Sağlık Farkındalığı Yeni Yaklaşımlarının COVID-19’dan Kaçınma ve Korunma Tutumuna Etkisi

Öz

Sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının geliştirilmesi, hastalıkların ortaya çıkmasını, ölüm nedenlerini ve kronik hastalıkların sağlığı etkilemesini engelleyici olarak büyük önem taşımaktadır. Diğer yandan, hayatı tehdit edici boyuta ulaşan pandemiler, insanların kaygı düzeylerini ve kaçınma davranışlarını artırmakta, sosyal yaşamı durma noktasına getirmektedir. Sağlıklı yaşam biçiminde yeni yaklaşımlar sayesinde bağışıklığın gelişmesi ve hastalıklardan korunma bilincinin artması, toplumun geneli için sağlıklı bir yaşamın anahtarı durumundadır. Bu çalışmanın amacı, İstanbul’da yaşayan 18-65 yaş arası bireylerde sağlık farkındalığı düzeyleri ile COVID-19’dan kaçınma ve korunma davranışları arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli yardımıyla incelenmesidir. Korelasyon analizi sonucuna göre, Covid-19 salgınına yönelik algı ve tutumlar ile sağlık farkındalığı %12 oranında pozitif yönde anlamlı ilişkilidir. Yapısal eşitlik modeli sonuçlarına göre, sağlık farkındalığı Covid-19’a yönelik algı-tutum-kaçınma üzerinde pozitif yönde anlamlı etkilidir (β=0.101, p <0.01). Sağlık farkındalığı arttıkça Covid-19’a yönelik algı gelişmekte ve kaçınma davranışları artmaktadır. Buradan hareketle, sağlık farkındalığına yeni yaklaşımların toplumun her kesiminde yaygınlaşması ve benimsenmesi, sağlıklı yaşamın şartıdır.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Farkındalığı
• Covid-19
• Kaçınma ve Koruma Tutumu
• Yapısal Eşitlik Modeli

The Effect of New Approaches on Health Awareness on Avoidance and Protection Attitudes from COVID-19

Öz

The development of healthy lifestyle behaviors is of great importance in preventing the emergence of diseases, the causes of death and the impact of chronic diseases on health. On the other hand, pandemics that have reached life-threatening levels increase people's anxiety levels and avoidance behaviors, and bring social life to a standstill. Developing immunity and increasing awareness of protection from diseases, thanks to new approaches to a healthy lifestyle, are the keys to a healthy life for the general population. The aim of this study is to examine the relationship between health awareness levels and COVID-19 avoidance and protection behaviors in individuals aged 18-65 living in Istanbul with the help of structural equation model. According to the results of the correlation analysis, perceptions and attitudes towards the Covid-19 epidemic and health awareness are positively and significantly correlated at a rate of 12%. According to the results of the structural equation model, health awareness has a positive and significant effect on perception-attitude-avoidance towards Covid-19 (β=0.101, p <0.01). As health awareness increases, perception towards Covid-19 develops and avoidance behaviors increase. From this point of view, spreading and adopting new approaches to health awareness in every part of the society is the condition of a healthy life.

Anahtar Kelimeler

• Health Awareness
• Covid-19
• Avoidance and Protection Attitude
• Structural Equity Model

