Şanlıurfa İli Çağrı Merkezi Çalışanlarında Psikolojik Sözleşme İhlalinin Sessiz İstifa Davranışı Üzerindeki Etkisinde İşten Ayrılma Niyetinin Aracılık Rolü

Öz

Psikolojik sözleşme ihlali, çalışan ile işletme arasındaki karşılıklı beklentiler, güven ve adalet algısını zedeleyerek çalışanların örgüte olan bağlılık ve motivasyonlarını azaltmakta; buna bağlı olarak işten ayrılma niyetlerini artırabilmektedir. İşten ayrılma niyetindeki artış ise çalışanların işletmeye yönelik gönüllü katkılarını azaltmalarına, yalnızca zorunlu görevlerini yerine getirmelerine ve sessiz istifa davranışı sergilemelerine yol açabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, psikolojik sözleşme ihlalinin sessiz istifa üzerindeki etkisinde işten ayrılma niyetinin aracılık rolünü belirlemektir. Araştırmanın örneklemini, Şanlıurfa ilinde faaliyet gösteren 240 çağrı merkezi çalışanı oluşturmaktadır. Veriler korelasyon, regresyon ve doğrulayıcı faktör analizleri ile incelenmiş; aracılık etkisi ise Hayes PROCESS Macro (Model 4) kullanılarak test edilmiştir. Elde edilen bulgular, psikolojik sözleşme ihlalinin sessiz istifa üzerinde anlamlı ve pozitif yönde etkisi olduğunu ve işten ayrılma niyetinin bu ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Psikolojik Sözleşme İhlali
• Sessiz İstifa
• İşten Ayrılma Niyeti.

The Mediating Role of Intention to Leave in the Effect of Psychological Contract Breach on Silent Resignation Behavior Among Call Center Employees in Şanlıurfa Province

Öz

Psychological contract breach damages mutual expectations, trust, and perception of fairness between employees and the organization, reducing employee commitment and motivation and potentially increasing their intention to leave. This increased intention to leave can lead employees to reduce their voluntary contributions to the company, perform only mandatory tasks, and exhibit silent resignation behavior. The aim of this study is to determine the mediating role of intention to leave in the effect of psychological contract breach on silent resignation. The sample consists of 240 call center employees operating in Şanlıurfa province. Data were analyzed using correlation, regression, and confirmatory factor analyses; the mediating effect was tested using the Hayes PROCESS Macro (Model 4). The findings show that psychological contract breach has a significant and positive effect on silent resignation, and that intention to leave plays a partial mediating role in this relationship.

Anahtar Kelimeler

• Psychological Contract Breach
• Silent Resignation
• İntention To Resign

Kaynakça

1. APAYDIN, M. (2016). Sosyal Değişim, Psikolojik Sözleşme İhlali, Örgütsel Sinizm ve İşten Ayrılma Niyeti: Bodrum Örneği [Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı].
2. ARSLAN, M. (2022). Psikolojik Sözleşme İhlalinin ve Dedikodunun İşten Ayrılma Niyetine Etkisi: Karşılaştırmalı Bir Araştırma [Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı].
3. ASLANOĞLU, K. (2019). Psikolojik Sözleşme İhlali ile İşten Ayrılma Niyeti İlişkisinde Tükenmişliğin Rolü: Sağlık Sektörüne Yönelik Bir Araştırma [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı].
4. ATSAN, M. (2023). Yöneticilerin Korkulu Rüyası: Sessiz İstifa. Özgür Yayınları.
5. AYCAN, H. B. (2024). Finans Sektöründe Çalışanların İşten Ayrılma Niyetlerinin ve Sessiz İstifalarının İnsan Kaynakları Analitiği Yöntemleri ile Tahmin Edilmesi [Yüksek Lisans Tezi].
6. BARAN, H., KARAVELİOĞLU, C., & KARAVELİOĞLU, M. B. (2024). The Mediating Role Of Psychological Contract Breach İn The İnfluence Of Leader-Member Exchange On Quiet Quitting Among Coaches. Research Square.
7. BALLI, E. & ÜSTÜN, F. (2021). İçsel İşten Ayrılma “Örgütü Gizli Terk Ediş”, Örgütsel Davranış, Şimdi Bu Konular Konuşuluyor. Ed. F. Üstün ve A.İ. Koca Ballı. Ankara: Detay Yayıncılık.
8. BAŞ, M. (2020). Algılanan Örgütsel Destek ile İşten Ayrılma Niyeti Arasındaki İlişkide İşe Adanmışlığın Aracılık Rolü: Erzincan’daki Sağlık Çalışanları Üzerine Bir Uygulama [Doktora Tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi].

