Traditional plant uses in villages of the Camili Biosphere Reserve Area (Artvin, Türkiye)

Öz

This study was conducted between 2021 and 2023 to document Biodiversity-Based Traditional Knowledge (BBTK) in five villages located in the Camili Biosphere Reserve (Artvin, Türkiye). Questionnaire surveys were administered to 34 permanent residents, yielding a total of 336 questionnaire records. Within the study area, local people were found to use 90 plant taxa belonging to 43 genera and 25 families for various ethnobotanical purposes. Of these taxa, 78 were classified within Magnoliopsida, 11 within Liliopsida, and 1 within Pinopsida. Regarding life forms, 60 taxa were herbaceous, 8 were trees, 21 were shrubs, and 1 was a climber. The families with the highest numbers of medicinal–aromatic plant species were Rosaceae (16 species; 17.8%), Polygonaceae (14 species; 15.6%), Hypericaceae (9 species; 10.0%), Primulaceae (8 species; 8.9%), Asteraceae (6 species; 6.7%), and Amaryllidaceae (5 species; 5.6%). Among the 336 records documented during the surveys, 186 concerned health-related uses, 132 were related to nutrition/food, 6 to industrial purposes, 8 to agriculture–livestock activities, and 4 to other uses. In the health category, the most frequently utilized plant parts were flowers (42 use-reports), followed by fruits (36), aerial parts (24), leaves (22), resin (20), and roots (18). In the food category, leaves were the most commonly used parts (50 use-reports), followed by aerial parts (42), fruits (28), and bulbs (6). Plants were used primarily to treat respiratory system disorders (20.9%), skin diseases (19.8%), general disease (16.5%), ear–nose–throat disorders (13.2%), cardiovascular diseases (6.6%), urological disorders (5.5%), musculoskeletal disorders ( 4.4%).

Anahtar Kelimeler

• Artvin
• traditional knowledge
• medicinal-aromatic plants
• Türkiye

Camili Biyosfer Rezerv Alanı (Artvin, Türkiye) köylerinde geleneksel bitki kullanımları

Öz

Bu çalışma, 2021-2023 yılları arasında, Biyoçeşitliliğe Dayalı Geleneksel Bilginin (BGB) kayıt altına alınması amacıyla, Artvin İli, Borçka İlçesi, Camili Bölgesi’nde bulunan 5 köyde yerleşik yaşayan 34 kişiye anket uygulanarak 336 anket verisi elde edilmiştir. Araştırma alanında, yöre halkı tarafından, çeşitli etnobotanik amaçlarla 25 familya 43 cinse ait 90 farklı bitkinin kullanıldığı belirlenmiştir. Tespit edilen bu bitkilerin 78’si Magnoliopsida, 11’i Liliopsida, ve 1’i Pinopsida sınıfında yer almaktadır. Bu bitkilerin 60’ı otsu, 8’i ağaç, 21’i çalı, 1’i tırmanıcıdır. En fazla tıbbi-aromatik bitki türü içeren familyalar sırasıyla; Rosaceae (16 tür; 17.8%), Polygonaceae (14 tür; 15.6%), Hypericaceae (9 tür; 10.0%), Primulaceae (8 tür; 8.9%), Asteraceae (6 tür; 6.7%), and Amaryllidaceae (5 tür; 5.6%). Anket uygulamalarında tespit edilen toplam veri sayısı 336 olup, bunlardan 186’sının sağlık, 132’sinin beslenme, 6’sının endüstriyel, 8’inin tarım-hayvancılık, 4’ünün ise diğer olduğu tespit edilmiştir. Sağlık kategorisinde; bitkilerin en fazla kullanılan kısmı çiçek (42 kullanım) olurken, bunu meyve (36 kullanım) ve topraküstü kısım (24 kullanım), yaprak (22 kullanım), reçine (20 kullanım), kök (18 kullanım) takip etmektedir. Gıda kategorisinde ise; bitkilerin en fazla kullanılan kısım yaprak (50 kullanım) olurken, bunu topraküstü kısım (42 kullanım), meyve (28 kullanım), soğan (6 kullanım) takip etmektedir. Bitkiler solunum sistemi hastalıkları (%20.9), cilt hastalıkları (%19.8), genel rahatsızlıklar (%16.5), kulak-burun-boğaz hastalıkları (%13.2), kalp-damar hastalıkları (%6.6), üroloji hastalıkları (%5.5), kas-kemik hastalıkları (%4.4) tedavisi amacıyla kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Artvin
• geleneksel bilgi
• tıbbi-aromatik bitki
• Türkiye

Kaynakça

1. Akan H, Korkut MM, Balos MM (2008). Arat Dağı ve Çevresinde (Birecik. Şanlıurfa) Etnobotanik Bir Araştırma, Fırat Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi 20(1): 67-81.
