Geophyte taxa naturally distributed in Artvin Province, Türkiye

Öz

Artvin Province, located in northeastern Türkiye, is one of the most important floristic regions of the country due to its wide altitudinal range, diverse climatic conditions, and rich habitat diversity. In this study, naturally occurring geophyte taxa in Artvin Province and its districts were identified based on floristic surveys conducted between 1995 and the first half of 2026, together with herbarium records and relevant literature. The data obtained were further supported by specimens deposited in the Artvin Çoruh University Herbarium (ARTH). As a result of the study, a total of 205 geophyte taxa belonging to 62 genera and 26 families were identified within the study area. Of these, 22 taxa were determined to be endemic to Türkiye, corresponding to an endemism rate of 10.48%. In contrast, 183 taxa were found to be non-endemic, representing 89.27% of the total taxa. Among the non-endemic taxa, 52 were classified as Least Concern (LC), 3 as Near Threatened (NT), 2 as Vulnerable (VU), 2 as Data Deficient (DD), and 1 as Not Applicable (NA), while 123 taxa had not yet been assigned an IUCN conservation category. Among the endemic taxa, 2 were categorized as Critically Endangered (CR), 2 as Data Deficient (DD), and 1 as Least Concern (LC). In terms of taxonomic richness, the most species-rich families were Orchidaceae (48 taxa, 22.86%), Amaryllidaceae (41 taxa, 19.52%), and Asparagaceae (25 taxa, 11.90%). According to the phytogeographical evaluation, 47 taxa (22.93%) belonged to the Irano-Turanian phytogeographical region, 43 taxa (20.98%) to the Euro-Siberian phytogeographical region, and 10 taxa (4.88%) to the Mediterranean phytogeographical region. In addition, 105 taxa (51.22%) were determined to be either widely distributed or of unknown phytogeographical origin.

Anahtar Kelimeler

• Artvin
• geophytes
• flora
• phytogeography
• endemic plants

Artvin ilinde doğal yayılış gösteren geofit taksonları

Öz

Artvin ili, Türkiye'nin kuzeydoğusunda yer almakta olup sahip olduğu geniş yükselti aralığı, farklı iklim tipleri ve zengin habitat çeşitliliği sayesinde ülkenin floristik açıdan en önemli bölgelerinden biridir. Bu çalışmada, Artvin ili ve ilçelerinde 1995 yılından 2026 yılı ilk yarısına kadar gerçekleştirilen floristik araştırmalar, herbaryum kayıtları ve ilgili literatür verileri değerlendirilerek doğal yayılış gösteren geofit taksonlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında elde edilen veriler, Artvin Çoruh Üniversitesi Herbaryumu'nda (ARTH) bulunan örnekler ile desteklenmiştir. Araştırma sonucunda, çalışma alanında 26 familyaya ait 62 cins ve 205 geofit taksonu tespit edilmiştir. Belirlenen taksonlardan 22'sinin Türkiye için endemik olduğu belirlenmiş olup, endemizm oranı %10,48 olarak hesaplanmıştır. Buna karşılık, 183 taksonun endemik olmadığı belirlenmiş ve endemik olmayan taksonların oranı %89,27 olarak tespit edilmiştir. Bu taksonlardan 52'si Asgari Endişe (LC), 3'ü Tehdide Yakın (NT), 2'si Hassas (VU), 2'si Veri Yetersiz (DD) ve 1'i Uygulanamaz (NA) kategorisinde yer alırken, 123 takson için ise herhangi bir IUCN kategorisi belirtilmemiştir. Endemik taksonlardan 2'si Kritik Tehlikede (CR), 2'si Veri Yetersiz (DD) ve 1'i Asgari Endişe (LC) kategorisinde yer almaktadır. Takson sayısı bakımından en zengin familyalar Orchidaceae (48 takson, %22,86), Amaryllidaceae (41 takson, %19,52) ve Asparagaceae (25 takson, %11,90) olarak belirlenmiştir. Fitocoğrafik değerlendirme sonucunda taksonların 47'sinin (%22,38) İran-Turan, 43'ünün (%20,48) Avrupa-Sibirya ve 10'unun (%4,76) Akdeniz fitocoğrafik bölgesi elementi olduğu belirlenmiştir. Ayrıca 105 taksonun (%50,00) geniş yayılışlı olduğu veya fitocoğrafik bölgesinin bilinmediği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Artvin
• geofit
• flora
• fitocoğrafya
• endemik bitkiler

