A Lexical and Discourse Analysis of Ceyhun Atuf Kansu's “The Blessed Tree” Story in the Context of Turkish Mythology

Öz

This study examines Ceyhun Atuf Kansu’s story Kutlu Ağaç, written in 1938 and published in the 2019 book Baba Yağmur Bitti, in terms of vocabulary and discourse within the context of Turkish culture and mythology. The aim of the study is to reveal Kansu’s linguistic approach, cultural references, and ideological background through his lexical choices. Using the Sketch Engine program, word frequencies were identified, and it was found that concepts such as tree, apple, deer, history, homeland, and ideal occur with high frequency. These words correspond to the fundamental symbols of Turkish mythology and the Shamanic belief system, while also forming a semantic unity with the nationalist discourse of the Republican era.The analysis demonstrates that the “tree” symbolizes the idea of state and continuity; the “apple” represents the notion of an ideal and the concept of the Red Apple (Kızılelma); and the “deer” motif signifies the ideal to be attained. The linguistic choices in the text also reflect Kansu’s strong connection with folk language and his conscious approach to Turkish. In this regard, Kutlu Ağaç is evaluated not only as an individual narrative but also as a literary reflection of collective identity, historical continuity, and cultural memory. This study aims to contribute to further research on Kansu’s language and literary works.

Anahtar Kelimeler

• Ceyhun Atuf Kansu
• Kutlu Ağaç
• vocabulary
• Turkish mythology
• discourse analysis

Ceyhun Atuf Kansu’nun Kutlu Ağaç Hikâyesinin Türk Mitolojisi Bağlamında Söz Varlığı Ve Söylem İncelemesi

Öz

Bu çalışma Ceyhun Atuf Kansu’nun 1938 yılında kaleme aldığı ve 2019’da Baba Yağmur Bitti adlı kitapta yayımlanan Kutlu Ağaç adlı hikâyesi, Türk kültürü ve mitolojisi bağlamında söz varlığı ve söylem özellikleri bakımından incelenmiştir. Çalışmanın amacı, metindeki kelime tercihleri aracılığıyla Kansu’nun dil anlayışını, kültürel göndermelerini ve ideolojik arka planını ortaya koymaktır. Araştırmada Sketch Engine programı kullanılarak kelime sıklıkları tespit edilmiş; ağaç, elma, geyik, tarih, vatan ve ülkü gibi kavramların yüksek frekansla öne çıktığı belirlenmiştir. Bu kelimeler, Türk mitolojisinin ve Şamanist inanç sisteminin temel simgeleriyle örtüşmekte, aynı zamanda Cumhuriyet Dönemi’nin ulusçu söylemiyle de anlam bütünlüğü kazanmaktadır. İnceleme sonucunda “ağaç” imgesinin devlet ve süreklilik fikrini; “elma”nın ülkü ve kızılelma anlayışını; “geyik” motifinin ise ulaşılması gereken ideali sembolize ettiği görülmüştür. Metindeki dilsel tercihler, Kansu’nun halk diliyle kurduğu bağı ve Türkçeye duyduğu bilinçli yaklaşımı da yansıtmaktadır. Bu bağlamda Kutlu Ağaç, yalnızca bireysel bir hikâye değil, kolektif kimliğin, tarihsel sürekliliğin ve kültürel hafızanın edebî bir yansıması olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, Kansu’nun dili ve edebiyatı üzerine yapılacak araştırmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ceyhun Atuf Kansu
• Kutlu Ağaç
• söz varlığı
• Türk mitolojisi
• söylem incelemesi.

Etik Beyan

Gerek yoktur.

Kaynakça

1. AKSAN, D. (2007). Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. Ankara: Türk Dil Kurumu.
2. ALTUN, I. (2008). Türk Halk Kültüründe Elma, Turkısh Studies, 3(5), 262-281.
3. AYAN, O. (2021). Kadim Bilgelik Miti ve Tüketim Toplumu İkonu Olarak Geyik Sembolizmi, Erciyes İletişim Dergisi, 8 (1), 295-323
4. BANG, W. ve Reşit R. A. (2012). Oğuz Kağan Destanı. Örgün Yayınları.
5. Barış M. (1975). Kayaların Oğlu, 5 Kasım 2025 tarihinde Barış Manço Mıx: https://www.barismancomix.com/muzik/sarkisozlugu-kayalarinoglu.php adresinden alındı.
6. BEŞKARDEŞ, V. vd. (2014). Geyik İle İlgili Bazı Türkçe Terimler Üzerine Düşünceler, Avrasya Terim Dergisi, 2(1), 17-24.
7. BÜYÜKCAN SAYILIR, Ş. (2021). Türklerin Ağaç İle Mitolojik ve Tarihi Bağları Üzerine Bir Değerlendirme, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3(6), 187-198.
8. ÇETİN, İ. (2014). “Kızılelma” Düşünce Dünyasında Türkiz Siyaset ve Kültür Dergisi, 25(5), 55-88.

