Kentsel Hak Yönetişimi: Türkiye'de Yerel Demokrasi Katılımcı Kent Yönetimi ve Kentsel Adalet Üzerine Bir Kamu Yönetimi Analizi

Öz

Kentsel haklar söylemi, son on yılda küresel ölçekte yerel yönetim politikalarının gündemine taşınmış; katılım, temsil ve adalet talepleri belediyecilik uygulamalarında yerini almaya başlamıştır. Türkiye'de bu dönüşümün kurumsal yansımaları gözlemlenmekle birlikte, özellikle demokratikleşme için büyük önem taşıyan “kentsel haklarda yönetişim” kavramı henüz tam anlamıyla anlaşılmamıştır. Bu çalışma, “Türkiye'de kentsel hak yönetişiminin yerel demokrasi, katılımcı kent yönetimi ve kentsel adalet” boyutlarını kamu yönetimi perspektifinden ele almaktadır. Özellikle, teorik yapı oluşturulurken Lefebvre'nin kent hakkı çerçevesi, Harvey'in önerileri, çağdaş yönetişim kuramlarıyla eklemlenerek hak temelli belediyecilik ile idari yapı arasındaki ilişki analiz edilmektedir. Bu bağlamda, Türkiye’de kent konseyleri, stratejik planların yapım süreçlerindeki paydaş katılımları, mahalle meclisleri ve dijital kamu hizmetleri değerlendirilmekte; bu mekanizmaların kurumsal düzeyde çalışmaları, kentsel hak ve yönetişim boyutlarıyla birlikte ele alınmaktadır. Konunun, kentsel adalet boyutu ise hizmet dağılımındaki mekânsal eşitsizlikler, dezavantajlı grupların kent yönetimine erişim kısıtları ve sosyal belediyecilik ile hak temelli yaklaşım arasındaki ayrımlar üzerinden incelenmektedir. Belediye örneklerine dayanan karşılaştırmalı analizde ise, merkezi idare ile yerel idare ilişkisi yönetişim bakımından ele alınmaktadır. Çalışma, kentsel adaletin, siyasi temsil, yönetişim kapasitesi ve kurumsal hesap verebilirlik ile doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koyarken, özellikle Türkiye örneği üzerinden kentsel hak yönetişimi kavramının gelişmekte olan ülkelerde yerel demokrasi ve katılımın kurumsal sınırları bakımından nasıl anlaşılması/yorumlanması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel hak yönetişimi
• Katılımcı kent yönetimi
• Kentsel adalet

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir kurum ya da kuruluştan finansman desteği almamıştır

Etik Beyan

Bu çalışma herhangi bir insan veya hayvan katılımcı içermemekte olup etik kurul onayı gerektirmemektedir

Urban Rights Governance: A Public Administration Analysis of Local Democracy, Participatory Urban Governance, and Urban Justice in Turkey

Öz

Over the past decade, the discourse on urban rights has become an integral component of local government agendas worldwide, with increasing emphasis on participation, representation, and justice in municipal practices. Although institutional reflections of this transformation are observable in Turkey, the concept of urban rights governance, crucial for democratic consolidation, remains insufficiently conceptualized. This study examines urban rights governance in Turkey through the dimensions of local democracy, participatory urban governance, and urban justice from a public administration perspective. The theoretical framework integrates Lefebvre’s “right to the city” and Harvey’s reinterpretations with contemporary governance theories to explore the relationship between rights-based municipalism and administrative structures. Empirically, the study evaluates institutional mechanisms in Turkey, including city councils, stakeholder participation in strategic planning processes, neighborhood assemblies, and digital public services, assessing their functionality in relation to urban rights and governance. Urban justice is further analyzed through spatial inequalities in service provision, constraints on disadvantaged groups’ access to governance, and the distinction between social municipalism and a rights-based approach. Based on a comparative analysis, the study highlights the governance implications of central–local relations and emphasizes that urban justice is linked to representation, participation, and institutional accountability.

Anahtar Kelimeler

• Urban rights governance
• Participatory urban governance
• Urban justice

Destekleyen Kurum

This research has not received funding from any institution or organization.

Etik Beyan

This study does not involve any human or animal participants and does not require ethical committee approval.