9. BİLBEN, R. (2023). Sağlık Çalışanlarında İş Stresi ve Tükenmişliğin İşten Ayrılma Niyeti Üzerindeki Etkisinin Yapısal Eşitlik Modellemesi ile İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Batman Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü].
10. BOZ, D. (2024). “Sessiz İstifanın İşten Ayrılma Niyetine Etkisi: Çağrı Merkezi Çalışanlarına Yönelik Bir Araştırma”, Dumlupınar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13.
11. BOZDOĞAN, A. C., & ÖZTÜRK, M. (2025). “Örgütlerde Psikolojik Sözleşme ve Sessiz İstifanın Teorik Çerçevede Değerlendirilmesi” Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 8(1), 178–200.
12. BÜYÜKYILMAZ, O., & ÇAKMAK, A. (2015). “Psikolojik Sözleşme İhlal Algısının Devlet ve Vakıf Üniversitelerinde Görev Yapan Akademisyenler Kapsamında Karşılaştırmalı Analizi”, Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 48–71.
13. CARBERY, R., GARAVAN, T. N., O’BRIEN, F., & MCDONNELL, J. (2003). Predicting Hotel Managers’ Turnover Cognitions. Journal Of Managerial Psychology, 17(7–8), 643–663.
14. CEYLAN, H. (2025). Psikolojik Sözleşme İhlali ile Örgütsel Sessizlik ve Sessiz İstifa Arasındaki İlişkide Örgütsel Sinizmin Aracı Rolü [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü].
15. CHO, S., JOHANSON, M. M., & GUCHAIT, P. (2009). Employees’ İntent To Leave: A Comparison Of Determinants Of İntent To Leave Versus İntent To Stay. International Journal Of Hospitality Management, 28(3), 374–381. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2008.10.007
16. CUNNINGHAM, G. B., & SAGAS, M. (2004). Group Diversity, Occupational Commitment, And Occupational Turnover İntentions Among NCAA Division IA Football Coaching Staffs. Journal Of Sport Management, 18(3), 236–254. https://doi.org/10.1123/jsm.18.3.236
17. ÇİMEN, A. İ., & YILMAZ, T. (2023). “Sessiz İstifa Ne Kadar Sessiz”, Sakarya Üniversitesi İşletme Enstitüsü Dergisi, 5(1), 27–33.
18. DANAYİYEN, A. (2024). Sağlık Çalışanlarının Sessiz İstifa ve Sessiz İşten Çıkarılma Algısının İşten Ayrılma Niyetlerine Etkisi. G. Aba & A. Bulut (Eds.), 7. Uluslararası 17. Ulusal Sağlık ve Hastane İdaresi Kongresi Bildiriler Kitabı. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi.
19. DEWI, M. K., & PIARTRINI, P. S. (2021). “The Role Of Organizational Commitment İn Mediating The İnfluence Of Communication And Work Stress On The Turnover İntention İn Private Hospitals İn West Denpasar”, American Journal Of Humanities And Social Sciences Research, 5(1), 68–79.
20. DÜRYAZ, D. (2025). Sessiz İstifanın İşten Ayrılma Niyetine Etkisinde Örgüt İkliminin Aracı Rolü [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü].
21. ESMER, Y., & ÖZDAŞLI, K. (2018). Akademik Yönetimde Psikolojik Sözleşme İhlali, Etik Liderlik ve Prososyal Davranışlar. Çizgi Kitabevi.
22. GEORGIADOU, A., VEZYRIDIS, P., & GLAVELI, N. (2025). “You Pretend To Pay Me; I Pretend To Work”: A Multi-Level Exploration Of Quiet Quitting İn The Greek Context”, Human Resource Management, 64(4).
23. GRAY, T. W., ZABINSKI, A. M., FU, Q., & DARDEN, T. R. (2025). That’s Not What I Was Promised! Psychological Contracts and Quiet Quitting. Human Resource Management, 64(6), 1833–1863. https://doi.org/10.1002/hrm.70011
