Tekmezar Dağı (Sarıbudak köyü, Artvin, Türkiye) ve çevresinin florası

Öz

Bu çalışma, Tekmezar Dağı (Sarıbudak köyü, Artvin) ve çevresinin florası’nın tespit edilmesi amacıyla 2013-2015 yılları arasında yapılmıştır. Araştırma alanı, Davis’in grid sistemine göre A8 karesinde yer almakta olup, Holarktik bölgenin, Avrupa-Sibirya flora alanının Öksin kesiminin Kolşik alt kesiminde yer almaktadır. Çalışma alanı 300-3224 m yükseltiler arasında bulunmaktadır. Araştırma alanının seçilmesinde; Alanın coğrafik konumu, topoğrafik yapısı ve kendine özgü iklimiyle zengin endemik ve nadir bitkilere sahip olması, Avrupa- Sibirya ve Iran-Turan flora alanları arasında geçiş bölgesi olması ve zengin bitkisel tür çeşitliliğine sahip olması gibi hususlar dikkate alınmıştır. Bu çalışmada yeni taksonların saptanması ve Tekmezar dağının floristik yapısının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmada 89 familya, 254 cinse ilişkin toplam 363 adet takson saptanmıştır. Bunlardan 11 takson Polypodiopsida, 4’ü Pinopsida, 327’si Magnoliopsida, 22’si ise Liliopsida sınıfına aittir. Araştırma alanında en fazla takson içeren familyalar sırasıyla; Asteraceae (45 takson), Fabaceae (33 takson), Rosaceae (28 takson), Lamiaceae (25 takson), Boraginaceae (14 takson), Caryophyllaceae (12 takson), Brassicaceae (11 takson), Ranunculaceae (10 takson), Apiaceae (10 takson) ve Plantaginaceae (9 takson). Çalışma alanında belirlenen 174 taksonun fitocoğrafik bölgeleri saptanmıştır. Bu türlerin fitocoğrafik bölgelere göre dağılımları ise şöyledir: 130 adeti (%35.6) Avrupa-Sibirya, 37 adeti (%10.2) İran Turan ve 7 adeti (%1.9) Akdeniz‟dir ve coğrafi bölgesi bilinmeyen ve birden fazla bölgede yayılış gösterenler 191 adet (%52.3)’dir. Taksonların hayat formlarına göre dağılım ve oranları sırasıyla şöyledir: Hemikriptofitler 109 takson (%29.9), Kriptofitler 66 takson (%18.1), Fanerofitler 49 takson (%13.4), Kamefitler 48 takson (%13.2) ve Terofitler 31 takson (%8.5)’dir. Araştırma alanında 16 adet endemik ve 29 adet endemik olmayan nadir bitki türü saptanmış olup, endemizim oranı %3.9’dur. IUCN tehlike kategorilerine göre endemik ve endemik olmayan nadir 45 adet taksonun tehlike durumu değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Endemik
• flora
• kolşik altkesim
• Sarıbudak
• Tekmezar Dağı

Flora of Tekmezar mountain (Saribudak village, Artvin, Turkiye) and its surroundings