2. Akbulut S, Karakose M, Ozkan ZC (2019). Traditional uses of some wild plants in Kale and Acıpayam Provinces in Denizli. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty 19(1): 72-81. DOI: 10.17475/kastorman.543529
3. Akbulut S, Özkan ZC (2014). Traditional usage of some wild plants in Trabzon region (Turkey). Kastamonu University Journal of Forestry Faculty 14(1): 135-145. DOI: 10.17475/kuofd.48636.
4. Akbulut S, Zengin Z (2023). Ethnobotanical survey of wild plants used in Gümüşhane province (Turkey). Boletín Latinoamericano y del Caribe de Plantas Medicinales y Aromáticas 22(2): 237-254. DOI: 10.37360/blacpma.23.22.2.18.
5. Akçiçek E, Vural M (2003). Kumalar Dağı (Afyon) ve çevresindeki bazı bitkilerin yöresel adları ve etnobotanik özellikleri. Ot Sistematik Botanik Dergisi 10: 151.
6. Akgül A (2008). Midyat (Mardin) Civarında Etnobotanik, MSc, Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir, Türkiye.
7. Aktan T (2011). Yenişehir (Bursa) Köylerinin Etnobotanik Özellikleri, MSc, Celal Bayar Üniversitesi, Fen Bilimleri Üniversitesi, Manisa, Türkiye.
8. Akyıldırım Beğen H & Eminağaoğlu Ö (2022). Türkiye Rosaceae Familyasına Yeni Cinsler (Aria, Hedlundia, Torminalis) İle Taksonomik Katkılar. Turkish Journal Of Biodiversity 5(1): 36-49., Doi: 10.38059/Biodiversity.1090331.

9. Akyıldırım Beğen H & Eminağaoğlu Ö (2025). Revalidation of Hedlundıa caucasica (Zınserl.) Mezhenskyj based on molecular and morphologıcal evıdence. Bangladesh Journal of Botany 54(2): 301-309.
10. Akyıldırım Beğen H, Eminağaoğlu Ö & Aslan B (2025). Honey Plants of Artvin (Türkiye). Biological Diversity and Conservation, 18(2), 243-282.
11. Albuquerque UP, Lucena RFP, Monteiro JM, Florentino ATN, Almeida CFCBR (2006). Evaluating two quantitative ethnobotanical techniques. Ethnobotany Research and Applications, 4: 51-60. DOI: 10.17348/era.4.0.51-60.
12. Altan Y, Alçıtepe E (2001). Kuşadası (Aydın)’ın Etnobotanik Özellikleri. In: Şerifoğlu AG (ed). Proceedings of Geçmişten Geleceğe Kuşadası Sempozyumu, 23–26 February 2000; Kuşadası, Turkey, pp. 499–506.
13. Altundağ E, Öztürk M (2011). Ethnomedicinal studies on the plant resources of east Anatolia. Procedia Social and Behavioral Sciences 19: 756-777. DOI: 10.1016/j.sbspro.2011.05.195
14. Arslan A (2002). Ege Bölgesi Bazı Halk Ilaçları Üzerinde Etnofarmakognozik Bir Değerlendirme, MSc, İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türiye.
