Beşpare köyleri (Artvin-Türkiye) halk ilaçları

Öz

Bu çalışma, 2017-2020 yılları arasında, Artvin ili merkez ilçesine bağlı Beşpare Köyleri olarak bilinen Seyitler, Vezirköy, Ahlat, Varlık ve Salkımlı köylerinde, halk tarafından tıbbi ve aromatik amaçla kullanılan bitki türlerinin yöresel isimleri ve kullanımlarının belirlenmesi, ayrıca bahçelerde yetiştirilen meyve potansiyellerinin tespit edilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışma alanı, 190-3000 m yükseltiler arasında, 7.000 hektar yüzölçümüne sahiptir. Fitocoğrafik açıdan Holarktik bölgenin, Avrupa-Sibirya flora alanının, Öksin kesiminin, Kolşik altkesiminde yer almaktadır. Araştırma alanında, 120 kişiye uygulanan anket sonucunda; 39 familyaya ait 75 bitki türünün yöre halkı tarafından tıbbi ve aromatik amaçlarla kullanıldığı tespit edilmiştir. Anket sonuçları kullanılarak, bilgilendirici konsensüs (FIC-Factor informant consensus), geçerlilik düzeyi (FL-fidelity level) ve kullanım değeri (UV-use value) faktörü analiz edilmiştir. Araştırma alanında tıbbi ve aromatik amaçlarla kullanılan en fazla takson içeren familyalar sırasıyla; Rosaceae (8 takson), Asterecaeae (5 takson), Lamiaceae (4 takson), Apiaceae (4 takson)’dir.

Anahtar Kelimeler

• Artvin
• tıbbi
• aromatik
• bitki
• Beşpare
• Türkiye
• etnobotanik

Folk medicines of Beşpare villages (Artvin-Turkey)

Öz

This study was carried out to determine the local names and uses of plant species used for medicinal and aromatic purposes by the public in the villages of Seyitler, Vezirköy, Ahlat, Varlık and Salkımlı, known as Beşpare Villages of the central district of Artvin, between 2017 and 2020, as well as to determine the potential of fruit grown in the gardens. was made for the purpose. The study area has an area of 7,000 hectares between 190-3000 m altitudes. Phytogeographically, it is located in the Colchic sub-section of the Holarctic region, the Euro-Siberian flora area, the Euxine section. As a result of the questionnaire applied to 120 people in the research area; It has been determined that 75 plant species belonging to 39 families are used by the local people for medicinal and aromatic purposes. Using the survey results, informative consensus (FIC-Factor informant consensus), validity level (FL-fidelity level) and UV-use value factor were analyzed. The families containing the most taxa used for medicinal and aromatic purposes in the research area are respectively; Rosaceae (8 taxa), Asterecaeae (5 taxa), Lamiaceae (4 taxa), Apiaceae (4 taxa).

Anahtar Kelimeler

• Artvin
• aromatic
• plant
• Turkey
• medicinal
• etnobotany
• Beşpare

Kaynakça

1. Abe R, Ohtani K (2013). An ethnobotanical study of medicinal plants and traditional therapies on Batan Island, the Philippines Journal of Ethnopharmacology 145(2): 554-565. doi: 10.1016/j.jep.2012.11.029.
2. Akbulut S, Bayramoglu MM (2014). Reflections of Socio-Economic and Demographic Structure of Urban And Rural on the Use of Medicinal and Aromatic Plants: The Sample of Trabzon Province. Studies on EthnoMedicine 8(1): 89-100.
3. Albuquerque UP, Lucena RFP, Montero JM, Florentino ATN, Almeida CF (2006). Evaluating two quantitative ethnobotanical techniques. Ethnobotany Research and Applications 4: 51-60.
4. Alparslan Z (2011). Ergan Dağı’nın (Erzincan) Etnobotanik Özellikleri, Erzincan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Erzincan.
5. Arslan Ö (2005). Dereli (Giresun) Yöresinin Geleneksel Halk İlacı Olarak Kullanılan Bitkileri, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Farmasötik Botanik Anabilim Dalı, İstanbul.
6. Baytop T (1999) Türkiye'de Bitkilerle Tedavi (Geçmişte ve Bugün), İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2.baskı, 316s.
7. Çakılcıoğlu U, Türkoğlu İ, Kürşat M (2007). Harput (Elazığ) ve Çevresinin Etnobotanik Özellikleri. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi 5 (2): 22-28.
8. Davis PH (ed) (1965-1985). Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Vols. 1-9. Edinburgh: Edinburgh University Press.