Kaynakça

1. Ahorsu, D. K., Lin, C. Y., Imani, V., Saffari, M., Griffiths, M. D. & Pakpour, A. H. (2020). The Fear of Covid-19 Scale: Development and Initial Validation. International Journal of Mental Health and Addiction, 20, 1537-1545.
2. Artan, T., Karaman, M., Arslan, İ. & Cebeci, F. (2020). Covıd-19 Salgınına Yönelik Algı ve Tutumları Değerlendirme Ölçeği'nin Değerlendirilmesi. Sosyal Çalışma Dergisi, 4(2), 101-107.
3. Atrooz, F., Lıu, H. & Salim, S. (2019). Stress, Psychiatric Disorders, Molecular Targets and More. Molecular Biology and Translational Science, 167, 77-105.
4. Bahar, Z. & Dilay, A. Ç. (2014). Sağlığı Geliştirme Modeli: Kavramsal Yapı. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 7(1), 59-67.
5. Bambra, C., Gibson, M., Sowden, A., Wright, K., Whitehead, M. & Petticrew, M. (2010). Tackling the Wider Social Determinants of Health and Health Inequalities: Evidence from Systematic Reviews. Journal of Epidemiology & Community Health, 64(4), 284-291.
6. Bakioğlu, F., Korkmaz, O. & Ercan, H. (2020). Fear of Covıd-19 and Positivity: Mediating Role of Intolerance of Uncertainty, Depression, Anxiety and Stress. International Journal of Mental Health and Addiction, 1(1), 1-14.
7. Bostan, S., Erdem, R., Öztürk, Y. E., Kılıç, T. & Yılmaz, A. (2020). The Effect of Covıd-19 Pandemic on the Turkish Society. Electron J. Gen. Med., 17(6), 1-8.
8. Bozhüyük, A., Özcan, S., Kurdak, H., Akpınar, E., Saatçı, E. & Bozdemir, N. (2012). Sağlıklı Yaşam Biçimi ve Aile Hekimliği. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 6(1), 13-21.