15. Arslan Ö (2005). Dereli (Giresun) Yöresinin Geleneksel Halk Ilacı Olarak Kullanılan Bitkileri, MSc, Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
16. Bağcı Y, Erdoğan R, Doğu S (2016). Sarıveliler (Karaman) ve çevresinde yetişen bitkilerin etnobotanik özellikleri. Fen Fakültesi Fen Dergisi 42(1): 84-107.
17. Bak FE, Çifci K (2022). Artvin’in merkez köylerindeki bazı bitkilerin etnobotanik özellikleri. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 23(2): 50-62. DOI: 10.17474/artvinofd.1128335.
18. Baytop T (1999). Türkiye’de bitkiler ile tedavi: geçmişte ve bugün. İlaveli ikinci baskı. İstanbul, Türkiye: Nobel Tıp Kitabevleri. (480 s). ISBN: 975-420-021-1; 978-975-420-021-8.
19. Birinci S (2008). Doğu Karadeniz Bölgesinde Doğal Olarak Bulunan Faydalı Bitkiler Ve Kullanım Alanlarının Araştırılması, MSc, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana, Türkiye.
20. Bulut GE (2008). Bayramiç (Çanakkale) Yöresinde Etnobotanik Araştırmalar, Phd, Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
21. Bulut Y (2006). Manavgat (Antalya) Yöresinin Faydalı Bitkileri, MSc, Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Isparta, Türkiye.
22. Camadan Y, Akyıldırım Beğen H, Ceylan Ş, Saral Sarıyer A, Eminağaoğlu Ö (2023). Investigating In Vitro Antioxidant and Antimicrobial Activity of Different Sorbus Species in Artvin Province of Türkiye. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 13(4): 2818-2828.
23. Chaachouay N, Benkhnigue O, Fadli M, El Ibaoui H, Zidane L (2019). Ethnobotanical and ethnopharmacological studies of medicinal and aromatic plants used in the treatment of metabolic diseases in the Moroccan Rif. Heliyon 5(10): e02191. DOI:10.1016/j.heliyon.2019.e02191.
24. Davis PH (ed) (1965-1985). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vols. 1-9. Edinburgh: Edinburgh University Press.
25. Davis PH, Mill RR, Tan K (eds) (1988). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol. 10 (Supplement 1). Edinburgh: Edinburgh University Press.
26. Davis SD, Heywood VH, Hamilton AC (eds) (1994). Centres of plant diversity: a guide and strategy for their conservation, v.1. Europe, Africa, South West Asia and the Middle East. Gland: IUCN/WWF, xiv, 354p. ISBN: 978-2-8317-0197-4.
27. Deniz L, Serteser A, Kargıoğlu M (2010). Uşak üniversitesi ve yakın çevresindeki bazı bitkilerin mahalli adları ve etnobotanik özellikleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 10(1): 57-72. Doi: 10.21597/jist.1259358
28. Duran A (1998). Akseki (Antalya) ilçesindeki bazı bitkilerin yerel adları ve etnobotanik özellikleri. Ot Sistematik Botanik Dergisi 5(1): 77-92.
29. Eminağaoğlu Ö (2009). The Plant Diversity of Tekkale Çevreli and Cemketen Villages (Yusufeli. Artvin). Batumi Botanical Garden Bulletin 33: 152-159.
30. Eminağaoğlu Ö (2012). Artvin’de Doğa Mirası Camili’nin Doğal Bitkileri. İstanbul: Borçka Kaymakamlığı Yayınları, 376p. ISBN:978-605-359-936-4 (in Turkish).
31. Eminağaoğlu Ö (ed) (2023). Artvin’in Tıbbi-Aromatik Bitkileri (Medicinal-Aromatic Plants of Artvin). Artvin: Zafer Medya, 377 p. ISBN: 978-625-00-8169-3 (in Turkish).
32. Eminağaoğlu Ö (Ed.) 2015. Artvin’in Doğal Bitkileri (Native Plants of Artvin). İstanbul: Promat, 456 p. ISBN: 978-605-030-854-9.