Kaynakça

1. Akbaş K ve Varol Ö (2017). Bozburun yarımadası’nın geofitleri. Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der., 7(2):73-81. Akram M, Alam O, Usmanghani K, Akhter N & Asif HM (2012). Colchicum autumnale: a review. J. Medic. Pl. Res. 6(8), 1489-1491.
2. Altundağ Çakır E (2017). Geophytes of Iğdır (East Anatolıa) and their economic potentialities as ornamental plant. Eurasian Journal of Forest Science 5(1): 48-56.
3. Avcu C, Selvi S, Satıl F (2016). Geophytes plants and ecological properties distributed in Katran Mount (Bayramiç /Çanakkale) and its environs. Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. 6(3): 9-16.
4. Baktır İ, Tezcan Ö, Kaynakçı Z (1997). Geofitlerin Çevre Değerleri Açısından Önemi, Akdeniz Üniv. Zir. Fak. Derg. 10, 408-413.
5. Baytop T (1999). “Türkiye‟de bitkiler ile tedavi”, Nobel Tıp Kitapevi, Ankara.
6. Camadan Y, Akyıldırım Beğen H, Ceylan Ş, Saral Sarıyer A, Eminağaoğlu Ö (2023). Investigating In Vitro Antioxidant and Antimicrobial Activity of Different Sorbus Species in Artvin Province of Türkiye. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 13(4): 2818-2828.
7. Çelik A, Çiçek M, Semiz G ve Karıncalı M (2004). Taxonomical and ecological investigations on some geophytes growing around Denizli province (Turkey). Turk J Bot 28: 205-211.
8. Çıngay B, Ataşlar E, Koyuncu O (2012). Geophytes of Yazılıkaya (Han-Eskişehir, Turkey). Bocconea 24: 227-230. Çırpıcı A (1987). Türkiye’nin Florası ve Vejetasyonu Üzerine Çalısmalar. Doğa Türk Bot. Dergisi, 11(2):217-232.

