Araştırma Makalesi

Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları

Cilt: 6 Sayı: 11 24 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları

Öz

Bu makale Michel Foucault'nun biyopolitika ve yönetimsellik analizlerini hayvan bedenleri üzerinden yeniden düşünerek, modern iktidarın yaşamı düzenleme biçimlerini türler arası bir perspektiften incelemektedir. Ayrıca çalışmanın temel argümanı, hayvan popülasyonlarının da modern biyopolitik rasyonalite çerçevesinde ölçülebilir, sınıflandırılabilir ve müdahaleye açık 'nüfus' kategorileri olarak kurgulandığı üzerinedir. Bu bağlamda türcülük, normatif bir ahlaki değerlendirmeden ziyade; aynı zamanda yaşamı hiyerarşik biçimde sınıflandıran ve belirli bedenleri risk kategorisine yerleştiren bir yönetimsel ayrım mekanizması olarak ele alınmaktadır. Foucault’nun egemenlikten disipline ve güvenlik mekanizmalarına uzanan iktidar çözümlemesi, modern devletin yaşamı doğrudan bastırmak yerine düzenlediğini ve optimize ettiğini göstermektedir. Ancak bu “yaşatma” siyaseti, aynı anda bazı yaşamların korunmaya daha az değer atfedilen kategorilere yerleştirilmesini mümkün kılar. Irkçılık analizinde ortaya konan “kesme” mantığının türler arası düzlemde türcülük biçiminde yeniden üretilebildiği savunulmaktadır. Türkiye bağlamında sokakta yaşayan köpeklere yönelik toplama ve barınak politikaları, risk söylemi, kapasite yetersizliği ve denetim sorunları üzerinden somutlaştırılmıştır. “Tehlikeli köpek” kategorisinin biyolojik bir gerçeklikten ziyade güvenlik mantığı içinde üretildiği gösterilmiştir. Sonuç olarak makale, türcülüğün biyopolitikanın dışsal bir anomalisi değil, onun türler arası işleyişinin kurucu bir unsuru olduğunu ileri sürmektedir. Feminist bakım etiği ise bu noktada alternatif bir perspektif sunmakta; kırılganlık ve karşılıklı bağımlılığı yönetilecek riskler değil, etik sorumluluğun başlangıç noktası olarak düşünmeye davet etmektedir. Ancak çalışmanın odağı feminist kuram değil, hayvan bedenlerinin biyopolitik konumudur. Kadınlara yönelik biyopolitik müdahaleler, yalnızca türcülükle kesişen yönetimsellik mantığını görünür kılmak amacıyla sınırlı biçimde ele alınmıştır. Bu makale, biyopolitikanın türler arası boyutunu sistematik bir kuramsal çerçeve içinde ele alarak literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır. Ayrıca hayvan meselesinin, feminist etik ve biyoetik tartışmalarda vurgulandığı üzere ayrımcılık, eşitsizlik ve iktidar ilişkilerini sorgulayan dinamik bir etik problem alanı olduğu kabul edilmekle birlikte, yalnızca etik bir duyarlılık çerçevesine indirgenemeyeceği; modern yönetim aklının yaşamı nasıl sınıflandırdığını ve hangi ölçütlerle değer hiyerarşileri kurduğunu anlamak açısından merkezi bir analiz zemini sunduğu ileri sürülmektedir. Bu doğrultuda, Foucaultcu yönetimsellik perspektifi temel alınarak yasal düzenlemeler, idari belgeler ve söylemsel çerçeveler nitel ve kuramsal bir yeniden okuma yöntemiyle analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışmayı destekleyen kurum olmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma teorik bir inceleme olup, insanlar veya hayvanlar üzerinde doğrudan deneysel bir müdahale, anket veya saha çalışması içermediği için etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Teşekkür

Bu makalenin yazım sürecinde sabırları ve destekleriyle yanımda olan aileme ve çalışma arkadaşlarıma teşekkür ederim. Ayrıca, bu çalışmanın temel öznesi olan ve bizlere "bakım etiği"nin teoriden öte bir yaşam biçimi olduğunu hatırlatan tüm can dostlarımıza (hayvanlara) minnettarım.

Kaynakça

  1. Agamben, Giorgio. Açıklık: İnsan ve Hayvan. Çev. M. Özbank, Yapı Kredi Yayınları, 2012.
  2. Agamben, Giorgio. Kutsal İnsan: Egemen İktidar ve Çıplak Hayat. Çev. İ. Türkmen, Ayrıntı Yayınları, 2013.
  3. Ali, Sana. Animals in Biopolitics and the Discourse of Ethical Evasion. Yüksek Lisans Tezi, London School of Economics and Political Science, 2015. https://www.lse.ac.uk/media-and-communications/assets/documents/research/msc-dissertations/2015/Sana-Ali.pdf
  4. Bourke, Joanna. The Story of Pain: From Prayer to Painkillers. Oxford University Press, 2014.
  5. Carter, Bob, ve Nickie Charles. “Animals, Agency and Resistance.” Journal for the Theory of Social Behaviour, vol. 43, no. 3, 2013, ss. 322–340. https://doi.org/10.1111/jtsb.12019 Erişim tarihi: 20 Şubat 2026.
  6. Chrulew, Matthew, ve Dinesh Wadiwel. Foucault and Animals. Brill, 2016.
  7. Foucault, Michel. “Polemics, Politics and Problematizations.” Paul Rabinow ile söyleşi, Mayıs 1984. Essential Works of Foucault 1954–1984, Cilt 1, Ethics: Subjectivity and Truth, The New Press, 1998. Foucault.info, https://foucault.info/documents/foucault.interview/. Erişim tarihi: 21 Şubat 2026.
  8. Foucault, Michel. Biyopolitikanın Doğuşu: Collège de France Dersleri (1978-1979). Çev. A. Tayla, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2015.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siyasal Teori ve Siyaset Felsefesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

24 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

30 Aralık 2025

Kabul Tarihi

13 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 6 Sayı: 11

Kaynak Göster

APA
Kayişoğlu, P. (2026). Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi, 6(11), 57-72. https://doi.org/10.69787/bitigefd.1852225
AMA
1.Kayişoğlu P. Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları. bitig. 2026;6(11):57-72. doi:10.69787/bitigefd.1852225
Chicago
Kayişoğlu, Pınar. 2026. “Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları”. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi 6 (11): 57-72. https://doi.org/10.69787/bitigefd.1852225.
EndNote
Kayişoğlu P (01 Haziran 2026) Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi 6 11 57–72.
IEEE
[1]P. Kayişoğlu, “Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları”, bitig, c. 6, sy 11, ss. 57–72, Haz. 2026, doi: 10.69787/bitigefd.1852225.
ISNAD
Kayişoğlu, Pınar. “Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları”. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi 6/11 (01 Haziran 2026): 57-72. https://doi.org/10.69787/bitigefd.1852225.
JAMA
1.Kayişoğlu P. Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları. bitig. 2026;6:57–72.
MLA
Kayişoğlu, Pınar. “Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları”. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi, c. 6, sy 11, Haziran 2026, ss. 57-72, doi:10.69787/bitigefd.1852225.
Vancouver
1.Pınar Kayişoğlu. Türkiye’de Sokak Hayvanlarının Yönetimi: Eleştirel Hayvan Çalışmaları Bağlamında Biyopolitik Müdahaleler ve İstisna Mekânları. bitig. 01 Haziran 2026;6(11):57-72. doi:10.69787/bitigefd.1852225
bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi 88x31.png Creative Commons Atıf-GayriTicari-AynıLisanslaPaylaş 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.