Privatization As Policy Transfer: An Analysis Of Structural Transformation In Türkiye and The World

Öz

Globalization, one of the most debated topics in the social sciences in recent times, has had significant effects on the world and Turkey. One of the obvious applications of the globalization process is privatization. Privatization also has a direct impact on the welfare levels of societies because it necessitates a transformation in property relations. Therefore, it is necessary to answer the questions of how privatizations, considered as a policy transfer, came to the agenda in the public policy-making process, what purposes they served for governments, and why they were transferred. In this regard, it is seen that privatizations are the product of a historical process in a specific period, that they developed in a country-specific manner in terms of implementation, and that they essentially emerged in parallel with the global balance of power. The study analyzes theses that approach privatization policies positively and negatively using a comparative examination method. The scope of the study has been expanded by selecting unique examples from different countries. As with any public policy, the ethical consequences arising from privatization practices have been evaluated. Ultimately, it is emphasized that privatization policies cannot be considered independently of the international context, and it is argued that coercive transfer outweighs voluntary transfer.

Anahtar Kelimeler

• Policy Transfer
• Privatization
• Neoliberalism
• Capitalism
• Globalization.

POLİTİKA TRANSFERİ OLARAK ÖZELLEŞTİRME: TÜRKİYE VE DÜNYADAKİ YAPISAL DÖNÜŞÜMÜN ANALİZİ

Öz

Sosyal bilimlerde son dönemin en tartışılan konularından olan küreselleşmenin dünyaya ve Türkiye’ye önemli etkileri olmuştur. Küreselleşme sürecinin en belirgin uygulamalarından biri de özelleştirmelerdir. Özelleştirmeler, aynı zamanda mülkiyet ilişkilerinde yaşanan dönüşümü zorunlu kıldığı için toplumların refah düzeylerine doğrudan etki etmektedir. Dolayısıyla bir politika transferi olarak ele alınan özelleştirmelerin, kamu politikası oluşturma sürecinde nasıl gündeme geldiği, hükümetler tarafından hangi amaçlarla ele alındığı ve niçin transfer edildiği sorularına yanıt verilmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda özelleştirmelerin belirli bir dönemdeki tarihsel sürecin ürünü olduğu, uygulamalar bakımından ülkelere özgü şekilde gelişim gösterdiği ve esas olarak dünyadaki güç dengeleriyle paralel şekilde ortaya çıktığı görülmektedir. Çalışmada; özelleştirme politikalarına olumlu ve olumsuz şekilde yaklaşan tezler, karşılıklı inceleme yöntemiyle analiz edilmiştir. Ülkelerle ilgili özgün örnekler seçilerek çalışmanın kapsamı genişletilmiştir. Her kamu politikasında olduğu gibi özelleştirme uygulamalarıyla birlikte ortaya çıkan etik sonuçlar değerlendirilmiştir. Sonuç itibariyle özelleştirme politikalarının uluslararası konjonktürden bağımsız ele alınamayacağı vurgulanmış ve zorlayıcı transferin gönüllü transfere oranla öne çıktığına dair bir değerlendirme yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Politika Transferi
• Özelleştirme
• Neoliberalizm
• Kapitalizm
• Küreselleşme.

Kaynakça

1. AHMAD, F. (2012). Modern Türkiye’nin Oluşumu. Kaynak Yayınları, İstanbul.
2. AMİN, S. (2020). Liberal Virüs. Yordam Kitap, İstanbul.
3. AREN, S. (1991). 100 Soruda Para ve Para Politikası. Gerçek Yayınevi, İstanbul.
4. BORATAV, K. (2005a). 1980’li Yıllarda Türkiye’de Sosyal Sınıflar ve Bölüşüm. İmge Kitabevi, Ankara.
5. BORATAV, K. (2005b). Türkiye İktisat Tarihi. 1908-2002, İmge Kitabevi, Ankara.
6. BORATAV, K. (2013). Emperyalizm, Sosyalizm ve Türkiye. Yordam Kitap, İstanbul.
7. DESAI, P. (1995). ‘‘Russian Privatization: A Comparative Perspective , The Harriman Review’’ August 1995.
8. DEUTSCHE WELLE, ‘‘ABD'de 85 Milyar Dolarlık Kurtarma Operasyonu’’, https://www.dw.com/tr/abdde-85-milyar-dolarlık-kurtarma-operasyonu/a-3649945, 13.04.2025.