33. Eminağaoğlu Ö Anşin R (2003). The Flora of Hatila Valley National Park and its Close Environs (Artvin). Turkish Journal of Botany 27(1): 1-27.
34. Eminağaoğlu Ö Anşin R (2004). Flora Of The Karagöl-Sahara National Park (Artvin) and its Environs. Turkish Journal of Botany 28(6): 557-590.
35. Eminağaoğlu Ö, Aksu G (2015). Barhal Vadisi (Yusufeli, Artvin-Türkiye) Florası. Artvin Çoruh Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü (AÇÜBAP), Bilimsel Araştırma Projesi Sonuç Raporu, Proje No: 2013.F10.01.04, Artvin, Türkiye, 122 s.
36. Eminağaoğlu Ö, Akyıldırım Beğen H (2023). Tıbbi-Aromatik Bitkiler Hakkında Genel Bilgiler. In: Eminağaoğlu Ö (Ed), Artvin’in Tıbbi-Aromatik Bitkileri, Artvin: Zafer Medya. pp. 1-26.
37. Eminağaoğlu Ö, Akyıldırım Beğen H (2024). Sisyrinchium micranthum (Iridaceae), a New Alien Record from Türkiye. Cumhuriyet Science Journal 45(4): 713-717., Doi: 10.17776/csj.1555542.
38. Eminağaoğlu Ö, Akyıldırım Beğen H, Aksu G (2018a). Karadağ florası (Yusufeli, Artvin-Türkiye). Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 19(1): 93-113. DOI: 10.17474/artvinofd.352425
39. Eminağaoğlu Ö, Anşin R (2005). The flora of Cerattepe, Meydanlar, Demirci, Gavur creek and near environment in Artvin. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University 55(2): 31-46.
40. Eminağaoğlu Ö, Eminağaoğlu Z (2018). Some thoughts on botanical garden establishment in Artvin. International Journal of Ecosystems and Ecology Science (IJEES) 8(4): 767–776. DOI: 10.31407/ijees8417.
41. Eminağaoğlu Ö, Kutbay HG, Özkan ZC, Ergül A (2008). Flora of the Camili Biosphere Reserve Area (Borçka, Artvin, Turkey). Turkish Journal of Botany 32(1): 43-90.
42. Eminağaoğlu Ö, Özcan M (2013). Euonymus leiophloeus (Celastraceae): A New Record For The Flora Of Turkey. Bangladesh Journal of Plant Taxonomy 20(2): 263-266., Doi: 10.3329/Bjpt.V20i2.17403.
43. Eminağaoğlu Ö, Özcan M, Kültür Ş (2012a). Contributions To The Leaf And Stem Anatomy Of Tradescantia fluminensis: An Alien Species New To The Flora Of Turkey. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 13(2): 270-277.
44. Eminağaoğlu Ö, Özkaya MS, Akpulat HA (2012b). A New Record For The Flora Of Turkey: Sorbus caucasica var. caucasica (Rosaceae). Turkish Journal of Botany 36(4): 426-426.
45. Eminağaoğlu Ö, Tepe B, Yumrutaş Ö, Akpulat HA, Deferera D, Polissiou M, Sökmen A (2007). The İn Vitro Antioxidative Properties Of The Essential Oils And Methanol Extracts Of Satureja spicigera K.Koch Boiss and Satureja cuneifolia Ten. Food Chemistry 100(1): 339-343., Doi: 10.1016/J.Foodchem.2005.09.054.
46. Eminağaoğlu Ö, Yalçın E, Özkaya MS (2022). Forest vegetation of the Beşpare ecovillages in the western lesser Caucasus corridor (Artvin/Türkiye). Rendiconti Lincei. Scienze Fisiche e Naturali 33: 739–756. DOI: 10.1007/s12210-022-01095-4.
47. Eminağaoğlu Ö, Yüksel E, Akyıldırım Beğen H (2018b). Flora Of The Hod Valley (Artvin, Turkey). International Journal Of Ecosystems And Ecology Science 8(2): 273-282.