9. Davis PH, Mill RR, Tan K (1988). Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Vol. 10. Edinburgh: Edinburgh University Press.
10. Davis, PH, Harper PC, Hedge IC (1971). Plant life of sounth-west Asia. Edinburgh: The Botanical Society of Edinburgh.
11. Demirtürk Y (1990). Tıbbi Bitkilerimizin Değerlendirilmesi, Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı Dergisi 53: 12-16.
12. DMİ (2018) T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Artvin 1949-2018 İklim Verileri, Ankara.
13. Eminagaoglu Ö, Anşin R (2003). The Flora of Hatila Valley National Park and its Close Environs (Artvin). Turkish Journal of Botany 27 (1): 1–27.
14. Eminağaoğlu Ö, Tepe B, Yumrutas O, Akpulat HA, Daferera D, Polissiou M, Sokmen A. (2007). The in vitro antioxidative properties of the essential oils and methanol extracts of Satureja spicigera (K. Koch.) Boiss. and Satureja cuneifolia Ten. Food chemistry 100 (1): 339-343.
15. Eminağaoğlu Ö (2009) The Plant Diversity of Tekkale-Çevreli and Cemketen Villages (Yusufeli, Artvin). Batumi Botanical Garden Bulletin 33: 152-159.
16. Eminağaoğlu Ö, Akyıldırım Beğen H, Aksu G (2018) Karadağ florası (Yusufeli, Artvin-Türkiye). Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 19 (1): 93-113.
17. Eminağaoğlu Ö, Anşin R (2004) Flora of the Karagöl-Sahara National Park (Artvin) and Its Environs. Turkish Journal of Botany 28 (6): 557-590.
18. Eminağaoğlu Ö, Göktürk T, Akyıldırım Beğen H (2017). Traditional uses of medicinal plants and animals of Hatila Valley National Park, Artvin. Biological Diversity and Conservation 10 (3): 26-35.
19. Eminağaoğlu Ö, Göktürk T, İskender H, Eminağaoğlu Z, Turgut H, Erşen Bak F, Yüksel E, Gültekin H, Bayyurt G, Akay A, Akhanlı İ (2020). Beşpare Artvin’de Ekoköy Olma Yolunda Projesi, DOKA Projesi Sonuç Raporu, Artvin.
20. Eminağaoğlu Ö, Kutbay HG, Özkan ZC, Ergül A (2008) Flora of the Camili Biosphere Reserve Area (Borçka, Artvin, Turkey). Turkish Journal of Botany 32 (1): 43-90.
21. Eminağaoğlu Ö, Yüksel E, Akyıldırım Beğen H (2018b). Flora of the Hod Valley (Artvin, Turkey). International Journal of Ecosystems and Ecology Science 8 (2): 273-282.
22. Eminağaoğlu Ö (2012). Artvin’de Doğa Mirası, Camili’nin Doğal Bitkileri, İstanbul: Promat, 376 s. ISBN:978-605-359-936-4.
23. Eminağaoğlu, Ö (2005). Şavşat (Artvin) Yöresinin Tıbbi ve Ekonomik Bitkileri. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 55: 87–111.
24. Eminağaoğlu Ö (2015). Artvin’in Doğal Bitkileri (Native Plants of Artvin). İstanbul: Promat, 456 s. ISBN:978-605-030-854-9.
25. Erenler R, Nusret G, Elmastaş M, Eminağaoğlu Ö (2019). Evaluation of antioxidant capacity with total phenolic content of Galanthus krasnovii (Amaryllidaceae). Turkish Journal of Biodiversity 2(1): 13–17. doi:10.38059/biodiversity.526833
26. Friedman J, Yaniv Z, Dafni A, Palewitch D (1986). A preliminary classification of the healing potential of medicinal plants, based on a rational analysis of an ethnopharmacological field survey among Bedouins in the Negev desert. Israel. Journal of Ethnopharmacology 16: 275-287.
27. Genç N, Yıldız I, Karan T, Eminagaoglu Ö, Erenler R (2019). Antioxidant activity and total phenolic contents of Galanthus woronowii (Amaryllidaceae). Turkish Journal of Biodiversity 2(1): 1–5. doi:10.38059/biodiversity.515111
28. Güner A, Aslan S, Ekim T, Vural M, Babaç MT (edlr.) (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler), İstanbul: Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını.
29. Güner A, Özhatay N, Ekim T & Başer KHC (2000). Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Suppl. 2), Vol. 11. Edinburgh: Edinburgh University Press.
30. Güneş F, Özhatay N (2011). An ethnobotanical study from Kars (Eastern) Turkey. Biological Diversity and Conservation 4 (1): 30-41.
