Batı'da Bir Mevlânâ Romanı: Rumi'nin İzinde

Yıl 2025, Sayı: Mevlevilik Geleneği ve Vefatının 475. Yılında Muğlalı İbrahim Şâhidî (1470-1550) Özel Sayısı, 420 - 429, 28.04.2025

Elif Sertuç

Öz

İnsan, ölüm gerçeğini bilincine sığdıran tek canlıdır. O, aşkın doğasıyla da yaşamı inşa etme gayreti içinde olmuştur. Hayat ve ölüm, son ve sonsuz arasındaki gerilim, onu zorunlu olarak varlık sahasına yöneltir. Önce kendi varlığını sorgulayan insan; bu kadim çıkmazın içinde edebiyat, felsefe, müzik vb. disiplinler aracılığıyla kendini ifade yolu bulur. Söz konusu ifade yollarından biri de tasavvûfî düşünce sistemidir. Kökleri VII-VIII. yy.’a kadar uzanan tasavvuf; varlığın birliği (vahdet-i vücûd) görüşünü merkeze alır. Bu görüş, “Tanrı’dan başka varlık olmadığının bilincine varmak” olarak tanımlanır. Yaratılanlar (nesne, atom, atom altı, özne vb.) yalnız Tanrı’nın bir yansımasıdır. Mevcut düşünce çerçevesinde Annemarie Schimmel’in tabiriyle en ateşli ve lirik dizelerin sahibi, Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî ile karşılaşılır. Mesnevî-i Ma’nevî adlı eseri başta olmak üzere, Dîvân-ı Kebîr ve diğer eserleriyle birlikte bu ve bunun etrafında şekillenen varoluşsal temayı ele alan mutasavvıf; XIII. yy.’dan günümüz toplumuna ışık tutmaya devam etmektedir. Başta en bilindik eseri olan Mesnevî’si, modern insanın varlık sorgulamasına ve arayışına, giderek artan bir ivmeyle yanıt olmayı sürdürür. Temeldeki bu arayış çerçevesinde -Doğu’nun kadim öğretisinde yer aldığı gibi, Batı dünyasında da- kendisine yer bulan eserleriyle Mevlânâ, ebediyete intikalinin üstünden asırlar geçmesine rağmen, hâlâ farklı kıt’alarda alımlanmaya devam etmektedir. İncelenecek eser bu alımlayışın XXI. yy.’daki örneklerinden biridir.

Anahtar Kelimeler

Mevlânâ Celâleddin Rûmî , Roger Housden , Rumi’nin İzinde , roman , mesnevî

A Rumi Novel in the West: Chasing Rumi

Öz

İnsan, ölüm gerçeğini bilincine sığdıran tek canlıdır. O, aşkın doğasıyla da yaşamı inşa etme gayreti içinde olmuştur. Hayat ve ölüm, son ve sonsuz arasındaki gerilim, onu zorunlu olarak varlık sahasına yöneltir. Önce kendi varlığını sorgulayan insan; bu kadim çıkmazın içinde edebiyat, felsefe, müzik vb. disiplinler aracılığıyla kendini ifade yolu bulur. Söz konusu ifade yollarından biri de tasavvûfî düşünce sistemidir. Kökleri VII-VIII. yy.’a kadar uzanan tasavvuf; varlığın birliği (vahdet-i vücûd) görüşünü merkeze alır. Bu görüş, “Tanrı’dan başka varlık olmadığının bilincine varmak” olarak tanımlanır. Yaratılanlar (nesne, atom, atom altı, özne vb.) yalnız Tanrı’nın bir yansımasıdır. Mevcut düşünce çerçevesinde Annemarie Schimmel’in tabiriyle en ateşli ve lirik dizelerin sahibi, Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî ile karşılaşılır. Mesnevî-i Ma’nevî adlı eseri başta olmak üzere, Dîvân-ı Kebîr ve diğer eserleriyle birlikte bu ve bunun etrafında şekillenen varoluşsal temayı ele alan mutasavvıf; XIII. yy.’dan günümüz toplumuna ışık tutmaya devam etmektedir. Başta en bilindik eseri olan Mesnevî’si, modern insanın varlık sorgulamasına ve arayışına, giderek artan bir ivmeyle yanıt olmayı sürdürür. Temeldeki bu arayış çerçevesinde -Doğu’nun kadim öğretisinde yer aldığı gibi, Batı dünyasında da- kendisine yer bulan eserleriyle Mevlânâ, ebediyete intikalinin üstünden asırlar geçmesine rağmen, hâlâ farklı kıt’alarda alımlanmaya devam etmektedir. İncelenecek eser bu alımlayışın XXI. yy.’daki örneklerinden biridir.

Anahtar Kelimeler

Rumi , Roger Housden , Chasing Rumi , novel , masnavi

Kaynakça

• Bayramoğlu, A. (2019). Başka bir dünya mümkün: Davranışsal esneme ile aklını kaçır hayatı yakala. Doğan Egmont Yayınları.
• Can, Ş. (1995). Mevlânâ: Hayatı, şahsiyeti ve fikirleri. Ötüken Yayınları.
• Can, Ş. (2021). Konularına göre açıklamalı Mesnevî tercümesi. Ötüken Yayınları.
• Eliuz, Ü., Türkdoğan M. G. (2012). Eski bir hikâyenin yeniden doğuşu: Kara Kitap’taki izlek ve imgelemin metinlerarasılık bağlamında incelenmesi. Turkish Studies – Interneational Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7(1), 1013-1025. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.3189
• Eyuboğlu, İ. Z. (1988). Türk dilinin etimoloji sözlüğü. Sosyal Yayınları.
• Houseden, R. (2003). Rumi’nin izinde: Kalbin asıl zrzusunu bulmaya dair bir masal. (N. Demirdöven, Çev.). Ayna Yayınları.
• Kaplan, M. (2004). Türk edebiyatı üzerine araştırmalar I. Dergâh Yayınları.
• Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî (2007). Mesnevî-i Şerîf. (S. Nahîfî, Çev.). Timaş Yayınları.
• Schimmel, A. (2000). Ben rüzgârım sen ateş Mevlânâ Celâleddin Rûmî büyük mutasavvıfın hayatı ve eseri. (S. Özkan, Çev.). Ötüken Yayınları.