Görsel Sanatlar ve Yapay Zekâ: Türkiye’deki Lisansüstü Çalışmaların İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 127 - 145, 31.12.2025

Gökhan Keleş , Gül Sarıdikmen

Öz

Bu araştırma, Türkiye’de görsel sanatlar alanında yapay zekâ konulu lisansüstü tezlerin nicel dağılımını incelemektedir. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden elde edilen verilere göre, yapay zekâ içerikli toplam 2.073 tez arasında yalnızca 121’i görsel sanatlar alanında yazılmıştır. Bu oran %5,83 gibi sınırlı bir temsil düzeyine karşılık gelmektedir. Görsel sanatlar kapsamındaki tezlerin büyük çoğunluğu yüksek lisans düzeyinde üretilmiş; doktora ve sanatta yeterlik düzeyindeki üretim oldukça sınırlı kalmıştır. Mimarlık, Radyo-Televizyon-Sinema ve Görsel İletişim Tasarımı gibi teknoloji odaklı alanlar öne çıkarken, Resim Anasanat Dalı’nda yalnızca iki yüksek lisans tezi tespit edilmiştir. Sanatta yeterlik düzeyinde ise yalnızca üç tez yayımlanmış, bu tezler Grafik Tasarımı ve Medya Tasarımı Anasanat Dallarına aittir. Elde edilen bulgular, yapay zekânın görsel sanatlar alanındaki akademik temsiliyetinin sınırlı olduğunu ve özellikle yaratıcı disiplinlerde bu alana yönelik akademik üretimin teşvik edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yapay zekâ , YZ , görsel sanatlar , tez , sanatta yeterlik

Visual Arts and Artificial Intelligence: A Review of Postgraduate Studies in Turkey

Öz

This research examines the quantitative distribution of graduate theses on artificial intelligence in the field of visual arts in Turkey. According to the data obtained from the National Thesis Center of the Council of Higher Education, only 121 of the 2,073 theses with artificial intelligence content were written in the field of visual arts. This rate corresponds to a limited representation level of 5.83%. The vast majority of theses within the scope of visual arts were produced at the master's level; production at the level of doctorate and proficiency in art has been very limited. While technology-oriented fields such as Architecture, Radio-Television-Cinema, and Visual Communication Design stand out, only two master's theses have been identified in the Department of Painting. At the level of proficiency in art, only three theses have been published, and these theses belong to the Graphic Design and Media Design Departments. The findings reveal that the academic representation of artificial intelligence in the field of visual arts is limited and academic production in this field should be encouraged, especially in creative disciplines.