Öz

This study was carried out between 2013 and 2015 in order to determine the Flora of Tekmezar Mountain (Sarıbudak village, Artvin) and its surroundings. The research area is located in the A8 square according to Davis's grid system and is located in the Colchic sub-section of the Euxine part of the Euro-Siberian flora area of the Holarctic region. The study area is located between 300-3224 m altitudes. In the selection of the research area; The geographical location of the area, its topographic structure and its unique climate, rich endemic and rare plants, being a transition zone between the European-Siberian and Irano-Turanian flora areas and having a rich plant species diversity have been taken into consideration. In this study, it was aimed to determine new taxa and to determine the floristic structure of Tekmezar Mountain. In this study, a total of 363 taxa belonging to 89 families and 254 genera were identified. Of these, 11 taxa belong to Polypodiopsida, 4 to Pinopsida, 327 to Magnoliopsida, and 22 to Liliopsida. The families that contain the most taxa in the research area are respectively; Asteraceae (45 taxa), Fabaceae (33 taxa), Rosaceae (28 taxa), Lamiaceae (25 taxa), Boraginaceae (14 taxa), Caryophyllaceae (12 taxa), Brassicaceae (11 taxa), Ranunculaceae (10 taxa), Apiaceae (10 taxa) and Plantaginaceae (9 taxa). Phytogeographic regions of 174 taxa determined in the study area were determined. The distribution of these species by phytogeographic regions is as follows: 130 (35.6%) Euro-Siberian, 37 (10.2%) Iranian Turan and 7 (1.9%) Mediterranean. There are 191 (52.3%) spread in the region. The distribution and proportions of taxa according to their life forms are as follows: Hemicryptophytes 109 taxa (29.9%), Cryptophytes 66 taxa (18.1%), Phanerophytes 49 taxa (13.4%), Kamephytes 48 taxa (13.2%), and Therophytes are 31 taxa (8.5%). 16 endemic and 29 non-endemic rare plant species were detected in the research area, and the endemism rate is 3.9%. Endemic and non-endemic rare 45 taxa were evaluated according to IUCN categories.

Anahtar Kelimeler

• Colchic sub-region
• endemic
• flora
• Sarıbudak
• Tekmezar Mountain

Kaynakça

1. Akkemik Ü, Eminağaoğlu Ö (2014). Prunus L. Şu Eserde: Akkemik, Ü. (ed) Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları II. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, MRK Baskı ve Tanıtım, 369-373.
2. Akkemik Ü, Ok T, Eminağaoğlu Ö, Fırat M, Aksoy N (2014). Rhamnus L. Şu Eserde: Akkemik, Ü. (ed) Türkiye’nin Doğal- Egzotik Ağaç ve Çalıları II. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, MRK Baskı ve Tanıtım, 162-169.
3. Aksu G (2015). Barhal Vadisi (Yusufeli) ve Yakın Çevresinin Florası. MSc, Artvin Çoruh University, Artvin, Turkey.
4. Anşin R (1982). Endemizm ve Doğu Karadeniz Bölgesinde Yetişen Endemik Bitki Taksonları. KTÜ Orman Fakültesi Dergisi 5(2): 311-326.
5. Bakis Y, Babac MT, Uslu E (2011). Updates and improvements of Turkish Plants Data Service (TÜBİVES). 6th International Symposium In Health Informatics and Bioinformatics (HIBIT), 2-5 May 2011; Izmir, Turkey, pp. 136-140.
6. Bánki O, Roskov Y, Döring M, Ower G, Vandepitte L, Hobern D, Remsen D, Schal P, DeWalt RE, Keping M, Miller J, Orrell T, Aalbu R, Adlar, R, Adriaenssens EM, Aedo C, Aescht E, Akkari N, Alfenas-Zerbini P (2022). Catalogue of Life Checklist (Version 2022-02-18). Catalogue of Life. https://doi.org/10.48580/dfp4. Erişim : 2 Mart 2020.
7. Baytop, T. (1994). Türkçe bitki adları sözlüğü (Vol. 578). Turk Dil Kurumu.
8. Beğen HA, Eminağaoğlu Ö (2022). Türkiye Rosaceae familyasına yeni cinsler (Aria, Hedlundia, Torminalis) ile taksonomik katkılar. Turkish Journal of Biodiversity 5(1), 36-49.