24. GÜL, H., OKTAY, E., & GÖKÇE, H. (2008).” İş Tatmini, Stres, Örgütsel Bağlılık, İşten Ayrılma Niyeti ve Performans Arasındaki İlişkiler: Sağlık Sektöründe Bir Uygulama”, Akademik Bakış, (15), 74–75.
25. GÜN, İ., ÇETİNKAYA KUTUN, F., & SÖYÜK, S. (2025). “Mediating Effect Of Turnover İntention On The Relationship Between Job Burnout And Quiet Quitting İn Nurses”, Journal Of Advanced Nursing”, 81(10).
26. GÜRBÜZ, S., & ŞAHİN, F. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: Felsefe–Yöntem–Analiz (5. Bs.). Seçkin Yayıncılık.
27. HAYES, A. F. (2018). Introduction To Mediation, Moderation, And Conditional Process Analysis: A Regression-Based Approach (2nd Ed.). Guilford Press.
28. HELTIA. (2024). Quiet Quitting: The Silent Productivity Crisis. Heltia Workplace Insights Report 2024.
29. İŞÇİ, E. (2010). Psikolojik Sözleşme İhlalinin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve İşten Ayrılma Niyeti Üzerindeki Etkisinde Güvenin Rolü [Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
30. KAPLAN, F. (2025). Diş Hekimlerinin Psikolojik Sözleşme Algılarının ve İş Stresinin İşten Ayrılma Niyetine Etkisi [Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü].
31. KESKİN, B. (2020). Psikolojik Sözleşme İhlali Algısı ve İşten Ayrılma Niyeti Arasındaki İlişkide Algılanan İstihdam Edilebilirlik ve İş Yükü Algısının Rolü Üzerine Bir Araştırma [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yönetim ve Çalışma Psikolojisi Bilim Dalı].
32. KESKİN, B. (2020). Psikolojik Sözleşme İhlali Algısı ve İşten Ayrılma Niyeti Arasındaki İlişkide Algılanan İstihdam Edilebilirlik ve İş Yükü Algısının Rolü Üzerine Bir Araştırma [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yönetim ve Çalışma Psikolojisi Bilim Dalı].
33. KILIÇ, T. (2025). Otantik Liderliğin Sessiz İstifa ve İşten Ayrılma Eğilimine Etkisi: Gıda Sektöründe Bir Uygulama [Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
34. KICKUL, J. (2001). “When Organizations Break Their Promises: Employee Reactions To Unfair Processes And Treatment”, Journal Of Business Ethics, 29(4), 289–307.
35. KIM, K. T., & SOHN, Y. W. (2024). “The İmpact Of Quiet Quitting On Turnover İntentions İn The Era Of Digital Transformation: The Mediating Roles Of Job Satisfaction And Affective Commitment”, And The Moderating Role Of Psychological Safety. Systems, 12(11), 460.
36. KOBAK, Ö. (2023). Sessiz İstifa Kavramına İlişkin Bir Model Önerisi [Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
37. KOÇAK, D., & YÜCEL, İ. (2018). “Algılanan Örgütsel Destek ile İşten Ayrılma Niyeti Arasındaki İlişkide Duygusal Bağlılığın Aracı Etkisinin İncelenmesi”, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(3), 683–704.
38. KÖSE, E., ÖZKOÇ, A. G., & BEKCİ, İ. (2019). “İş Güvencesizliğinin İşten Ayrılma Niyetine Etkisi: Muhasebe Meslek Mensuplarına Yönelik Bir Araştırma”, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9(2), 396–409.
39. KURT, H. S. (2019). Psikolojik Sözleşme İhlallerinin İşten Ayrılma Niyeti Üzerindeki Etkisinde Çalışanın Algıladığı Lider-Üye Etkileşim Kalitesinin Rolü [Doktora Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