9. Bulduk, S., Yurt, S., Dinçer, Y. & Ardıç, E. (2015). Sağlık Davranışı Modelleri. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(1), 28-34.
10. Cambon, L., Minary, L., Ridde, V. & Alla, F. (2012). Transferability of Interventions in Health Education: A Review. Bmc Public Health, 12(1), 1-13.
11. Cameron, E., Joyce, K., Delaquis, C., Reynolds, K., Protudjer, J. & Roos, L. E. (2020). Maternal Psychological Distress & Mental Health Services Use During the Covıd-19 Pandemic. Psyarxiv, 276(1), 765-774.
12. Cerase, A. (2017). Risk and Communication. Theories, Models, Problems. Egea: Rome, Italy.
13. Ceyhan, S. & Uzuntarla, Y. (2020). Akademik Personelin Covıd-19’a Yönelik Bilgi, Tutum ve Davranışlarının Belirlenmesi. Turkish Studies, 15(6), 259-276.
14. Clements, J. M. (2020). Knowledge and Behaviors Toward Covid‐19 Among Us Residents During the Early Days of the Pandemic: Cross‐Sectional Online Questionnaire. Jmır Public Health and Surveillance, 6(2), 1-8.
15. Depp, C., Vahia, I. V. & Jeste, D. (2010). Successful Aging: Focus on Cognitive and Emotional Health. Annual Review of Clinical Psychology, 6, 527-550.
16. Ertop, N. G., Yılmaz, A. & Erdem, Y. (2012). Üniversite Öğrencilerinin Sağlıklı Yaşam Biçimleri. Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 14(2), 1-7.
17. Fauzi, A., Husamah, H., Miharja, F. J., Fatmawati, D., Permana, T. I. & Hudha, A. M. (2020). Exploring Covid‐19 Literacy Level Among Biology Teacher Candidates. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 16(7), 1-12.
18. Hubley, J. & Copeman, J. (2018). Practical Health Promotion. John Wiley & Sons.
19. Khan, K. S., Mamun, M. A., Grıffıths, M. D. & Ullah, I. (2020). The Mental Health Impact of the Covid-19 Pandemic Across Different Cohorts. International Journal of Mental Health and Addiction, 20(1), 380-386.
20. Khaw, K. T., Wareham, N., Bingham, S., Welch, A., Luben, R. & Day, N. (2008). Combined Impact of Health Behaviours and Mortality in Men and Women: The Epic-Norfolk Prospective Population Study. Plos Medicine, 5(1), 39-47.
21. Laverack, G. (2017). The Challenge of Behaviour Change and Health Promotion. Challenges, 8(5), 1-4.
22. Lamorte-Wayne, W. (2019). Behavioral Change Model. Boston University School of Public Health, 1-56.
23. Lin, C. Y. (2020). Social Reaction Toward the 2019 Novel Coronavirus (Covıd-19). Social Health and Behavior, 3(1), 1-5.
24. Lynam, M. & Cowley, S. (2007). Understanding Marginalization as a Social Determinant of Health. Critical Public Health, 17, 137-149.
25. Mamun, M. A. & Griffiths, M. D. (2020). First Covıd-19 Suicide Case in Bangladesh Due to Fear of Covıd-19 and Xenophobia: Possible Suicide Prevention Strategies. Asian Journal of Psychiatry, 51(1), 1-15.
26. Mccaffery, K., Dodd, R. H., Cvejic, E., Ayre, J., Batcup, C., Isautier, J. M., Copp, T., Bonner, C., Pickles, K., Nickel, B. Dakin, T. (2020). Disparities in Covıd‐19 Related Knowledge, Attitudes, Beliefs and Behaviours by Health Literacy. Medrxiv, 1-25.
27. Nguyen, H. T., Do, B. N., Pham, K. M., Kim, G. B., Dam, H. T. B., Nguyen, T. T., Nguyen, T. T. P., Nguyen, Y. H., Sørensen, K., Pleasant, A. & Duong, T. V. (2020). Fear of Covıd‐19 Scale—Associations of its Scores with Health Literacy and Health‐Related Behaviors Among Medical Students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17, 1-14.
28. Ogden, J. (2007). Health Psychology (4. Baskı.). Berkshire, England: Mcgraw - Hill.
29. Özer, E. & Yılmaz, N. (2020). Sağlıklı Yaşam Farkındalığı: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Dergisi, 3(1), 47-60.
30. Prochaska, J. O., Redding, C. A. & Evers, K. E. (2008). The Transtheoretical Model and Stages of Change. K. Glanz, B. K. Rimer & K. Viswanath (Ed.), Health Behaviour and Health Education İçinde. (4. Baskı., S. 97-121). San Francisco, Ca: Jossey-Bass.
31. Razaghi, N., Panah, A. H. K. & Nayerı, N. D. (2019). A Concept Analysis of Spiritual Health. Journal of Religion and Health, 58(4), 1025-1046.
32. Rarani, M. A., Rafıye, H. & Morasae, E. K. (2013). Social Health Status in Iran: An Empirical Study. Iranian Journal of Public Health, 42(2), 206-214.
33. Renner, B., Schupp, H., Vollmann, M., Hartung, F. M., Schmälzle, R. & Panzer, M. (2008). Risk Perception, Risk Communication and Health Behavior Change: Health Psychology at the University of Konstanz. Zeitschrift Für Gesundheitspsychologie, 16(3), 150-153.
34. Srichan, P., Apıdechkul, T., Tamornpark, R., Yeemard, F. & Khunthason, S. (2020). Knowledge, Attitude and Preparedness to Respond to the 2019 Novel Coronavirus (Covıd-19) Among the Bordered Population of Northern Thailand in the Early Period of the Outbreak: A Crosssectional Study. The Lancet, 9(2), 118-125.
35. Tu, T. T. H., Abiko, Y. & Toyofuku, A. (2019). Mental Health Disorders. British Dental Journal, 227(12), 1010.
36. Wiedemann, P.M. & Schütz, H. (2005). The Precautionary Principle and Risk Perception: Experimental Studies in the Emf Area. Env., Health Perspect, 113, 402–405.
37. Xiang, Y. T. (2020). Timely Mental Health Care for the 2019 Novel Coronavirus Outbreak is Urgently Needed. Lancet Psychiatry, 7, 228–229.
38. Yalnız, T., Özenoğlu, A. & Uzdil, Z. (2018). Sağlık Eğitiminin Beslenme Alışkanlıkları ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Üzerine Etkisi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, (3), 234-242.
39. Zarocostas, J. (2020). How to Fight an Infodemic. Lancet, 395(1), 676.
40. Zhang, J., Wu, W., Zhao, X. & Zhang, W. (2020). Recommended Psychological Crisis Intervention Response to the 2019 Novel Coronavirus Pneumonia Outbreak in China: A Model of West China Hospital. Precision Clinical Medicine, 3(1), 3-8.
41. Zhong, Y., Lıu, W., Lee, T. Y., Zhao, H. & Ji, J. (2021). Risk Perception, Knowledge, Information Sources and Emotional States Among Covıd-19 Patients in Wuhan, China. Nursing Outlook, 69(1), 13-21.