9. Bonnier G (1912-34). Flora Complete Illustre en Couleurs de France Suisse et Belgique. Vol I-XII, Neuchatel, Paris, Bruxelles.
10. CITES (2022). Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. https://www.cites.org/eng/app/appendices.php. Erişim : 2 Mart 2020.
11. Davis PH (1965-85). Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Vol. 1-9, Edinburgh: Edinburgh University Press.
12. Davis PH (1971). Distribution Patterns in Anatolia with Particular Reference to Endemism. Plant Life of South-West Asia, 15-27.
13. Davis PH, Mill RR, Tan K (eds). (1988). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol. 10. Edinburgh: Edinburgh University Press.
14. Düzenli A (1979). Tiryal Dağı’nın (Artvin) Bitki Sosyolojisi ve Bitki Ekolojisi Yönünden Araştırılması. TÜBİTAK, TBAG-256, Ankara.
15. Ekim T, Koyuncu M, Vural M, Duman H, Aytaç Z, Adıgüzel N, (2000). Red Data Book of Turkish Plants, Pteridophyta and Spermatophyta. Ankara: Barışcan Ofset, 246p.
16. Ekim T, Terzioğlu S, Eminağaoğlu Ö, Coşkunçelebi K (2014). Turkey. In: J. Solomon, T. Schulkina & G.E. Schatz (editors), Red List of the Endemic Plants of Caucasus: Armenia, Azerbaijan, Georgia, Iran, Russia, and Turkey. Monographs in Systematic Botany from the Missouri Botanical Garden (MSB), 125. Saint Louis: Missouri Botanical Garden Press.
17. Eminağaoğlu Ö (2002). Şavşat İlçesi Karagöl-Sahara Milli Parkı ve Çevresinin Flora ve Vejetasyonu. PhD, Karadeniz Teknik University, Trabzon, Turkey.
18. Eminağaoğlu Ö, Anşin R (2003). The Flora of Hatila Valley National Park and its Close Environs (Artvin). Turkish Journal of Botany 27(1): 1–27.
19. Eminağaoğlu Ö, Anşin R (2004). Flora of the Karagöl-Sahara national park (Artvin) and its environs. Turkish Journal of Botany 28(6): 557-590.
20. Eminağaoğlu Ö, Anşin R (2005). The flora of Cerattepe, Meydanlar, Demirci, Gavur creek and near environment in Artvin. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University 55(2): 31-46.
21. Eminağaoğlu Ö, Kutbay HG, Bilgin A, Yalçın E (2006). Contribution to the phytosociology and conservation of tertiary relict species in northeastern Anatolia (Turkey). Belg J Bot 139:124–130.
22. Eminağaoğlu Ö, Yüksek T, Gümüş S, Kurdoğlu O, Eraydın S (2007). Borçka-Karagöl Tabiat Parkı ve Çevresinin Flora ve Vejetasyonu. TÜBİTAK Proje Sonuç Raporu (TOGTAG-3210), Ankara.
23. Eminağaoğlu Ö, Kutbay HG, Özkan ZC, Ergül A (2008). Flora of the Camili Biosphere Reserve Area (Borçka, Artvin, Turkey), Turkish Journal of Botany, 32, 43-90.
24. Eminağaoğlu Ö (2009). The Plant Diversity of Tekkale Çevreli and Cemketen Villages (Yusufeli, Artvin). Batumi Botanical Garden Bulletin 33: 152-159.
25. Eminağaoğlu Ö, Özkaya MS, Akpulat HA (2010). A new record for the flora of Turkey: Sorbus caucasica var. caucasica (Rosaceae). Turkish Journal of Botany 36: 426.
26. Eminağaoğlu Ö (2012). Artvin’de Doğa Mirası Camili'nin Doğal Bitkileri. İstanbul: Promat, 376 p. ISBN:978-605-359-936-4 (in Turkish).
27. Eminağaoğlu Ö, Özcan M (2013). Euonymus leiophloeus (Celastraceae): A new record for the Flora of Turkey. Bangladesh Journal of Plant Taxon 20(2): 263-266.
28. Eminağaoğlu Ö, Özcan M (2014). Systematics of Sisyrinchium angustifolium Mill. (Iridaceae), A newly recorded species from Turkey. Bangladesh Journal Plant Taxon 21(2): 175-180.