48. Eminağaoğlu Z, Eminağaoğlu Ö (2024). Planning and design principles of Artvin Çoruh University Ali Nihat Gökyiğit Botanical Garden in a sustainable approach. Biological Diversity and Conservation 17(2): 160–174. DOI: 10.46309/biodicon.2024.1454490.
49. Erenler R, Genç N, Elmastaş M, Eminağaoğlu Ö (2019). Evaluation Of Antioxidant Capacity With Total Phenolic Content of Galanthus krasnovii (Amaryllidaceae). Turkish Journal of Biodiversity 2(1): 13-17.
50. Erenler R, Meral B, Sen Ö, Elmastas M, Aydın, A., Eminağaoğlu, Ö., Topçu, G. (2017). Bioassay-Guided Isolation, Identification of Compounds From Origanum rotundifolium and Investigation of Their Antiproliferative And Antioxidant Activities. Pharmaceutical Biology 55(1):1646-1653. doi: 10.1080/13880209.2017.1310906.
51. Eryaşar P (1998). Gönen (Balıkesir) Yöresinin Geleneksel Halk Ilacı Olarak Kullanılan Bitkileri, MSc, Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
52. Ezer N, Arisan ÖM (2006). Folk medicines in Merzifon (Amasya. Turkey). Turkish Journal of Botany 30(3): 223-230.
53. Friedman J, Yaniv Z, Dafni A, Palewitch D (1986). A preliminary classification of the healing potential of medicinal plants based on a rational analysis of an ethnopharmacological field survey among Bedouins in the Negev Desert, Israel. Journal of Ethnopharmacology 16(2-3): 275-287. DOI: 10.1016/0378-8741(86)90094-2.
54. Genç, N., Yıldız, İ., Karan, T., Eminağaoğlu, Ö., Erenler, R. (2019). Antioxidant Activity And Total Phenolic Contents Of Galanthus woronowii (Amaryllidaceae). Turkish Journal Of Biodiversity 2(1): 1-5. Doi:10.38059/biodiversity.515111
55. Gençay A (2007). Cizre (Şırnak)’nin Etnobotanik Özellikleri, MSc, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Van, Türkiye.
56. Giday M, Asfaw Z, Woldu Z, Teklehaymanot T (2009). Medicinal plant knowledge of the Bench ethnic group of Ethiopia: an ethnobotanical investigation. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine 5(1): 34. Doi:10.1186/1746-4269-5-34.
57. Grossheim AA (1939-1967). Flora Kavkaza (ed. 2). Vols 1-7. Baku & Leningrad: Akademiia Nauk SSSR (in Russian).
58. Günbatan T, Kabaş O, Sezik E, Gürbüz İ (2025). Ethnopharmacological survey of plants used as folk remedy in Gerze (Sinop. Türkiye). Turkish Journal of Pharmaceutical Sciences 22(3), 161-169. DOI: 10.4274/tjps.galenos.2025.25668.
59. Güner A (ed) (2014). Resimli Türkiye Florası (= Illustrated flora of Turkey). Cilt 1. İstanbul: Ali Nihat Gökyiğit Vakfı (Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi), Flora Araştırmaları Derneği, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 784p. ISBN: 9786053322207.
60. Güner A, Aslan S, Ekim T, Vural M, Babaç MT (eds) (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). İstanbul: ANG Vakfı (Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını; Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, Flora Dizisi 1), 1290 s. ISBN: 978-605-60425-7-7 (in Turkish).
61. Güner A, Kandemir A, Menemen Y, Yıldırım H, Aslan S, Ekşi G, Güner I, Çimen AÖ (eds) (2018). Resimli Türkiye Florası. Cilt 2. İstanbul: ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları (Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları; Flora Araştırmaları Derneği), 1054 p. ISBN: 978-605-67172-3-9 (in Turkish).
62. Güner A, Kandemir A, Menemen Y, Yıldırım H, Aslan S, Ekşi G, Güner I, Çimen AÖ (eds) (2022). Resimli Türkiye Florası. Cilt 3a. İstanbul: ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, 868 p. ISBN: 978-605-70004-4-6 (in Turkish).
