Çanakkale Kenti Çeperinde Yer Alan Tarihi Çiftliklerin Sürdürülebilirliği Doğrultusunda Bir Araştırma

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 167 - 183, 31.12.2025

Erdem Salcan

Öz

Kırsal mimarlık mirasının korunması, mimarlık disiplininin ele aldığı güncel başlıklar arasında yer almaktadır.Bu kapsamda, Çanakkale kentini çevreleyen kırsal alanda süregelen geleneksel mimari dokunun tanımlanması yönünde, yakın geçmişten günümüze çok sayıda bilimsel araştırma yürütülmüş ve bu araştırmaların sonuçlarına literatürde yer verilmiştir. Çanakkale kentini çevreleyen bölge, geçmişten günümüze bu yörede varlığını sürdürmüş farklı etnik kimliklere sahip toplum kesimlerinin birer ürünü niteliğinde kırsal mimari miras ögeleri ile bunları kapsayan özgün bir geleneksel dokuya ev sahipliği yapmaktadır.Bölge, Çanakkale kentinin geçmişi boyunca kent merkezi ile çok yönlü ve süreklilik halinde bir etkileşim içinde olmuştur.Bu etkileşimi oluşturan başlıca süreçler, kent halkının, başta tarım ve hayvancılığa dayalı temel besin maddelerinin temini ile yöresel ticarete yön veren ürünlerin üretimidir.Bu yöndeki faaliyetler, uzun yıllar boyunca yörede yer alan çiftlikler aracılığıyla yürütülmüştür.Çalışma kapsamında, bu çiftliklerden günümüze ulaşabilen örneklerin her biri birer kırsal mimari miras ögesi olarak ele alınarak, kuruldukları ve faaliyetlerini sürdükleri süreçte geleneksel dokudaki özgün konumları ve günümüzdeki özellikleri, “Mimarlıkta Bağlam Kavramı” ışığında ele alınmıştır.Yapılan tespit ve değerlendirmelerden yararlanılarak, söz konusu çiftliklerin güncel koruma yaklaşımı çerçevesinde gelecek nesillere aktarılması doğrultusunda öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çiftlik , Mimarlıkta Bağlam , Kırsal Mimari Miras , Sürdürülebilirlik

A Research on the Sustainability of Historical Farms Located on the Periphery of Çanakkale City

Öz

The conservation of rural architectural heritage is among the current topics addressed by the architectural discipline.In this context, numerous scientific studies have been conducted from the recent past to the present to define the traditional architectural texture in the rural area surrounding the City of Çanakkale, and the results of these studies have been included in the literature.The surrounding region of Çanakkale City hosts a large number of rural architectural heritage elements and a unique traditional texture encompassing them, each a product of the different ethnic identities of the society that has existed in this region from past to present.This region has had a multifaceted and continuous interaction with the city center throughout Çanakkale's history.The primary processes that shape this interaction are the provision of basic foodstuffs for the city's population, primarily through agriculture and animal husbandry, and the production of many other products that shape local trade.These activities were carried out for many years through farms located in the region.Within the scope of this study, each surviving example of these farms is considered as a rural architectural heritage element, and their unique position within the traditional fabric during their establishment and operation, as well as their present-day characteristics, are examined in light of the "Concept of Context in Architecture." Making use of the findings and evaluations made, suggestions were made to transfer the farms in question to future generations within the framework of the current protection approach.

Anahtar Kelimeler

Farm , Context in Architecture , Rural Architectural Heritage , Sustainability

Kaynakça

• Alagöz M., & Güner D. (2022). Mimari bağlam olgusunun mimarlık öğretisine dönüşümü, Modular, 5 (2), 135-154. Anonim. (2025). Context kelime anlamı. erişim tarihi: 10.12.2025, https://www.oxfordlearnersdistionaries.com.
• Bielefeld B., & El Khouli, S. (2010), Adım Adım Tasarım Fikirleri. Yem Yayınları, İstanbul, 85. Caragonne, A. (1995), The Texas Rangers, The MIT Press, Cambridge, England, 125.
• Çavuş, Canan Z. (2007), Çanakkale’de kentsel gelişimin uzaktan algılama ve gps ölçümleri ile izlenmesi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Coğrafya Dergisi, 15, 44-48. Çavuş, Z., & Uysal, A. (2018). Çanakkale’de kentsel gelişme, yayılma ve kırsal alanlarla etkileşim. Planlama, 105-117.
• Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı (2012). Anadolu’da Kırsal Mimarlık, Çekül Vakfı Yayınları, İstanbul, Türkiye, 27. Eren, R. (1994), Çanakkale Dili’nin Tarih İçindeki Gelişimi ve Folklor İncelemeleri, İstanbul Ofset, Çanakkale, Türkiye, 340. Esenkaya, A. (2016). Çanakkale cephesinde karargahlar, ÇOMÜ Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi,1 (2), 47-80.
• Gümüş, İ. (2019). Bağlamsalcılık kavramının meydan tasarım yarışmaları üzerinden irdelenmesi: 2000 sonrası Bursa örnekleri, Modular, 2 (1), 57-69. Hasol, D. (2002). Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü, Yem Yayınevi, İstanbul, Türkiye, 551.
• Isenstadt, S. (2005). Contested Contexts, Site Matters: Design Concepts, 157-179. In: Histories, and Strategies, (Ed. C. Burns). International Book Chapter, Newyork, USA, pp. 158. Johnson, P.A. (1994). Context and Contextualism, 285 – 287, The Theory of Architecture: Concepts, Themes and Practices. John Wiley Sons, Newyork, USA, pp. 326. Koçyiğit, R.G. (2022). Mimarlıkta çoklu bağlamsallıklar sorunsalı, Journal of Architectural Sciences and Applications, 7 (2), 763-780.
• Orhan, M. (2023). 19. Yüzyılda Osmanlı Çiftlikleri (Selanik Örneği). (Doktora Tezi), Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, Türkiye, 276. Sami, Ş. (2021). Kamus-ı Türki, Alfa Yayınları, İstanbul, Türkiye, pp. 1264.
• Theunissen, K. (2010). Flows from early modernism into the interior streets of Venturi, Rauch ans Scott Brown, Theory, 14 (1), 53-62. Tigges, F. & Janson, A. (2014). Fundamental Concepts of Architecture: The Vocabulary of Spatial Situations, Birkhauser, Basel, Switzerland, pp. 396. Tschumi, B. (2005), Event-Cities 3: Concept vs. Context vs. Content, MIT Press, London, Great Britain, pp. 637. Tümertekin, H. (1999). Sıfırdan başlamak, 23-23. Mimarlar Derneği 1927 Anytime: Konferans Bildirileri, Kitap Matbaacılık, Ankara, Türkiye, 53. Öztürk E., & Erduran N.F. (2016). Tarihi kültürel peyzaj tasarımı: Çanakkale müstahkem mevkii örneği, ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 4 (1), 61-67. Uysal, A.O. (2008). Çanakkale merkeze bağlı köylerde türk eserlerinin durumu. 675-692. Çanakkale Merkez Değerleri Sempozyumu, 25-26 Ağustos 2008, Çanakkale, Türkiye, p. 960. Uysal, A.O. (2014). Çanakkale’de bazı geç dönem osmanlı hamamları, Turkish Studies, 9 (10), 1083-1114.
• Yıldırım, M., & Öztürk, Sayılır, B. Ş., (2015), Çanakkale Deniz Müzesi Komutanlığı Resim Kataloğu, Deniz Basımevi Müdürlüğü, İstanbul, pp. 140.