29. Eminağaoğlu Ö (2014a). Celtis L. Şu Eserde: Akkemik, Ü. (ed) Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları I. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, MRK Baskı ve Tanıtım, 408-412.
30. Eminağaoğlu Ö (2014b). Ribes L. Şu Eserde: Akkemik, Ü. (ed) Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları I. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, MRK Baskı ve Tanıtım, 707-715.
31. Eminağaoğlu Ö, Avcı M, Ok T, Aksoy N (2014a). Salix L. Şu Eserde: Akkemik, Ü. (ed) Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları I. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, MRK Baskı ve Tanıtım, 472-508.
32. Eminağaoğlu Ö, Ok T, Aksu G, Akyıldırım H (2014b). Malus Mill. Şu Eserde: Akkemik, Ü. (ed) Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları I. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, MRK Baskı ve Tanıtım, 352-356.
33. Eminağaoğlu Ö, Ok T, Aksu G, Yüksel E (2014c). Fraxinus L. Şu Eserde: Akkemik, Ü. (ed) Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları I. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, MRK Baskı ve Tanıtım, 162-169.
34. Eminağaoğlu Ö, Yüksel E, Aksu, G (2014d). Lonicera L. Şu Eserde: Akkemik, Ü. (ed) Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları I. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, MRK Baskı ve Tanıtım, 422-431.
35. Eminağaoğlu Ö (Ed.) (2015). Artvin’in Doğal Bitkileri (Native Plants of Artvin), İstanbul: Promat, 456p. ISBN:978-605-030- 854-9 (in Turkish).
36. Eminağaoğlu Ö, Aksu G (2015a). Barhal Vadisi (Yusufeli, Artvin- Türkiye) Florası. AÇÜ BAP Projesi Proje Sonuç Raporu, (2013.F10.01.04), Artvin.
37. Eminağaoğlu Ö, Akyıldırım Beğen H, Aksu G (2015b). Artvin’in Damarlı Bitkilerinin Fotoğrafları. Şu Eserde: Eminağaoğlu Ö (ed) (2015). Artvin'in Doğal Bitkileri. İstanbul: Promat, 456p.
38. Eminağaoğlu Ö, Göktürk T, Akyıldırım Beğen H (2017). Traditional uses of medicinal plants and animals of Hatila Valley National Park, Artvin. Biological Diversity and Conservation 10(3): 26-35.
39. Eminağaoğlu Ö, Akyıldırım Beğen H, Aksu G (2018a). Karadağ florası (Yusufeli, Artvin-Türkiye). Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 19(1): 93-113.
40. Eminağaoğlu Ö, Yüksel E, Akyıldırım Beğen H (2018b). Flora of the Hod Valley (Artvin, Turkey). International Journal of Ecosystems and Ecology Science 8(2): 273-282.
41. Eminağaoğlu Ö, Özcan M (2018). Morphological and anatomical studies of the newly recorded Rhus chinensis Mill. (Anacardiaceae) from Turkey. Bangladesh Journal Plant Taxon 25(1): 71-78.
42. Eminağaoğlu Ö, Göktürk T, İskender H, Eminağaoğlu Z, Turgut H, Erşen Bak F, Yüksel E, Gültekin H, Bayyurt G, Akay A, Akhanlı İ (2020a). Beşpare Artvin’de ekoköy olma yolunda projesi, DOKA Projesi, Final Raporu.
43. Eminağaoğlu Ö, Yılmaz H, Aksoy N, Ok T, Fırat M, Akyıldırım Beğen H, Akkemik Ü (2020b). Rosaceae. Şu Eserde: Akkemik Ü. (ed). Türkiye’nin Bütün Ağaçları ve Çalıları. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, s 965-1125.
44. Eminagaoglu Ö, Özcan M, Beğen HA (2022a). A new taxon of Salvia (Lamiaceae) from Türkiye. Bangladesh Journal of Plant Taxonomy, 29(2): 167-181.
