Nezihe Muhiddin'in Hareket Gazetesi Yazıları

Öz

Tanzimat döneminden itibaren gazete ve edebiyat iç içedir. Yeni fikir ve düşünceler basın aracılığıyla topluma aktarılır. Bu durum Cumhuriyet’in ilk yıllarında da devam eder. Hareket gazetesi Cumhuriyet döneminde bu anlayışı sürdüren gazetelerden biridir. Hareket, sütunlarında birçok edebiyatçıya yer verir. Bu isimlerden biri de Nezihe Muhiddin’dir. Nezihe Muhiddin, Türk kadın hareketinin önemli isimlerinden biridir. Kadınların sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasal alanda erkeklerle eşit haklara sahip olması için birçok faaliyette bulunur. Bu faaliyetlerden biri Muhiddin’in süreli yayınlarda yayımlanan eserleridir; ancak süreli yayınlardaki bu eserler zaman içinde unutulur. Bu çalışmada, Muhiddin’in 1929-1930 yıllarında Hareket gazetesinde yayınlanmış, sonrasında unutulmuş eserlerinin tespiti amaçlanır. Böylelikle dönemin sosyal, kültürel ve siyasi meselelerine yönelik egemen bakış açılarının saptanması; Nezihe Muhiddin özelinde ise, Türk Kadınlar Birliği’nden ihracından sonraki dönemdeki görüşlerine ışık tutması hedeflenir. Bu amaçla çalışmada Nezihe Muhiddin’in Hareket gazetesinde tespit edilen on bir köşe yazısı ve üç hikâyesi bu açılardan incelenecektir. Genellikle kadınlık meselesiyle ile ilgili olarak kaleme aldığı bu eserlerde ulus-devlet, milli iktisat, moda, evlilik, kadının simgeleştirilmesi, Türk Kadınlar Birliği, kadın edipler, toplumsal alanda kadın kimlikleri, kadın meslekleri konularını içeren yazılarında Muhiddin’in özelinden dönemin sosyal ve kültürel yapısının değerlendirebileceği; Muhiddin’in yazınsal faaliyetler aracılığıyla mücadelesine devam ettiği öne sürülecektir. Anahtar Kelimeler: Nezihe Muhiddin, Hareket Gazetesi, Erken Cumhuriyet, Kadınlık İdeali.

Anahtar Kelimeler

• Nezihe Muhiddin, Hareket Gazetesi,
• Erken Cumhuriyet,
• Kadınlık İdeali

Nezihe Muhiddin’s Artıcles In The Hareket Newspaper

Öz

Since the Tanzimat period, newspapers and literature have been intertwined. New ideas and thoughts are conveyed to society through the press. This continued in the early years of the Republic. Hareket is one of the newspapers that maintained this approach during the Republican era. Hareket features many literary figures in its columns. One of these names is Nezihe Muhiddin. Nezihe Muhiddin is a prominent figure in the Turkish women's movement. She engaged in numerous activities to ensure women had equal rights with men in social, cultural, economic, and political spheres. One of these activities was Muhiddin's works published in periodicals; however, these periodical works were forgotten over time. This study aims to identify Muhiddin's works published in Hareket newspaper between 1929 and 1930, but subsequently forgotten. This study aims to identify the dominant perspectives on the social, cultural, and political issues of the period, and, in the case of Nezihe Muhiddin, to shed light on her views following her expulsion from the Turkish Women's Union. To this end, this study will examine eleven columns and three short stories by Nezihe Muhiddin, published in Hareket newspaper, from these perspectives. In these works, which were generally written on the issue of womanhood, the social and cultural structure of the period can be evaluated from Muhiddin's perspective in her articles that include the nation-state, national economy, fashion, marriage, symbolization of women, Turkish Women's Union, women writers, women's identities in the social sphere, and women's professions; it will be argued that Muhiddin continued her struggle through her literary activities.

Anahtar Kelimeler

• Nezihe Muhiddin
• , Hareket newspaper, Early Rebublic,
• ideal of femininitiy

Kaynakça

1. Ayvazoğlu, Beşir. “Peyami Safa’nın Hareket Yazıları.” Erdem, no. 62, 2012, ss. 1-16.
2. “Bekarlık Vergisi.” Cumhuriyet, 19 Mart 1929, s. 1.
3. “Beynelmilel Kadın Kongresinde Türk Kadınları Murahhası.” Cumhuriyet, 6 Haziran 1929, s. 1.
4. Çakır, Serpil. “Kadın Tarihinden İki İsim: Ulviye Mevlan-Nezihe Muhittin.” Toplumsal Tarih, no. 46, 1997, ss. 6-14.
5. Durakbaşa, Ayşe. “Cumhuriyet Döneminde Kemalist Kadın Kimliğinin Oluşumu.” Tarih ve Toplum, cilt 9, no. 51, 1988, ss. 39-43.
6. Haşim, Ahmet. Bize Göre. Can Yayınları, 2020.
7. Hoyi, İsmail. “Eserlerini Neşretmeden Öleceğinden Korkuyor.” Son Posta, 15 Ekim 1941, ss. 1-6.
8. “Kadınlara Ne Suretle İntihap Hakkı Veriliyor.” Cumhuriyet, 7 Nisan 1929, ss. 1-2.