9. Davis PH, Coode MJE, Cullen J (1965). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Vol. 1, Edinburgh University Press, Edinburgh, UK. 567p.
10. Davis PH (ed) (1965-1985). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vols. 1-9. Edinburgh: Edinburgh University Press.
11. Davis PH, Mill RR, Tan K (eds) (1988). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol. 10 (Supplement 1). Edinburgh: Edinburgh University Press.
12. Değerli Y, Varol Ö (2018). Geophytes of Kızıldağ, Masa Mountain and Yılanlı Mountain (Muğla/Turkey). Biodicon 11(3): 71-75.
13. Demir SC, Eker İ (2015). Petaloid monocotyledonous flora of Bolu Province, including annotations on critical petaloid geophytes of Turkey. Ankara, Turkey: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık.
14. Demirelma H, Ertuğrul K (2016). The geophytes of the region between Derebucak (Konya/Turkey)–Ibradı and Cevizli (Antalya/Turkey). Biodicon 9(3): 52-57.
15. Duman U (2010). Öksin ve Kolşik Zonda Bulunan Geofitlerin Tespiti ve Bitkisel Tespiti ve Bitkisel Özelliklerinin Belirlenmesi (Master's thesis, Fen Bilimleri Enstitüsü).
16. Eker İ, Koyuncu M, Akan H (2008). The geophytic flora of Şanlıurfa Province. Turk. J. Bot. 32: 367–380.
17. Ekim T, Koyuncu M (1992). Türkiye’den ihraç edilen çiçek soğanları ve koruma önlemleri. II. Uluslararası Ekoloji ve Çevre Sorunları Sempozyumu Bildirileri, 5-7 Kasım 1992, Ankara, s. 42-47.
18. Ekim T, Koyuncu M, Erik S, İlarslan R (1989). Türkiye'nin tehlike altındaki nadir ve endemik bitki türleri. Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Yayın No: 18, Ankara.
19. Ekim T, Koyuncu M, Güner A, Erik S, Yıldız B, Vural M (1991). Türkiye’nin ekonomik değer taşıyan geofitleri üzerinde taksonomik ve ekolojik araştırmalar. Ankara, Turkey: TC Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü, İşletme ve Pazarlama Daire Başkanlığı, OEM Eğitim Dairesi Başkanlığı Yayın ve Tanıtma Şube Müdürlüğü Matbaası.
20. Elinç ZK (1997). Bazı Yerli ve Yabancı Orjinli Soğanlı Yumrulu Süs Bitkilerinin Bölgemize Adaptasyonu ve Dış Mekanda Kullanılabilirliği. Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
21. Eminağaoğlu Ö (2009). The Plant Diversity of Tekkale Çevreli and Cemketen Villages (Yusufeli. Artvin). Batumi Botanical Garden Bulletin 33: 152-159.
22. Eminağaoğlu Ö (2012). Artvin’de Doğa Mirası Camili’nin Doğal Bitkileri. İstanbul: Borçka Kaymakamlığı Yayınları, 376p. ISBN:978-605-359-936-4 (in Turkish).
23. Eminağaoğlu Ö (ed.) (2015). Artvin’in Doğal Bitkileri (Native Plants of Artvin). İstanbul: Promat, 456 p. ISBN: 978-605- 030-854-9. (in Turkish).
24. Eminağaoğlu Ö (ed) (2023). Artvin’in Tıbbi-Aromatik Bitkileri (Medicinal-Aromatic Plants of Artvin). Artvin: Zafer Medya, 377 p. ISBN: 978-625-00-8169-3 (in Turkish).
25. Eminağaoğlu Ö Anşin R (2003). The Flora of Hatila Valley National Park and its Close Environs (Artvin). Turkish Journal of Botany 27(1): 1-27.
26. Eminağaoğlu Ö Anşin R (2004). Flora Of The Karagöl-Sahara National Park (Artvin) and its Environs. Turkish Journal of Botany 28(6): 557-590.
27. Eminağaoğlu Ö, Anşin R (2005). The flora of Cerattepe, Meydanlar, Demirci, Gavur creek and near environment in Artvin. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University 55(2): 31-46.
28. Eminağaoğlu Ö, Tepe B, Yumrutaş Ö, Akpulat HA, Deferera D, Polissiou M, Sökmen A (2007). The İn Vitro Antioxidative Properties Of The Essential Oils And Methanol Extracts Of Satureja spicigera K.Koch Boiss and Satureja cuneifolia Ten. Food Chemistry 100(1): 339-343. DOI: 10.1016/J.Foodchem.2005.09.054.
29. Eminağaoğlu Ö, Özcan M (2013). Euonymus leiophloeus (Celastraceae): A New Record For The Flora Of Turkey. Bangladesh Journal of Plant Taxonomy 20(2): 263-266., DOI: 10.3329/Bjpt.V20i2.17403.
30. Eminağaoğlu Ö, Aksu G (2015). Barhal Vadisi (Yusufeli, ArtvinTürkiye) Florası. Artvin Çoruh Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü (AÇÜBAP), Bilimsel Araştırma Projesi Sonuç Raporu, Proje No: 2013.F10.01.04, Artvin, Türkiye, 122 s.
31. Eminağaoğlu Ö, Akyıldırım Beğen H, Aksu G (2018a). Karadağ florası (Yusufeli, Artvin-Türkiye). Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 19(1): 93-113. DOI: 10.17474/artvinofd.352425