63. Güner A, Özhatay N, Ekim T, Başer KHC (2000). Flora of Turkey and the East Aegaen Islands, Vol. XI, Supplement-II, Edinburgh University Press, Edinburgh.
64. Heinrich M, Ankli A, Frei B, Weimann C, Sticher O (1998). Medicinal plants in Mexico: Healers’ consensus and cultural importance. Social Science & Medicine 47(11), 1859-1871. DOI: 10.1016/s0277-9536(98)00181-6.
65. Hussein S, Dhabe A (2018). Ethnobotanical study of folk medicinal plants used by villagers in Hajjah district-Republic of Yemen. Journal of Medicinal Plants Studies 6(5): 24-30.
66. Karakaya S, Polat A, Aksakal Ö, Sümbüllü YZ, İncekara Ü (2019). An ethnobotanical investigation on medicinal plants in South of Erzurum (Turkey). Ethnobotany Research & Applications 18(13): 1-18. DOI: 10.32859/era.18.13.1-18.
67. Karaköse M, Akbulut S, Özkan ZC (2019). Ethnobotanical study of medicinal plants in Torul district, Turkey. Bangladesh Journal of Plant Taxonomy 26(1): 29-37. DOI: 10.3329/bjpt.v26i1.41914.
68. Karakurt E (2014). Kelkit (Gümüşhane) Ilçesinin Etnobotanik Özellikleri, MSc, Erzincan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Erzincan, Türkiye.
69. Karan T, Gönülalan Z, Erenler R, Kölemen U, Eminağaoğlu Ö (2024). Green synthesis of silver nanoparticles using Sambucus ebulus leaves extract: Characterization, quantitative analysis of bioactive molecules, antioxidant and antibacterial activities. Journal Of Molecular Structure 1296(1): 1-8.DOI: 10.1016/j.molstruc.2023.136836
70. Karcı E, Gürbüz İ, Akaydın G, Günbatan T (2017). Folk medicines of Bafra (Samsun. Turkey), Turk Journal Biochem 42(4): 381-399. DOI: 10.1515/tjb-2017-0172.
71. Kızılarslan Ç (2008). İzmit Körfezi’nin Güney Kesiminde Etnobotanik Bir Araştırma, MSc, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
72. Koçak S (1999). Karaman Yöresinde Etnobotanik Bir Araştırma, MSc, İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
73. Komarov VL (ed) (1934-1964). Flora URSS (Flora SSSR). Vols 1-30. Leningrad & Moscow: Academy of Sciences of the USSR (in Russian).
74. Korkmaz M, Karakurt E (2014). Kelkit (Gümüşhane) aktarlarında satılan tıbbi bitkiler. Süleyman Demirel University Journal of Natural and Applied Science 18(3): 60-80. DOI: 10.19113/sdufbed.49314.
75. Koyuncu O (2005). Geyve (Sakarya) ve Çevresinin Floristik Ve Etnobotanik Açıdan Incelenmesi, Phd, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir, Türkiye.
76. Koyuncu O, Yaylacı ÖK, Tokur S (2009). A study on Geyve (Sakarya) and its environs in terms of ethnobotanical aspects. The Herb Journal of Systematic Botany 16: 123-142.
77. Macit MG, Köse YB (2015). Medicinal plants used for folk medicine in Oltu (Erzurum/Turkey). Biological Diversity and Conservation 8(2): 74-80.
78. Mahwasane ST, Middleton L, Boaduo N (2013). An ethnobotanical survey of indigenous knowledge on medicinal plants used by traditional healers. South African Journal of Botany, 88, 69-75. DOI: 10.1016/j.sajb.2013.07.021.
79. Mart S (2006). Bahçe Ve Hasanbeyli (Osmaniye) Halkının Kullandığı Doğal Bitkilerin Etnobotanik Yönden Araştırılması, MSc, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana, Türkiye.
80. Metin A (2009). Mut ve Çevresinde Yetişen Bitkilerin (Mersin) Etnobotanik Özellikleri, MSc, Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya, Türkiye.
