting The Acceptance of People with Disabilities at Work: A Literature Review” Journal Of Occupational Rehabilitation, 23: 463–475.
• WASTI, S. A. (2005). “Commitment Profiles: Combinations of Organizational Commitment Forms and Job Outcomes” Journal of Vocational Behavior, 67(2): 290-308.
• WHO, World Health Organization (2001). “Towards a Common Language for Functioning, Disability and Health” https://www.who.int/publications/m/item/icf-beginner-s-guide-towards-a-common-language-for-functioning-disability-and-health, Erişim: 07.5.2025.
• WHO, Public Healty England (2013). “Emergency Risk Management for Health People with Disabilities and Older People”. https://www.who.int/docs/default-source/documents/publications/information-note-people-with-disabilities.pdf? sfvrsn=defe6f20_1, Erişim: 15.10.2025.
• YILDIRIM, M. ve ARSLAN, Ö. E. (2015). “İşgörenlerin İş Motivasyonunun Örgütsel Bağlılıklarına Etkisi: Ankara’daki Beş Yıldızlı Otel İşletmelerinde Bir Araştırma” Turizm Akademik Dergisi, 2(1): 23-37.
• ZEYNEL, D. ve ÇARIKÇI, İ. (2015). “Mesleki Motivasyonun İş Tatmini Ve Örgütsel Bağlılık Üzerindeki Etkisi: Kamu Üniversitelerinde Bir Araştırma” Süleyman Demirel Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(3): 281-298.