Türkiye’de Mevduat Dolarizasyonunun Banka Faiz Gelirleri Üzerindeki Asimetrik Etkileri: 2012–2024 Dönemi İçin NARDL Analizi

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 3, 314 - 326, 29.12.2025

Mustafa Torun , Gökhan Sönmezler , Gizem Varol

https://doi.org/10.70754/biibfd.1844810

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de mevduat dolarizasyonu ile bankacılık sektörü faiz gelirleri arasındaki asimetrik ilişkiyi NARDL (Nonlinear Autoregressive Distributed Lag) yaklaşımıyla incelemektedir. Dolarizasyon, özellikle gelişmekte olan ekonomilerde finansal istikrarı etkileyen temel bir unsur olup, kur oynaklığına duyarlılık ve para politikasının etkinliği üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Çalışmada 2012–2024 dönemine ait aylık veriler kullanılarak dolarizasyon şoklarının faiz gelirleri üzerindeki kısa ve uzun dönem etkileri analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, dolarizasyondaki artışların faiz gelirleri üzerinde sınırlı bir baskı yarattığını; buna karşılık dolarizasyonun azalmasının faiz gelirlerinde istatistiksel olarak anlamlı ve daha güçlü artışlara yol açtığını göstermektedir. Bu durum, yerel para cinsinden fonlamanın bankacılık sektörü gelir yapısını desteklediğini ortaya koymaktadır. Çalışma sonuçları, makro ihtiyati politikaların güçlendirilmesi, TL tasarruf araçlarının çeşitlendirilmesi ve para politikasında öngörülebilirliğin artırılmasının dolarizasyonun azaltılmasında kritik öneme sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Mevduat dolarizasyonu , faiz gelirleri , NARDL

Asymmetric Effects of Deposit Dollarization on Bank Interest Income in Turkey: A NARDL Analysis for the 2012–2024 Period

Öz

This study investigates the asymmetric relationship between deposit dollarization and banks’ interest income in Türkiye using the Nonlinear Autoregressive Distributed Lag (NARDL) approach. Dollarization is a key phenomenon influencing financial stability in emerging markets, particularly through its impact on exchange rate sensitivity and the effectiveness of monetary policy. Using monthly data for the period 2012–2024, the study examines the short- and long-run effects of positive and negative dollarization shocks on interest income. The empirical findings reveal that increases in dollarization exert a limited downward pressure on interest income, whereas decreases in dollarization lead to stronger and statistically significant improvements. This asymmetric structure highlights the importance of domestic currency funding in strengthening banks’ revenue performance. Policy implications derived from the results emphasize the need to reinforce macroprudential frameworks, promote Turkish lira–denominated savings instruments, and enhance monetary policy credibility and transparency to reduce dollarization and support financial stability.

Anahtar Kelimeler

Deposit dollarization , interest income , NARDL

Kaynakça

• AKÇAY, O. C., & Güngör, B. (2020). Mevduat dolarizasyonunun bankacılık sektörü üzerindeki etkileri: Türkiye örneği. İktisat İşletme ve Finans, 35(410), 199–224.
• APERGIS, N., & PAYNE, J. E. (2022). Asymmetric effects of financial dollarization on banking performance. Journal of International Financial Markets, Institutions & Money, 77, 101497. https://doi.org/10.1016/j.intfin.2022.101497.
• BANKACILIK DÜZENLEME VE DENETLEME KURUMU. (2022). Türk bankacılık sektörü temel göstergeleri raporu. Ankara: BDDK Yayınları, 1-47.
• BORIO, C. (2012). The financial cycle and macroeconomics: What have we learnt? BIS Working Papers No. 395. Bank for International Settlements.
• BROWN, R. L., DURBIN, J., & EVANS, J. M. (1975). Techniques for testing the constancy of regression relationships over time. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Statistical Methodology), 37(2), 149–163. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1975.tb01532.x.
• BUSSIÈRE, M. (2013). Exchange rate pass-through to trade prices: The role of nonlinearities and asymmetries. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 75(5), 731–758. https://doi.org/10.1111/obes.12011.
• CALVO, G. A., & VÉGH, C. A. (1992). Currency substitution in developing countries: An introduction. IMF Working Paper No. WP/92/40.
• CAMPA, J. M., & GOLDBERG, L. S. (2005). Exchange rate pass-through into import prices. The Review of Economics and Statistics, 87(4), 679–690. https://doi.org/10.1162/003465305775098189.
• ÇETİN, A. K., KUTLUTÜRK, M. M., & AKMAZ, H. K. (2014). Eğitim durumuna göre istihdamın GSYH üzerindeki etkisi. Journal of Management and Economics Research, 12(22), 249–266. https://doi.org/10.11611/JMER206
• DEMİR, Y., & SEVER, E. (2023). Finansal dolarizasyon ve bankacılık sektörü kârlılığı: Türkiye için asimetrik bir analiz. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 18(1), 113–134.
• DE NICOLÓ, G., HONOHAN, P., & IZE, A. (2005). Dollarization of the banking system: Good or bad? Journal of Banking & Finance, 29(7), 1697–1727. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2004.07.022.
• IZE, A., & LEVY-YEYATI, E. (2003). Financial dollarization. Journal of International Economics, 59(2), 323–347. https://doi.org/10.1016/S0022-1996(02)00017-X.
• KARA, H., & EKİNCİ, A. (2022). Para politikası aktarım mekanizması ve dolarizasyon ilişkisi: Türkiye üzerine bulgular. TCMB Ekonomi Notları No. 2022-04.
• KOLCU, F., & YAMAK R. (2022). Döviz Kurunun Mevduat Dolarizasyonu Üzerindeki Asimetrik Etkisi, İzmir İktisat Dergisi, 37(2), 481-500.
• KÓNYA, I. (2021). Nonlinear adjustment and asymmetric pass-through effects. Economic Modelling, 98, 303–316. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2021.02.016.
• KUTAN, A. M., ÖZSÖZ, E., & RENGIFO, E. W. (2012). Cross-sectional determinants of bank performance under deposit dollarization in emerging markets. Emerging Markets Review, 13, 478–492. https://doi.org/10.1016/j.ememar.2012.07.003.
• LEVY-YEYATI, E. (2006). Financial dollarization: Evaluating the consequences. Economic Policy, 21(45), 61–118. https://doi.org/10.1111/j.1468-0327.2006.00154.x.
• PESARAN, M. H., & SHIN, Y. (1998). An autoregressive distributed lag modelling approach to cointegration analysis. In S. Strom (Ed.), Econometric Society Monographs (Vol. 31, pp. 371–413). Cambridge University Press.
• PESARAN, M. H., SHIN, Y., & SMITH, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616.
• REINHART, C. M., ROGOFF, K. S., & SAVASTANO, M. A. (2003). Addicted to dollars. NBER Working Paper No. 10015.
• SHIN, Y., YU, B., & GREENWOOD-NIMMO, M. (2014). Modelling asymmetric cointegration and dynamic multipliers in a nonlinear ARDL framework. In R. C. Sickles & W. C. Horrace (Eds.), Festschrift in Honor of Peter Schmidt (pp. 281–314). Springer.
• TAYLOR, J. B. (2000). Low inflation, pass-through, and the pricing power of firms. European Economic Review, 44(7), 1389–1408. https://doi.org/10.1016/S0014-2921(00)00037-4.
• TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI. (2024). Finansal istikrar raporu. Ankara: TCMB Yayınları.
• YILDIRIM, K., & ÖZTÜRK, S. (2021). Döviz mevduatlarının kredi faizleri üzerindeki etkisi: Türkiye için ampirik bulgular. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 7(2), 85–104.