9. ÇORUHLU, Y. (2017). Türk Mitolojisinin Ana Hatları. Kabalcı Yayınevi.
10. DALKESEN, N. (2015). Orta Asya’dan Anadolu’ya Türk Kültüründe Geyik Kültü, Milli Folklor Dergisi, 27(106).
11. DURMUŞ, İ. (2019). Bilge Tonyukuk, Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 29-46.
12. Edebiyatçılar Derneği (1999). Ceyhun Atuf Kansu Şiir Buluşması. Edebiyatçılar Derneği.
13. ENGİNÜN, İ. (2012) Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı. Dergâh Yayınları.
14. ERGİN, M. (1998). Orhun Abideleri. Boğaziçi Yayınları.
15. ERKAL, M. (1998). Ceyhun Atuf Kansu Hayatı, Eserleri ve Şiirlerinin Tema Bakımından İncelenmesi (Doktora tezi). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 72703).
16. GÖKALP, Z. (2022). Ala Geyik. Ötüken Yayınları.
17. GÖKYAY, O. Ş. (2022). KızılElma, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 559-560.
18. HOPPAL, M.(1995). Schamanen und Schamanismus. Pattloch.
19. HOPPAL, M. (2011). Sibirya Şamanizmi’nde DoğA Tapınımı, çev. Gürbüz Erginer, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 41(1), 209-225.
20. IŞIK, A. (2019). Ceyhun Atuf Kansu’nun Eserlerinde Eğitim (Yüksek lisans tezi). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 589683).
21. KABAKLI, A. (1978). Türk Edebiyatı. Türk Edebiyatı Yayınları.
22. KANSU C. A. (2019). Baba Yağmur Bitti. Telgrafhane Yayınları.
23. KAPUSUZOĞLU, G. (2017). Tarihî Bir Kişilik Olarak Kür Şad ve 639 Yılı, Gazi Türkiyat, 21, 121-136.
24. KIRZIOĞLU, B. (1997). Kızılema’nın Türklük için Anlamı ve Cengiz Aytmatov’un Kızıl Elma Hikâyesi, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 7, 89-101.
25. KORKMAZ, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
26. ÖGEL, B. (1971). Türk Mitolojisi. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları.
27. ÖZDEN GÜRBÜZ, D. (2016). RitüElden Tiyatroya Geyik Motifi ve Geyikler Lanetler Oyunu, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 31, 436-451.
28. RADLOFF, W. (2008). Türklük ve Şamanlık. Örgün Yayınları.
29. ROUX, J. P. (2011). Eski Türk Mitolojisi. BilgeSu Yayınları.
30. SAKAOĞLU, S. (2003). Masal Araştırmaları. Akçağ Yayınları.
31. SAYIN ALSAN, Ş. ve SİNEM A. (2020). Türk Kültür ve Sanatında Geyik Sembolizmi, Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 45, 215-226.
32. ŞENGÜL, A. (2018). Ceyhun Atuf Kansu. 25 Aralık 2025 tarihinde Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü: https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ceyhun-atuf-kansu adresinden alındı.
33. TURGUT, K. (2023). Hüseyin Nihal Atsız’ın Şiirlerinde Adsızlık ve Mezarsızlık Motifi, Uluslararası Dede Korkut Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 31, 59-71.
34. Türk Dil Kurumu Atasözü ve Deyimler Sözlüğü. Tuttuğunu kopar-. 30 Aralık 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/?ara=tuttu%C4%9Funu%20koparmak adresinden alındı.
35. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük. Tamlama. 1 Kasım 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/?ara=tamlama adresinden alındı.
36. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ceyhun Atuf Kansu. 25 Ekim 2025 tarihinde https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ceyhun-atuf-kansu adresinden alındı.
37. YERDELEN, D. (2019). Ceyhun Atuf Kansu’nun Balım Kız Dalım Oğul Adlı Eserinin Söz Varlığı (Doktora tezi). YÖK Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 589767).
38. YILDIZ, N. (1995). Manas Destanı (W. Radloff) ve Kırgız Kültürü İle İlgili Tespit ve Tahliller. Türk Dil Kurumu Yayınları.