9. DOLOWITZ, D. & DAVID M. (1996), “Who Learns What from Whom: a Review of the Policy Transfer Literature’’, Political Studies, XLIV: 343-357.
10. DOLOWITZ, D. & MARSH, D. (2000), ‘‘Learning from Abroad: The Role of Policy Transfer in Contemporary Policy-Making. Governance’’, 13, 5-24.
11. ENNIS, H.M, PINTO S. M. (2005). ‘‘Argentina’s Privatization: Effects On Income Distribution’’, Ed. Nellis, J., Reality Check: The Distributional Impact Of Privatization İn Developing Countries, Center For Global Development 1776 Massachusetts Avenue. 179-217.
12. EURONEWS, (2023). ‘‘Kamuda İstihdam Oranı: Türkiye'de Kamu Çalışanı Sayısı Yüksek mi Diğer Ülkelerde Durum Ne?’’, https://tr.euronews.com/2023/11/25/kamuda-istihdam-orani-turkiyede-kamu-calisani-sayisi-yuksek-mi-diger-ulkelerde-durum-ne#:~:text=Avrupa%20ve%20OECD%20ülkelerinde%20durum,36%20ülke%20içinde%2031.%20sırada, 09.03.2025.
13. EURONEWS, (2024), ‘‘Türkiye Gelir Dağılımı Eşitsizliğinde Avrupa'da İlk Sırada’’, https://tr.euronews.com/2024/03/12/gelir-dagilimi-esitsizligi-avrupa-lideri-turkiye-dunyada-130-ulke-icinde-28-sirada, 09.03.2025.
14. EVANS, M. & DAVIES, J. (1999). ‘‘Understanding Policy Transfer: A Multi-Level, Multi-Disciplinary Perspective’’, Public Administration Vol. 77, No 2, 361–385.
15. GÜLER, B. A. (2020). ‘‘Karşılaştırmalı Kamu Yönetimi Nedir?’’, K. Karasu (Der.), Kamu Yönetimi Ülke İncelemeleri, İmge Kitabevi, Ankara.
16. HARVEY, D. (1997). Postmodernliğin Durumu. Metis Yayınları, İstanbul.
17. HARVEY, D. (2012). Sermaye Muamması. Sel Yayıncılık, İstanbul.
18. HÜRRİYET, (2025). ‘‘Türkiye'nin 38 Yılda Özelleştirmeden Elde Ettiği Gelir Açıklandı’’, https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/genel-haberler/turkiyenin-38-yilda-ozellestirmeden-elde-ettigi-gelir-aciklandi_ID1609376/, 25.12.2025.
19. KAFAOĞLU, A. (1984). İktisatta Doğrular ve Yanlışlar. Alan Yayıncılık, İstanbul.
20. KARASU, K. (2020). ‘‘İngiltere’de Kamu Yönetimi’’, K. Karasu (Der.), Kamu Yönetimi Ülke İncelemeleri, İmge Kitabevi, Ankara.
21. KAYMAKÇI, M. (2022). Veryansın TV, ‘‘Kitlerin Özelleştirilmesi Tarımın Çöküşünü Hızlandırdı mı?’’, https://www.veryansintv.com/kitlerin-ozellestirilmesi-tarimin-cokusunu-hizlandirdi-mi, 05.05.2025.
22. KAZGAN, G. (2000). İktisadi Düşünce veya Politik İktisadın Evrimi. Remzi Kitabevi, İstanbul.
23. KAZGAN, G. (2006). Tanzimat’tan 21. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
24. KESKİNOK, Ç. (1999). ‘‘Özelleştirme ve Kent Planlama’’, Teori Dergisi, (109), 3-22.
25. KİLCİ, M. (1994). KİT’lerin Özelleştirilmesi ve Türkiye Uygulaması. Devlet Planlama Teşkilatı, Ankara.
26. KOÇ, Y. (2005). Aydınlık Dergisi, ‘‘Yeniden Devletleştireceğiz’’, https://www.yildirimkoc.com.tr/usrfile/1329254265a.pdf, 06.05.2025.
27. KORAY, S. (2013). ‘‘İnsan, iktisat ve yabancılaşma’’, Bilim ve Ütopya Dergisi. (227), 4-7.
28. KUTLU, M. C. (2020). ‘‘Arjantin’de Kamu Yönetimi’’, K. Karasu (Der.), Kamu Yönetimi Ülke İncelemeleri, İmge Kitabevi, Ankara.