31. Güzelşemme M (2014). Antakya’da Kullanılan Tıbbi Bitkiler İle Yabani Gıda Bitkileri, Mustafa Kemal Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yükseklisans Tezi, Hatay.
32. Heinrich M, Ankli A, Frei B, Weimann C, Sticher O (1998). Medicinal plants in Mexico: Healers’ consensus and cultural importance. Social Science & Medicine 47: 1859-1871.
33. Hossain U, Rahman MO (2018). Ethnobotanical uses and informant consensus factor of medicinal plants in Barisal district, Bangladesh. Bangladesh Journal of Plant Taxonomy 25(2): 241-255.
34. Kandemir A, Beyazoğlu O (2002). Köse Dağları’nın (Gümüşhane) Tıbbi ve Ekonomik Bitkileri, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 6(3): 108-118.
35. Karaköse M, Akbulut S, Özkan ZC (2019). Ethnobotanical study of medicinal plants in Torul district, Turkey. Bangladesh Journal of Plant Taxonomy 26 (1): 29-37.
36. Karakurt E (2014). Kelkit (Gümüşhane) İlçesinin Etnobotanik Özellikleri, Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Erzincan.
37. Kendir G, Güvenç A (2010). Etnobotanik ve Türkiye’de Etnobotanik Çalışmalara Genel Bir Bakış, Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi 30: 49-80.
38. Korkmaz M, Tekin S (2012). Üzümlü (Erzincan) İlçesi’nde Gıda Olarak Tüketilen Doğal Bitkiler, 21. Ulusal Biyoloji Kongresi, Ege Üniversitesi, PB–181, 03–07 Eylül, İzmir.
39. Özgen U, Kaya Y, Coşkun M (2004). Ethnobotanical Studies in The Villages of The District, of Ilıca (Province Erzurum), Turkey. Economic Botany 58(4): 691-696.
40. Polat R (2010). Havran ve Burhaniye (Balıkesir) Çevresinde Tarımsal Biyoçeşitlilik ve Etnobotanik Araştırmaları, Doktora Tezi, Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Balıkesir.
41. Polat R, Satıl F (2012). An ethnobotanical survey of medicinal plants in Edremit Gulf (Balıkesir-Turkey). Journal of Ethnopharmacology 139: 626–641.
42. Sağıroğlu M, Arslantürk, A Akdemir ZK, Turna M (2012). An ethnobotanical survey from Hayrat (Trabzon) and Kalkandere (Rize/Turkey). Biological Diversity and Conservation 5(1): 31-43.
43. Saraç DU, Özkan ZC, Akbulut S (2013). Rize İlinin Etnobotanik Özellikleri. Biological Diversity and Conservation 6 (3): 57-66.
44. Sezik E, Tabata M, Yeşilada E, Honda G, Goto K, Ikeshiro Y (1991). Traditional Medicine in Turkey I. Folk Medicine in Northeast Anatolia, Journal of Ethnopharmacology 35: 19-196.
45. Tekin S (2011). Üzümlü (Erzincan) İlçesinin Etnobotanik Özellikleri, Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Erzincan.
46. Tepe B, Eminagaoglu Ö, Akpulat HA, Aydin E (2007). Antioxidant potentials and rosmarinic acid levels of the methanolic extracts of Salvia verticillata (L.) subsp. verticillata and S. verticillata (L.) subsp. amasiaca (Freyn). Food Chemistry 100 (3): 985-989.
47. Trotter RT, Logan MH (1986). Informant census: A new approach for identifying potentially effective medicinal plants. In: Etkin, L.N. (Ed.), Plants in indigenous medicine and diet. Routledge, Bedford Hill, NY, pp. 91–112.
48. Türkan Ş, Malyer H, Özaydın S, Tümen G (2006). Ordu İli ve Çevresinde Yetişen Bazı Bitkilerin Etnobotanik Özellikleri, Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Isparta.
49. Uycan Saraç D (2013). Rize İli Etnobotanik Özellikleri, Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Trabzon.
50. Walter H (1956). Kurak Zamanların Tesbitinde Esas Olarak Kullanılacak Klimogram, (Çev. S.Uslu), İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri B, 8: 2.
51. Yeşil Y (2007). Kürecik (Akçadağ/Malatya) Bucağında Etnobotanik Bir Araştırma, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
52. Yüksel E, Eminağaoğlu Ö (2017). Flora of the Kamilet Valley (Arhavi, Artvin, Turkey). International Journal of Ecosystems and Ecology Science 7(4): 905-914.