32. Eminağaoğlu Ö, Yüksel E, Akyıldırım Beğen H (2018b). Flora Of The Hod Valley (Artvin, Turkey). International Journal Of Ecosystems And Ecology Science 8(2): 273-282.
33. Eminağaoğlu Ö, Yalçın E, Özkaya MS (2022). Forest vegetation of the Beşpare ecovillages in the western lesser Caucasus corridor (Artvin/Türkiye). Rendiconti Lincei. Scienze Fisiche e Naturali 33: 739–756. DOI: 10.1007/s12210-022-01095-4
34. Eminağaoğlu Ö, Akyıldırım Beğen H (2023). Tıbbi-Aromatik Bitkiler Hakkında Genel Bilgiler. In: Eminağaoğlu Ö (Ed), Artvin’in Tıbbi-Aromatik Bitkileri, Artvin: Zafer Medya. pp. 1-26.
35. Eminağaoğlu Ö, Akyıldırım Beğen H (2024). Sisyrinchium micranthum (Iridaceae), a New Alien Record from Türkiye. Cumhuriyet Science Journal 45(4): 713-717. DOI: 10.17776/csj.1555542.
36. Eraydın S (2010). Camili Biyosfer Rezerv Alanının tıbbi bitkileri (Tez No. 266105) [Yüksek Lisans Tezi, Artvin Çoruh Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
37. Erdoğan Genç, H., Çimen, N., Terzioğlu, S., Semercioğlu, A., Akgül, C., & Ceylan, Ö. S (2026). A Study on Distribution of Geophyte Taxa in Trabzon Province in Türkiye. Šumarski list, 150(5-6), 229-241.
38. Grossheim AA (1939-1967). Flora Kavkaza (ed. 2). Vols 1-7. Baku & Leningrad: Akademiia Nauk SSSR (in Russian) Güner A, Vural M, Duman H, Dönmez AA, Şağban H (1996). The Flora of Köyceğiz-Dalyan (ÖÇKB-Muğla). Turk J Bot, 20:329-371.
39. Güner A, Özhatay N, Ekim T, Başer KHC (2000). Flora of Turkey and the East Aegaen Islands, Vol. XI, Supplement-II, Edinburgh: Edinburgh University Press.
40. Güner A, Aslan S, Ekim T, Vural M, Babaç, MT (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, İstanbul.
41. Güner A (ed) (2014). Resimli Türkiye Florası (= Illustrated flora of Turkey). Cilt 1. İstanbul: Ali Nihat Gökyiğit Vakfı (Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi), Flora Araştırmaları Derneği, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 784p. ISBN: 9786053322207.
42. Güner A, Kandemir A, Menemen Y, Yıldırım H, Aslan S, Ekşi G, Güner I, Çimen AÖ (eds) (2022). Resimli Türkiye Florası. Cilt 3a. İstanbul: ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, 868 p. ISBN: 978-605-70004-4-6 (in Turkish).
43. IUCN (2025). IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition. Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. https://www. iucnredlist.org/resources/categories-and-criteria
44. Kayıkçı S, Altay V, Güzel Y (2012). Hatay İlinde Yayılış Gösteren Bazı Geofit Bitki Türleri Üzerine Bir İnceleme. Biyoloji Bil. Araş Derg, 5: 139-143s.
45. Komarov VL (ed) (1934-1964). Flora URSS (Flora SSSR). Vols 1- 30. Leningrad & Moscow: Academy of Sciences of the USSR (in Russian).
46. Koyuncu M (1994). Geofitler, Bilim ve Teknik 27/321: 72-82.
47. Malyer H (1983). Karacadağ'daki (Diyarbakır-Urfa arasındaki) Liliaceae ve Iridaceae familyalarına ait geofitler üzerinde korolojik ve ekolojik incelemeler. Doğa Bilim Derg Seri C 7 (3): 279-288.
48. Mammadov R, Sahranç B (2003). Muğla il merkezinde sonbaharda tespit edilen bazı geofitler. Ekoloji 48(12): 13-18.
49. Özhatay N, Eminağaoğlu Ö, Esen S (2010). Karlı Yaylaların Saklı Bahçesi: Ardahan’ın Doğal Bitkileri. İstanbul: Ardahan Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 128 s.
50. Özhatay FN, Kültür Ş, Gürdal B (2022). Check-list of additional taxa to the supplement of flora of Turkey X. Istanbul Journal of Pharmacy 52(2), 226-249. DOI: 10.26650/IstanbulJPharm.2022.1096223.
51. Özuslu E, İskender E (2009) Geophytes of Sof Mountain (Gaziantep/Turkey). BioDiCon, 2:2, 78-84p.
52. Raunkiaer C (1934). The Life forms of plants and statistical plant geography, Oxford.
53. Sargın SA, Selvi S, Akçiçek E (2013). Alaşehir (Manisa) ve Çevresinde Yetişen Bazı Geofitlerin Etnobotanik Açıdan İncelenmesi. Erciyes Üniv. Fen Bil. Enst. Dergisi, 29(2):170 177s. Tanker N, Koyunc, M, Coşkun M (2007). Farmasötik Botanik. 3. Baskı. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları, No:93, Ankara. Varol Ö (2004). Muğla yöresi geofitleri üzerine araştırmalar. Muğla Üniversitesi Yayınları. Yüce Babacan E, Eker İ (2017). Munzur Vadisi (Tunceli) ve yakın çevresinin geofit florası. Bağbahçe Bilim Dergisi 4(1) 31-49. Zohary M (1973). Geobotanical Foundations of the Middle East. Vols 1-2. Stuttgart: Gustav Fischer; Amsterdam: Swets & Zeitlinger, 738 p. ISBN: 9026501579; 3347301455.