40. LAMBERT, E. G. (2006). I Want To Leave: A Test Of A Model Of Turnover İntent Among Correctional Staff. Applied Psychology İn Criminal Justice, 2(1), 57–83.
41. LEHMAN, W. E. K., & SİMPSON, D. D. (1992). Employee Substance Use And On-The-Job Behaviors. Journal Of Applied Psychology, 77(3), 309–321. https://doi.org/10.1037/0021-9010.77.3.309
42. LU, M., AL MAMUN, A., CHEN, X., YANG, Q., & MASUKUJJAMAN, M. (2023).” Quiet Quitting During COVID-19: The Role Of Psychological Empowerment”, Humanities And Social Sciences Communications, 10(1).
43. MILLWARD, L. J., & BREWERTON, P. M. (2000). “Psychological Contracts: Employee Relations For The 21st Century”, In International Review Of Industrial And Organizational Psychology.
44. MILLWARD, L. J., & HOPKINS, L. J. (1998). Psychological Contracts, Organizational And Job Commitment, Journal Of Applied Psychology, 83(6), 1530–1556. https://doi.org/10.1037/0021-9010.83.6.1530
45. MİMAROĞLU, A. A. (2008). Psikolojik Sözleşmenin Personelin Tutum ve Davranışlarına Etkileri: Tıbbi Satış Temsilcileri Üzerine Bir Araştırma [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı].
46. MORGÜL, G. (2025). İş Dünyasının Sessiz Kararları: Sessiz İşten Çıkarma ile İşten Ayrılma Niyeti İlişkisinde İlişki Ağı Kurma Yeteneğinin Rolü, Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 235–252.
47. ONAN, G., & TURHAN, M. (2023). “Psikolojik Sözleşme İhlali Algısının İşe Adanmışlık ve İşten Ayrılma Niyeti Üzerindeki Etkisi”, ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (ODÜSOBİAD).
48. ÖRÜCÜ, E., & HASIRCI, I. (2024). “Örgütlerde Hiyerarşi Kültürü ve Lider-Üye Etkileşiminin Sessiz İstifa Davranışı Üzerindeki Etkisi” Doğuş Üniversitesi Dergisi, 25(1), 275–291.
49. ÖZGEN, H., & ÖZGEN, H. (2010). “Psikolojik Sözleşme ve Boyutlarının İş Tatmini, Örgütsel Bağlılık ve İşten Ayrılma Niyetine Etkileri: Tıbbi Satış Temsilcileri Üzerinde Bir Araştırma”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(1).
50. ÖZGÜL, E. (2013). Otel İşletmelerinde Algılanan Psikolojik Sözleşme İhlalinin İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyeti Üzerindeki Etkisi: Nevşehir Örneği [Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
51. PURANI, K., & SAHADEV, S. (2007). The moderating role of industrial experience in the job satisfaction, intention to leave relationship: an empirical study among salesmen in India. Journal of Business & Industrial Marketing, 23(7), 475–485. https://doi.org/10.1108/08858620810901239
52. RIGOTTI, T. (2009). “Enough İs Enough? Threshold Models For The Relationship Between Psychological Contract Breach And Job-Related Attitudes. European Journal Of Work And Organizational Psychology”, 18(4).
53. ROBINSON, S. L., & ROUSSEAU, D. M. (1994). “Violating The Psychological Contract: Not The Exception But The Norm”, Journal Of Organizational Behavior, 15(3), 245–259.
54. ROBINSON, S. L., & MORRISON, E. W. (2000). The Development Of Psychological Contract Breach And Violation: A Longitudinal Study. Journal Of Organizational Behavior, 21(5), 525–546. https://doi.org/10.1002/1099-1379(200008)
