Lâmi’î Çelebi’nin Bursa Şehrengizi’nde Kent Folkloru İzleri
Öz
Öz Geçmişten günümüze bütün medeniyetlerde sözlü edebî ürünler ve folklorun, yazılı edebiyatın oluşmasına kaynaklık ettiği bilinmektedir. Bundan dolayı topluma ait bir sanat veya edebiyat eserinde o toplumun kültür hayatına ve halk bilgisine dair izlerin bulunması doğaldır. Bu izlerin bulunması ise edebî eserleri oluşturan kişilerin içinde bulunduğu toplumdan ve o toplumun kültüründen etkilenmiş olmasından kaynaklanmaktadır. Bu kapsamda divan şairleri de içinde yaşadıkları ve ferdi oldukları toplumun çeşitli kültürel özelliklerini eserlerine yansıtmışlardır. Klasik şiirin altın çağı olarak ifade edilen XVI. yüzyılda divan edebiyatımıza giren şehrengizler manzum şehir methiyeleridir. Ortak yaşamanın önemli bir göstergesi olan şehirler, şehrengizlerde şairler tarafından detaylı bir biçimde anlatılmış ve şehrengizlerde şairler, eserlerine konu ettikleri esnaf güzelleri kullanarak söylemlerini aktarmışlardır. Bu esnaf güzelleri vasıtasıyla dikkat çekmek istediği tipi anlatmaya girişen şair, güzellerin ismini, mesleğini, yaşadığı şehri ve bazen de çalıştığı yeri dahi açık bir şekilde vermiştir. Burada şairin temel amacı şehrengizin yazılma gerekçesini ortaya koymaktır. Şairlerin yaşadığı mekânı algılama ve yansıtma amacının bir ürünü olan şehrengizlerde dönemin kent kültürüne ve kent hayatına dair pek çok unsurun yer aldığı görülür. Bu doğrultuda bu çalışmada divan edebiyatının önemli bir türü olan şehrengizlerden Lâmi’î Çelebî’nin Şehr-engiz-i Bursa isimli eserinde geçen kent folkloru izleri incelenmiştir. Şehrengizler ile ilgili yapılan incelemede bazı şehrengizlerin şehrin meslek sahibi erkek güzellerini anlatığı bazılarının ise sadece şehrin güzelliklerine ya da her ikisine birden yer verdiği görülmüştür. Bu eserin örneklem olarak seçilme nedeni Lâmi’î Çelebî’nin eserinde ise her iki unsurunda yer alması ancak bu unsurlar içerisinde şehrin güzellikleri ve özelliklerinin anlatımının ön planda tuttulmasıdır. Bu özelliklerinden dolayı eserin diğerlerinden daha fazla tanındığı ve örnek gösterildiği bilinmektedir. Yapılan inceleme neticesinde Lâmi’î Çelebi’nin eserinin, şehrin adeta bir panoraması olduğu ve kent kültürüne ait pek çok unsuru bünyesinde barındırdığı tespit edilmiştir. Bunun yanısıra eserde Bursa kent folkloru bağlamında kente özgü pek çok meslek hakkında bilgi verildiği, kentte yer alan mekânlara ilişkin detaylı tasvirlerin yapıldığı, kentin efsane ve türkülere konu olan doğal güzelliklerine ve önemli şahsiyetlerine yer verildiği belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Traces of Urban Folklore in the Bursa Şehrengizi Lâmi’î Çelebi
Öz
Abstract It is known that oral literary products and folklore have been the source of or influenced the formation of written literature in all civilizations from past to present. Therefore, it is natural to find traces of the cultural life and folklore of that society in a work of art or literature belonging to a society. The reason for this is that the people who created literary works were influenced by the society they lived in and the culture of that society. In this context, divan poets also reflected various cultural characteristics of the society in which they lived and of which they were members in their works. Şehrenghiz, which entered our Divan literature in the 16th century, which is considered the golden age of classical poetry, are city praises written in verse. Cities, a significant indicator of communal living, were described in detail by the poets in these şehrenghizs, and in these şehrenghizs, the poets conveyed their discourses by using the beautiful shopkeepers they used as subjects in their works. The poet, who attempted to describe the type of person he wanted to draw attention to through these shopkeeper beauties, clearly gave the names of the beauties, their professions, the city they lived in, and sometimes even the place they worked. The poet's primary purpose here was to explain the rationale behind the composition of the şehrenghiz. It is seen that the şehrenghiz, which are the product of the poets' aim to perceive and reflect the place in which they live, include many elements of the urban culture and urban life of the period. In this context, this study examines traces of urban folklore in Lâmi'î Çelebi's Şehr-engiz-i Brusa, a work of şehrengiz, a significant genre of Divan literature. In the examination of the Shehrengizs, it was seen that some of the Shehrengizs described the professional male beauties of the city, while some included only the beauties of the city or both. The reason why this work was chosen as a sample is that both elements are included in Lâmi’î Çelebi’s work, but the expression of the beauties and features of the city is given priority in these elements. It is known that due to these features, the work is more recognized and cited as an example than others. As a result of the examination, it was determined that Lâmi'î Çelebi's work is a panorama of the city and contains many elements of the city's culture. In addition, it has been determined that the work provides information about many professions specific to the city in the context of Bursa urban folklore, detailed descriptions of the places in the city are made, and the natural beauties and important figures of the city, which are the subject of legends and folk songs, are included.
Anahtar Kelimeler