Kaynakça

1. ADIGÜZEL, Ş. (2016). "6360 Sayılı Yasa’nın Türkiye’nin Yerel Yönetim Dizgesi Üzerine Etkileri: Eleştirel Bir Değerlendirme", Toplum ve Demokrasi Dergisi, 6(13): 153-176.
2. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ. (2021). 2020–2024 Stratejik Planı. Ankara.
3. ARNSTEIN, S. R. (1969). "A Ladder of Citizen Participation", Journal of the American Institute of Planners, 35(4): 216-224.
4. AVRUPA KONSEYİ. (1985). Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı (ETS No. 122). Strazburg.
5. DENHARDT, R. B. & DENHARDT, J. V. (2000). "The New Public Service: Serving Rather Than Steering", Public Administration Review, 60(6): 549–559.
6. FAINSTEIN, S. S. (2010). The Just City. Cornell University Press, New York.
7. GAVENTA, J. (2006). "Finding the Spaces for Change: A Power Analysis", IDS Bulletin, 37(6): 23-33. HARVEY, D. (2008). "The Right to the City", New Left Review, 53: 23–40.
8. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI. (2020). Kent Konseyleri 2019 Yılı Değerlendirme Raporu. Ankara.

9. İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ. (2020). 2020–2024 Stratejik Planı. İstanbul. İZMİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ. (2021). 2021–2025 Stratejik Planı. İzmir.
10. KARADENİZ, Y. (2025). "Yerel Yönetişimin ve Katılımcılığın Artırılmasında Kent Konseylerinin Önemi: İstanbul Kent Konseyi Örneği", Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1): 111-131.
11. LEFEBVRE, H. (1996). "The Right to the City", E. Kofman & E. Lebas (Der.), Writings on Cities (147–159). Blackwell Publishing, Oxford.
12. MOORE, M. H. (1995). Creating Public Value: Strategic Management in Government. Harvard University Press, Cambridge.
13. OECD. (2020). Innovative Citizen Participation and New Democratic Institutions: Catching the Deliberative Wave. OECD Publishing, Paris.
14. ÖKMEN, M. & PARLAK, B. (2013). Kuram ve Uygulamada Yerel Yönetimler: Kavramlar, Yaklaşımlar, Yapılar ve Mevzuat. Orion Kitabevi, Ankara.
15. PARNELL, S. & PIETERSE, E. (2010). "The Right to the City: Institutional Imperatives of a Developmental State", International Journal of Urban and Regional Research, 34(1): 146–162.
16. PIERRE, J. & PETERS, B. G. (2000). Governance, Politics and the State. Macmillan, London. PURCELL, M. (2002). "Excavating Lefebvre: The Right to the City", GeoJournal, 58(2–3): 99–108.
17. RHODES, R. A. W. (1997). Understanding Governance: Policy Networks, Governance, Reflexivity and Accountability. Open University Press, Buckingham.
18. SCHEDLER, A. (1999). "Conceptualizing Accountability", A. Schedler, L. Diamond, & M. F. Plattner (Der.), The Self-Restraining State: Power and Accountability in New Democracies (13–28). Lynne Rienner Publishers, Boulder.
19. STOKER, G. (2006). "Public Value Management", American Review of Public Administration, 36(1): 41–57.
20. ŞENGÜL, H. T. (2009). Kentsel Çelişki ve Siyaset Kapitalist Kentleşme Süreçlerinin Eleştirisi. İmge Kitabevi,Ankara.
21. T.C. RESMÎ GAZETE. (2003). 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu. Ankara.
22. T.C. RESMÎ GAZETE. (2004). 5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu. Ankara.
23. T.C. RESMÎ GAZETE. (2005). 5393 Sayılı Belediye Kanunu. Ankara.
24. T.C. RESMÎ GAZETE. (2012). 6360 Sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. Ankara.
25. TOSUN, S. (2025). "Kiracıların Endişelerini Anlamak: Konut Sorununun Ruh Sağlığı, Refah Düzeyi ve Gelir Dağılımına Etkisi", İnsan ve İnsan, 12(39): 11-31. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.1558813
26. TOSUN, S. (2025). "Enhancing Sustainability in Disaster Volunteering Through Blockchain-Based Systems: Systemic Challenges and Strategic Opportunities", Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, Special Issue of the Conference on Digitalization and Society, 15-28. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1782069
27. TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU. (2021). Yaşam Memnuniyeti Araştırması 2021. Ankara.
28. TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU. (2023). ADNKS Sonuçları 2022. Ankara.
29. UN-HABITAT. (2016). The New Urban Agenda. Quito.
30. UNHCR. (2023). Global Trends: Forced Displacement in 2022. Cenevre.
31. YOUNG, I. M. (1990). Justice and the Politics of Difference. Princeton University Press, Princeton.