45. Eminağaoğlu Ö, Yalçın, E, Özkaya MS (2022b). Forest vegetation of the Beşpare ecovillages in the western lesser Caucasus corridor (Artvin/Türkiye). Rendiconti Lincei. Scienze Fisiche e Naturali 33: 739–756.
46. Gökmen H (1973). Kapalı tohumlular (Angiospermae). Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, Şark Matbaası, 564 (53).
47. Grosheim AA (1939-1967). Flora Kavkaza. Ciltler: 1-7, Bakü ve Leningrad.
48. Grosheim AA (1939-1967). Flora Kavkaza. Ciltler 1-7, Bakü ve Leningrad.
49. Güner A, Özhatay N, Ekim T, Başer KHC (2000). Flora of Turkey and the East Aegaen Islands, Vol. XI, Supplement–II, Edinburgh University Press, Edinburgh.
50. Güner A, Aslan S, Ekim T, Vural M, Babaç MT (edlr.) (2012). Türliye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırma Derneği Yayını, İstanbul.
51. IPNI (2022). International Plant Names Index. Published on the Internet. https://www.ipni.org. The Royal Botanic Gardens, Kew, Harvard University Herbaria & Libraries and Australian National Botanic Gardens. Downloaded on 20 February 2023.
52. Işık Ş (2015). Sarp Sınır Kapısı (Kemalpaşa, Hopa) Çevresi Florası. MSc, Artvin Çoruh University, Artvin, Turkey.
53. IUCN (2021). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-3. http://www.iucnredlist.org. Erişim tarihi: 20 February 2023.
54. Komarov V L (1934-78). Flora of the U.S.S.R., Vol. 1-30, Israel Program for Scientific Translations, Jerusalem.
55. MGM (2022). Meteoroloji 12. Bölge Müdürlüğü 1965-2021 Yılları Arası Artvin-Merkez İline Ait İklim Verileri. https://www.mgm.gov.tr. Erişim tarihi: 2 Aralık 2022.
56. Ocakverdi H (2001). The Flora Of The Mount Kısır (Kars and Ardahan) And Nearest Environs. Turkish Journal of Botany 25: 311-334.
57. Özhatay N, Eminağaoğlu Ö, Esen S (2010). Karlı Yaylaların Saklı Bahçesi Ardahan'ın Doğal Bitkileri. İstanbul: Promat, 128 s.
58. Palaşoğlu B, Eminağaoğlu Ö (2022). Beşpare köyleri (Artvin-Türkiye) halk ilaçları. Turkish Journal of Biodiversity 5(1): 1-16.
59. Rivas Pava M D P, Muñoz Lara D G, Ruiz Camayo M A, Fernández Trujillo L F, Muñoz Castro F A, Pérez Muñoz N (2017). Colección Mastozoológica del Museo de Historia Natural de la Universidad del Cauca. Version 1.1. Universidad del Cauca. Occurrence dataset https://doi.org/10.15472/ciasei accessed via GBIF.org. Erişim : 2 Mart 2020.
60. Sarpdağ F, Eminağaoğlu Ö (2020). Erzurum bataklıkları (Yakutiye, Erzurum, Türkiye) florası. Turkish Journal of Biodiversity 3(2): 54-68.
61. Solomon J, Schulkina T & Schatz GE (eds) (2014). Red List of the Endemic Plants of Caucasus: Armenia, Azerbaijan, Georgia, Iran, Russia, and Turkey. 125. Saint Louis: Missouri Botanical Garden Press.
62. Şimşak D (2014). Artvin Çoruh Üniversitesi Seyitler Yerleşkesi ve Çevresinin Florası. MSc, Artvin Çoruh University, Artvin, Turkey.
63. Tunçkol B, Aksoy N, Eminağaoğlu Ö (2014). Sorbus L. Şu Eserde: Akkemik, Ü. (ed) Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları II. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, MRK Baskı ve Tanıtım, 424-440.
64. Walter H, (1958). Kurak zamanların tesbitinde esas olarak kullanılan klima-diagram, (çev. S. Uslu). İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 8(2): 95-104.