9. “Kadınlar Birliği Kongresi.” Kadın Yolu, 15 Haziran 1929, ss. 1-6.
10. “Kadınlar Birliği’nde Hesaplara Bakıldığı Gibi Komisyonlar Yapıldı.” Cumhuriyet, 2 Nisan 1927, s. 2.
11. “Kadınlar Birliği’nde Nezihe Muhiddin’in İhracına Karar Verildi.” Cumhuriyet, 4 Ekim 1927, s. 3.
12. Kurnaz, Şefika. Yenileşme Sürecinde Türk Kadını. Ötüken Neşriyat, 2011.
13. Milliyet. “Nezihe Muhiddin Hanımın İddiaları Birlikte Bir Bomba Gibi Patladı. Birlik Mahafilinde Bu İddialara Ne Cevaplar Veriyor.” Milliyet, 26 Kasım 1919, s. 3.
14. Muhiddin, Nezihe. “Türk Kadını İntihap Hakkı İstiyor.” Hareket, 15 Mayıs 1929, s. 3.
15. Muhiddin, Nezihe. “Yerli Mallarımız.” Hareket, 18 Mayıs 1929, s. 3.
16. Muhiddin, Nezihe. “Bizde Kaç Sınıf Kadın Var?” Hareket, 22 Mayıs 1929, s. 3.
17. Muhiddin, Nezihe. “Bizde Kadın Edipler.” Hareket, 29 Mayıs 1929, s. 4.
18. Muhiddin, Nezihe. “Kadın Hâlâ Bebek, İşleri de Çocuk Oyuncağı.” Hareket, 1 Haziran 1929, s. 3.
19. Muhiddin, Nezihe. “Beynelmilel Kadın Kongrasında Murahhasımız Kim Olacak?” Hareket, 8 Haziran 1929, s. 3.
20. Muhiddin, Nezihe. “Kadına Hürmet Böyle mi Olur?” Hareket, 12 Haziran 1929, s. 3.
21. Muhiddin, Nezihe. “Mukaddes İhtiras.” Hareket, 19 Haziran 1929, s. 3.
22. Muhiddin, Nezihe. “Avrupa Medeniyeti.” Hareket, 6 Temmuz 1929, s. 3.
23. Muhiddin, Nezihe. “Acımak İhtiyacı.” Hareket, 13 Temmuz 1929, s. 3.
24. Muhiddin, Nezihe. “Moda.” Hareket, 17 Temmuz 1929, s. 3.
25. Muhiddin, Nezihe. “Kadın Polis Gülünç Olmıyalım.” Hareket, 24 Temmuz 1929, s. 3.
26. Muhiddin, Nezihe. “Kırk Yıllık Kâni.” Hareket, 3 Ağustos 1929, s. 3.
27. Muhiddin, Nezihe. “Evliler Arasında.” Hareket, 1 Haziran 1930, s. 3.
28. Muhiddin, Nezihe. “Evliler Arasında.” Hareket, 8 Haziran 1930, s. 3.
29. Muhiddin, Nezihe. Türk Kadını. Edited by Yaprak Zihnioğlu, Kitap Yayınevi, 2006, ss. 300-401.
30. Mutluay, Rauf. “Edebiyatsız Gazete Gazetesiz Edebiyat.” Yeni Ufuklar, cilt 15, no. 170, 1966, ss. 5-9.
31. Tanpınar, Ahmet Hamdi. 19 uncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi. Çağlayan Kitabevi, 1976.
32. Taşkıran, Tezer. Cumhuriyetin 50. Yılında Türk Kadın Hakları. Cumhuriyetin 50. Yıldönümü Yayınları, 1973.
33. Tek, Zeynep. “Edebiyat Tarihi Yazımında Feminist Biyografinin İmkânları.” Toplum ve Bilim, no. 174, 2025, ss. 44-66.
34. Tuncor, Fahri Rıfkı. “Nezihe Muhittin Tepedelenligil.” Yeni Defne, nos. 171-172, 1996, ss. 30-31.
35. Tuncor, Fahri Rıfkı. “Nezihe Muhittin Tepedelenligil.” Yeni Defne, nos. 173-174, 1996, ss. 19-21.
36. Toprak, Zafer. Türkiye’de Kadın Özgürlüğü ve Feminizm (1908-1935). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2022.
37. Toprak, Zafer. Türkiye’de Milli İktisat 1908-1919. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
38. Toprak, Zafer. Türkiye’de Yeni Hayat: İnkılap ve Travma 1908-1928. Doğan Kitap, 2017.
39. Zihnioğlu, Yaprak. Kadınsız İnkılap. Metis Yayınları, 2022.