29. KUTLU, Ö. ÖZDEMİRAY, S.M. (2016). ‘‘Politika Transferine Karar Verme Süreci’’, Sayıştay Dergisi, Sayı:101 Nisan - Haziran 2016, 79-95.
30. KURMUŞ, O. (2014). ‘‘Türkiye’de Neoliberalizm’’ Mülkiye Dergisi, 34(268), 9-41.
31. KWAN, C.H. (2020). ‘‘China’s Unfinished Ownership Reform: Privatization and a Fair and Competitive Environment Remain to be Achieved’’, Policy Research Institute, Ministry of Finance, Japan, Public Policy Review, Vol.16, No.3, September 2020, 1-26.
32. OECD (2019). ‘‘A Policy Maker's Guide to Privatisation’’, Corporate Governance, OECD Publishing, Paris.
33. PAMUK, Ş. (2020). Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. İstanbul.
34. PARKER, D. (2004). ‘‘The Uk’s Privatisation Experiment: The Passage Of Time Permits A Sober Assessment’’, Cesifo Working Paper No. 1126 Category 9: Industrial Organisation February 2004 , 1-42.
35. PIKETTY, T. (2023). Kapital ve İdeoloji. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
36. ROSEN, D.H. JORDAN, C.A., GORMLEY, L. (2025). ‘‘Prospects For Soe Privatızation In China’’, Rhodium Group. https://rhg.com/wp-content/uploads/2025/05/Fire-Sale-Prospects-for-SOE-Privatization-in-China.pdf
37. SEZEN, S. (1999). Devletçilikten Özelleştirmeye Türkiye'de Planlama. Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü, Ankara.
38. SEZEN, S. (2022). Dünya Gazetesi, ‘‘Çin modelinden anlaşılan nedir?’’, https://www.academia.edu/70121666/Seriye_Sezen_%C3%87in_Modelinden_Anla%C5%9F%C4%B1lan_Nedir_D%C3%BCnya_29_Ocak_2022 , 25.04.2025.
39. SEZGİN, Ş. (2010). ‘‘Politika transferi ve Türkiye'de özelleştirme’’, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (27), 67-76.
40. SÖNMEZ, M. (1992). Dışa Açılan Türkiye Kapitalizmi. Gerçek Yayınevi, İstanbul.
41. STONE, D. (2001). ‘‘Learning Lessons, Policy Transfer and the International Diffusion of Policy Ideas’’, CSGR Working Paper No. 69/01 April 2001.
42. TEZEL, Y. (2015). Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi (1923-1950). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
43. TRADING ECONOMICS, (2025). ‘‘Türkiye Toplam Brüt Dış Borcu’’, https://tr.tradingeconomics.com/turkey/external-debt, 25.12.2025.
44. VENUGOPAL, R. (2015) ‘‘Neoliberalism as concept’’. Economy and Society, 44 (2). pp. 165-187.
45. YAY, E. (2016). ‘‘Bir Kamu Politikası Olarak Politika Transferi ve Türkiye Örneği’’, Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 8(2), 48-63.
46. WEBER, M. (2024). Bürokrasi ve Otorite. Adres Yayınları, Ankara.
47. WILLIAMS, C.C., DZHEKOVA, R. (2014). ‘‘Evaluating The Cross-National Transferability Of Polıcıes: A Conceptual Framework’’, Journal of Developmental Entrepreneurship, 19 (4). 1-18.
48. WILLIAMSON, J. (2008). ‘‘A Short History of the Washington Consensus’’, N. Serra ve J. Stıglıtz (Ed.), The Washington Consensus Reconsidered: Towards a New Global Governance içinde (14-30). New York: Oxford University Press.
49. WORLD BANK, (2025). ‘‘GDP growth (annual %) - Russian Federation’’, https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=RU , 25.12.2025.