81. Mumcu Ü, Korkmaz H (2018). Ethnobotanical uses of alien and native plant species of Yeşilırmak Delta, Samsun, Turkey. Acta Biologica Turcica 31(3): 102-113.
82. Mwafongo E, Magombo Z, Stedje B (2010). Ethnobotanical study of Hyacinthaceae and Non-hyacinthaceous geophytes in selected districts of Malawi. Ethnobotany Research & Applications 8: 75-93.
83. Nadiroğlu M, Behçet L, Çakılcıoğlu U (2019). An ethnobotanical survey of medicinal plants in Karlıova (Bingöl- Turkey). Indian Journal or Traditional Knowledge 18(1): 76-87.
84. Onar S (2006). Bandırma (A1(A),Balıkesir) ve Çevresinin Etnobotaniği, MSc, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale, Türkiye.
85. Özdemir E (2005). Niğde Aladağlar ’ın Batısında Etnobotanik Bir Araştırma, MSc, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
86. Özhatay FN, Kültür Ş, Gürdal B (2022). Check-list of additional taxa to the supplement of flora of Turkey X. Istanbul Journal of Pharmacy 52(2), 226-249. DOI: 10.26650/IstanbulJPharm.2022.1096223.
87. Özhatay N, Byfield A, Atay S (2003). Türkiye’nin Önemli Bitki Alanları (Important Plant Areas of Turkey). İstanbul: WWF Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), 88 s. + CD-ROM. ISBN: 975-92433-0-X; 978-975-9243-30-2.
88. Özhatay N, Byfield A, Atay S (2005). Türkiye’nin 122 Önemli Bitki Alanı. İstanbul: WWF Türkiye, 476 s. ISBN: 975-92433-7-7; 978-975-9243-37-1.
89. Özhatay N, Eminağaoğlu Ö, Esen S (2010). Karlı Yaylaların Saklı Bahçesi: Ardahan’ın Doğal Bitkileri. İstanbul: Ardahan Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 128 s.
90. Özkan ZC, Akbulut S (2012). Trabzon İlinin Etnobotanik Özellikleri. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi (BAP), Proje No: 1098, 128p.
91. Öztürk F, Ölçücü C (2011). Ethnobotanical features of some plants in the district of Şemdinli (Hakkari-Turkey). International Journal of Academic Research 3: 117-121.
92. Pardo-de-Santayana M, Tardío J, Blanco E, Carvalho AM, Lastra JJ, San Miguel E, Morales R (2007). Traditional knowledge of wild edible plants used in the northwest of the Iberian Peninsula (Spain and Portugal): A comparative study. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine 3, 27. DOI: 10.1186/1746-4269-3-27.
93. Phillips O, Gentry AH (1993). The useful plants of Tambopata. Peru: II. Additional hypothesis testing in quantitative ethnobotany. Economic Botany 47(1), 33-43. DOI: 10.1007/bf02862204.
94. Polat R, Çakılcıoğlu U, Satıl F (2013). Traditional Uses of Medicinal Plants in Solhan (Bingöl-Turkey). Journal of Ethnopharmacology 148: 951-963. DOI: 10.1016/j.jep.2013.05.050.
95. Rossato SC, de Leitão-Filho HF, Begossi A (1999). Ethnobotany of caiçaras of the Atlantic Forest coast (Brazil). Economic Botany 53(4), 387-395. DOI: 10.1007/bf02866716.
96. Sağıroğlu M, Arslantürk A, Akdemir ZK, Turna M (2012). An ethnobotanical survey from Hayrat (Trabzon) and Kalkandere (Rize/Turkey). Biological Diversity and Conservation 5(1): 31-43.
97. Sağıroğlu M, Köseoğlu ST, Turna M (2017). İkramiye vadisi (Sapanca/Sakarya/Türkiye) florasında bulunan tıbbi bitkiler. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 21(3): 527-539.
98. Saraç DU, Özkan ZC, Akbulut S (2013). Ethnobotanic features of Rize/Turkey provinces. Biological Diversity and Conservation 6(3): 57-66.