Anahtar Kelimeler

Artificial intelligence , AI , visual arts , thesis , proficiency in art

Kaynakça

• Alkan, A., & Sevli, O. (2023). Türkiye’de yapay zekâ alanında yazılmış Yüksek Lisans tezlerinin incelenmesi. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(1), 931–947.
• Anadol, R. (t.y.). Unsupervised. Refik Anadol Studio. Erişim 19 Mayıs 2025, https://refikanadol.com/works/unsupervised/
• Benjamin, W., Jephcott, E., Livingstone, R., & Eiland, H. (2008). The work of art in the age of its technological reproducibility, and other writings on media (M. W. Jennings, B. Doherty, & T. Y. Levin, Eds.). Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv1nzfgns
• Boden, M. A. (2010). Creativity and art: Three roads to surprise. Oxford University Press.
• Chatterjee, A. (2022). Art in an age of artificial intelligence. Frontiers in Psychology, 13, Article 1024449.
• Cohen, H. (1995). The further exploits of AARON, painter. Stanford Humanities Review, 4(2), 141–158.
• Colton, S., & Wiggins, G. A. (2012). Computational creativity: The final frontier? In L. De Raedt et al. (Eds.), Proceedings of the 20th European Conference on Artificial Intelligence (ECAI 2012) (pp. 21–26). IOS Press. Cunningham, C. V., Radvansky, G. A., & Brockmole, J. R. (2025). Human creativity versus artificial intelligence: Source attribution, observer attitudes, and eye movements while viewing visual art. Frontiers in Psychology, 16, Article 1509974. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1509974
• Çanğa Bayer, E. (2024). Yapay zekâ ve metinlerarasılık perspektifinde sanat, iktidar ve teknoloji ilişkisi (Tez No. 863193) [Doktora tezi, Giresun Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Derinoğlu, H. (2024). Okul öncesi dönemi çocuk resimlerinin çözümlenmesinde yapay zekâ araçlarının rolü (Tez No. 878522) [Yüksek Lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Dilmaç, S. (2024). Yapay zekânın yaratıcılığı üzerine bir tartışma. Art Vision, 30(53), 240–252.
• Garip, S. (2023). Sosyal Bilimlerde Nicel Araştırma Geleneği Üzerine Kuramsal Bir İnceleme. International Journal of Social Science Research, 12(1), 1-19.
• Göktürk, Ş. (2022). Yapay zekâ sanat eserlerinde sergi alanlarının analizi (Tez No. 748266) [Yüksek Lisans tezi, İzmir Ekonomi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Gülpınar, Ş., & Boyraz, B. (2024). Sanatın dijital çağda yeniden tanımlanması: Yapay zekâ perspektifinden bir inceleme. Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 1–14. https://doi.org/10.14744/ysbed.2024.00039
• Heigl, R. (2025). Generative artificial intelligence in creative contexts: A systematic review and future research agenda. Management Review Quarterly. https://doi.org/10.1007/s11301-025-00494-9
• Jones, J. (2018, October 26). Call that art? Can a computer be a painter? The Guardian. https://www.theguardian.com/artanddesign/shortcuts/2018/oct/26/call-that-art-can-a-computer-be-a-painter
• Kadıoğlu, D. (2025). Yapay zekâ tarafından üretilen görsellerin sanatsal statüsünü keşfetmek (Tez No. 917758) [Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Kavut, S. (2022). Türkiye’de yapay zeka alanında yazılan tezlerin içerik analizi yöntemiyle incelenmesi. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi (41), 80–98. https://doi.org/10.17829/turcom.1051167
• Kemp, M. (1990). The science of art: Optical themes in Western art from Brunelleschi to Seurat. Yale University Press.
• Kinsella, E. (2018). The first AI-generated portrait ever sold at auction shatters expectations, fetching $432,500—43 times its estimate. Artnet News. https://news.artnet.com/market/first-ever-artificial-intelligence-portrait-painting-sells-at-christies-1379902
• Koçak, D. (2025). Yapay zekâ destekli veri analizi: ChatGPT-4.0 ile geçerlik ve güvenirlik kestirimleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 12(23), 1–22. https://doi.org/10.29129/inujgse.1617323
• McAdoo, T. (2023). How to cite ChatGPT. APA Style. https://apastyle.apa.org/blog/how-to-cite-chatgpt
• Manovich, L. (2018). AI aesthetics. Strelka Press. https://manovich.net/content/04-projects/172-ai-aesthetics/manovich.ai_aesthetics_2018.pdf
• Oksanen, A., Cvetkovic, A., Akin, N., Latikka, R., Bergdahl, J., Chen, Y., & Savela, N. (2023). Artificial intelligence in fine arts: A systematic review of empirical research. Computers in Human Behavior: Artificial Humans, 1(2), Article 100004. https://doi.org/10.1016/j.chbah.2023.100004
• OpenAI. (2025). ChatGPT (Mayıs sürümü) [Büyük dil modeli]. https://chatgpt.com
• Paul, C. (2015). Digital art (3rd ed.). Thames & Hudson.
• Rush, M. (2005). New media in art (2nd ed.). Thames & Hudson.
• Wands, B. (2006). Dijital çağın sanatı (O. Akınhay, Çev.). Akbank Yayınları.
• Winter, D. (2024). Aesthetic aspects of digital humanism: An aesthetic-philosophical analysis of whether AI can create art. In H. Werthner et al. (Eds.), Introduction to digital humanism (pp. 211–224). Springer.
• Yavuz, H. (2020). Yapay yaşam sanatı ve yapay zekânın sanatta kullanımı (Tez No. 639169) [Yüksek Lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Yükseköğretim Kurulu. (2025a). Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr Yükseköğretim Kurulu. (2025b). Ulusal Tez Merkezi: Yıllara göre tez istatistikleri.
• Yüksel, İ., & Aşan Yüksel, O. (2024). Sanatta yapay zeka devrimi: yaratıcılığın yeni boyutları. Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(2), 261–285.