55. SAVAŞ, B. Ç., & TURAN, M. (2023). “Sessiz İstifa Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”, The Online Journal Of Recreation And Sports, 12(3), 442–453.
56. SEZGİN, E. E. (2025). “The Relationship Between Quiet Quitting And Turnover İntention İn Nurses: A Systematic Review And Meta-Analysis”, Business And Management Studies: An International Journal, 13(2), 847–857.
57. SUAZO, M. M. (2009). “The Mediating Role Of Psychological Contract Violation On The Relations Between Psychological Contract Breach And Work-Related Attitudes And Behaviors”, Journal Of Managerial Psychology, 24(2), 136–160.
58. SINGH, J., VERBEKE, W., & RHOADS, G. K. (1996). Do Organizational Practices Matter İn Role Stress Processes? A Study Of Direct And Moderating Effects For Marketing-Oriented Boundary Spanners. Journal Of Marketing, 60(3), 69–86. https://doi.org/10.1177/002224299606000306
59. TAŞ, S., & CANBEK, M. (2024). “Psikolojik Sözleşme İhlali ile Tükenmişlik İlişkisinde Affediciliğin Düzenleyici Rolü”, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 196–218. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1281602
60. TURNLEY, W. H., & FELDMAN, D. C. (2000). Re-examining the effects of psychological contract violations: Unmet expectations and job dissatisfaction as mediators. Journal of Organizational Behavior, 21(1), 25–42. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-1379(200002)
61. TÜRKKAN, G., & SOYMAN, T. (2023). “Aşırı İş Yükü, İş Stresi, Presenteizm ve İşten Ayrılma Niyeti Arasındaki İlişkiler: Görgül Bir Araştırma”, Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 14(40), 1368–1389. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1280814
62. WANGSARI, H. C. P., AZHARI, M., ARDI, A., SUNARJO, R. A., & SAMUEL, S. (2025). Bridging Disengagement And Departure: Psychological Contract Violation As A Catalyst Between Quiet Quitting And Turnover İntention Among Gen-Z Bankers İn Indonesia. TPM, 32(S7).
63. XUEYUN, Z., AL MAMUN, A., YANG, Q., NAZNEN, F., & ALİ, M. H. (2024). “Modeling Quiet Quitting İntention Among Academics: Mediating Effect Of Work Addiction And Satisfaction”, Journal Of Workplace Behavioral Health, 1–37.
64. YIKILMAZ, İ. (2022). Sessiz Bırakma: Kavramsal Bir Araştırma. Anadolu 10th International Conference On Social Science, 7(4), 581–591.
65. YILDIZ, T., & AYKANAT, Z. (2017). “Psikolojik Sözleşme Kavramının Evrimsel Gelişiminin Bilimsel Haritalama Yöntemiyle İncelenmesi”, Yönetim Bilimleri Dergisi, 15(29), 243–264. https://doi.org/10.1234795
66. YILMAZ, K. (2024). “Örgütlerde Sessiz İstifa: Kavramsal Bir Çözümleme ve Türkiye’de Yapılan Araştırmaların Değerlendirilmesi”, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(4), 1395–1410. https://doi.org/10.48119/manasseyb.1478144
67. YÜKSEL, S. (2020). Psikolojik Sözleşme İhlalinin İşe Gömülmüşlük ve İşten Ayrılma Niyetine Etkisi: Afyonkarahisar’daki Beş Yıldızlı Otel İşletmeleri Örneği [Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı].
68. ZHAO, X., LYNCH, J. G., & CHEN, Q. (2010). “Reconsidering Baron And Kenny: Myths And Truths About Mediation Analysis”, Journal Of Consumer Research, 37(2), 197–206.