99. Satıl F, Akçiçek E, Selvi S (2008). Madra Dağı (Balıkesir/İzmir) ve çevresinde etnobotanik bir çalışma. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi 1(1), 31-36.
100. Sezik E, Yeşilada E, Honda G, Takaishi Y, Takeda Y, Tanaka T (2001). Traditional medicine in Turkey X. folk medicine in central Anatolia. Journal of Ethnopharmacology 64: 95-115. DOI: 10.1016/S0378-8741(00)00399-8.
101. Tangjitman K, Wongsawad C, Winijchaiyanan P, Sukkho T, Kamwong K, Pongamornkul W, Trisonthi C (2013). Traditional knowledge on medicinal plant of the Karen in northern Thailand: A comparative study. Journal of Ethnopharmacology 150: 232-243. DOI: 10.1016/j.jep.2013.08.037.
102. Tardío J, Pardo-de-Santayana M (2008). Cultural importance indices: A comparative analysis based on the useful wild plants of Southern Cantabria (Northern Spain). Economic Botany 62(1), 24-39. DOI: 10.1007/s12231-007-9004-5.
103. Tekin S (2011). Üzümlü (Erzincan) İlçesinin Etnobotanik Özellikleri, MSc, Erzincan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Erzincan, Türkiye.
104. Tetik F (2011). Malatya İlinin Etnobotanik Değeri Olan Bitkileri Üzerine Bir Araştırma, MSc, Fırat Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Malatya, Türkiye.
105. Tetik F, Civelek S, Cakilcioğlu U (2013). Traditional uses of some medicinal plants in Malatya (Turkey). Journal of Ethnopharmacology 146: 331-346. DOI: 10.1016/j.jep.2012.12.054.
106. Tıta I, Magoşanu GD, Tıta MG (2009). Ethnobotanical inventory of medicinal plants from the South-West of Romania. Farmacia 57(2): 141-156.
107. Trotter RT, Logan MH (1986). Informant consensus: A new approach for identifying potentially effective medicinal plants. In: Etkin NL (ed). Plants in Indigenous Medicine and Diet: Biobehavioral Approaches. Bedford Hills, NY: Redgrave Publishing Company, pp. 91-112.
108. Tuzlacı E (2006). Şifa niyetine: Türkiye’nin bitkisel halk ilaçları. İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım, 450 s. ISBN: 978-975-297-712-9 (in Turkish).
109. Tuzlacı, E. (2002). Datça Yarımadası (Muğla) florası ve bu yörede halkın yararlandığı bitkiler. In K. H. C. Başer & N. Kırımer (Eds.), 14. Bitkisel İlaç Hammaddeleri Toplantısı: Bildiriler (pp. 394–417). Eskişehir, Türkiye.
110. World Health Organization (2022). WHO traditional medicine strategy: 2014–2023. Executive Board, 152nd session, EB152/37, 14 December 2022, 6 p (Report by the Director-General).
111. Yeşil Y, Akalın E (2009). Folk medicinal plants in Kurecik area (Akçadağ/Malatya- Turkey). Turkish Journal of Pharmaceutical Sciences 6(3): 207-220.
112. Yüksel E, Akyıldırım Beğen H (2018). Flora of the Hod Valley (Artvin, Turkey). International Journal of Ecosystems and Ecology Science 8(2): 273-282.
113. Zazanashvili N, Sanadiradze G, Bukhnikashvili A (1999). Caucasus. In: Mittermeier RA, Myers N, Robles Gil P, Mittermeier CG (eds). Hotspots: Earth’s Biologically Richest and Most Endangered Terrestrial Ecoregions. Mexico City: CEMEX, pp. 268–277. ISBN: 968-6397-58-2.
114. Zengin Z (2020). Gümüşhane Yöresinde Etnobotanik Bir Çalışma. MSc, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon, Türkiye.
115. Zohary M (1973). Geobotanical Foundations of the Middle East. Vols 1-2. Stuttgart: Gustav Fischer; Amsterdam: Swets & Zeitlinger, 738 p. ISBN: 9026501579; 3347301455.