Marka Arketiplerinin Grafik Tasarıma Yansıması: Reklam Afişlerinde Görsel Temsil

Öz

Bu çalışma, marka arketiplerinin reklam afişlerine nasıl yansıdığını ve markaların tüketicilerle kurduğu duygusal bağları nasıl daha güçlü hâle getirdiğini incelemektedir. Marka, yalnızca bir ürün ya da hizmetin kimliğini oluşturan bir unsur olarak değil, aynı zamanda tüketicilerle kültürel ve duygusal bağ kurmayı amaçlayan önemli bir iletişim aracı olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda marka arketipleri, markaların hedef kitleleriyle daha derin, anlamlı ve kalıcı ilişkiler kurmalarına olanak tanıyan stratejik bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Çalışmanın kapsamını reklam afişleri oluşturmaktadır. Araştırmada, afiş tasarımlarında yer alan renk kullanımı, tipografi seçimleri, kompozisyon düzenlemeleri, semboller ve görsel metaforlar gibi grafik tasarım ögelerinin, markaların temsil ettikleri arketiplerle olan ilişkisi incelenmiştir. Çalışmada, nitel araştırma yöntemleri içerisinde yer alan doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Bu doğrultuda seçilen reklam afişleri, görsel analiz yöntemiyle arketipsel temsiller bağlamında değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, marka arketiplerinin markaların hedef kitleleriyle kurduğu duygusal bağların pekiştirilmesinde ve bu bağların görsel tasarım aracılığıyla daha da derinleşmesinde kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Sonuç olarak, reklam afişlerinde arketiplerin bilinçli ve stratejik biçimde kullanılması, markaların tüketicileriyle kurduğu bağları güçlendirme açısından önemli bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Marka Arketipleri
• Reklam Afişi
• Görsel Tasarım
• Grafik Tasarım
• Arketipsel Temsil

The Reflection of Brand Archetypes in Graphic Design: Visual Representation in Advertising Posters

Öz

This study examines how brand archetypes are reflected in advertising posters and how they strengthen the emotional bonds that brands establish with consumers. A brand is defined not only as an element that forms the identity of a product or service, but also as an important means of communication that aims to establish cultural and emotional ties with consumers. In this context, brand archetypes emerge as a strategic approach that enables brands to build deeper, more meaningful, and lasting relationships with their target audiences. The scope of the study consists of advertising posters. Within this framework, the relationship between graphic design elements such as the use of color, typography, composition, symbols, and visual metaphors and the archetypes represented by the brands was examined. In this study, the document analysis technique, which is one of the qualitative research methods, was employed. Accordingly, the selected advertising posters were evaluated through the method of visual analysis in the context of archetypal representations. The findings reveal that brand archetypes play a critical role in reinforcing the emotional bonds that brands establish with their target audiences and in deepening these bonds through visual design. Consequently, the conscious and strategic use of archetypes in advertising posters makes a significant contribution to strengthening the connection between brands and consumers.

Anahtar Kelimeler

• Brand Archetypes
• Advertising Poster
• Visual Design
• Graphic Design
• Archetypal Representation

Kaynakça

1. Aaker, D. A. (2024). Güçlü markalar yaratmak (E. Demir, Çev.). Mediacat Kitapları.
2. Aaker, J. L. (1997). Dimensions of brand personality. Journal of Marketing Research, 34(3), 347-356. https://doi.org/10.2307/3151897
3. Ar, A. A. (2004). Marka ve marka stratejileri. Detay Yayınları.
4. Ay, C., & Yakın, V. (2017). Reklamlarla marka kişiliği geliştirmek: Arketipler tüketicileri yakalayabiliyor mu? İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46(2), 161-178. https://doi.org/10.5152/iujsb.2017.002
5. Baştürk, F. (2009). Marka kişilik kuramında arketip yaklaşımı [Yayımlanmamış doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
6. Batey, M. (2008). Brand meaning. Routledge.
7. Becer, E. (2013). İletişim ve grafik tasarım (9. Basım.). Dost Kitabevi Yayınları.
8. Brasil, D. X., Hamza, K. M., & Marquina, P. (2018). The meaning of a brand? An archetypal approach. Revista de Gestão, 25(2), 142-159. https://doi.org/10.1108/REGE-02-2018-0029

9. Breese, C. (2005). Archetypes. University of Metaphysical Sciences Pub.
10. Bürge, Z. E. (2010). 1923’ten günümüze Türkiye’deki toplumsal ve kültürel değişimlerin afiş tasarımına yansıması [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi].
11. Campbell, J. (2017). Kahramanın sonsuz yolculuğu (S. Gürses, Çev.) (14. Basım). İthaki Yayınları.
12. Cherry, K. (2024, 16 Eylül). What does the color purple mean? Think: lavender, plums, amethyst, royalty. Verywell Mind. https://www.verywellmind.com/the-color-psychology-of-purple-2795820 (21.11.2024).
13. Dinçeli, D., Sevindik, O., Karatepe, A. K., & Karagöl, E. (2016). Türkiye’de görsel kültür içerisinde afiş sanatına bakış. E. Köse (Ed.), 5. Uluslararası Matbaa Teknolojileri Sempozyumu Bildiriler Kitabı (s. 123–133). İstanbul Üniversitesi.
14. Dur, B. İ. U. (2014). Reflection of Anatolian culture in poster design. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 122, 230-235. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.01.1333
15. Ege Öztürk, L. (2013). Marka kişiliği ile bireyin kişilik özelliklerinin satın alma niyetine ve yüksek fiyat ödeme eğilimine etkisini belirlemeye yönelik Adidas ve Colgate markaları üzerine Mersin ilinde bir uygulama [Yüksek lisans tezi, Çağ Üniversitesi].
16. Erdil, T. S., & Uzun, Y. (2010). Marka olmak (2. Basım). Beta Yayıncılık.
17. Erzincan, A., Yıldız, N., Parlak, D., Türkmen, E., Evren, B., Uysal, B., Arslan, M., & Mercin, L. (2022). Kurumsal kimlik tasarımlarında logo, amblem ve arketip ilişkisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 74, 170-192. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1128784
18. Faber, M. A., & Mayer, J. D. (2009). Resonance to archetypes in media: There’s some accounting for taste. Journal of Research in Personality, 43(3), 307-322. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2008.11.003
19. Güzel, E. N. (2022). Reklamlarda anlatı ve arketiplerin kullanımı: YouTube ADS Leaderboard 2018–2019 üzerine bir inceleme [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi].
20. Hautala, T., & Routamaa, V. (2008). Archetypes and types. In Psychological Type and Culture–East & West: A Multicultural Research Conference, Honolulu, Hawaii, (4-6).
21. Hunter, A. G. (2008). The six archetypes of love: From innocent to magician. Findhorn Press.
22. Jung, C. G. (1968). The archetypes and the collective unconscious (R. F. C. Hull, Trans.; 2nd ed., Vol. 9, Part 1, Bollingen Series). Princeton University Press. https://www.jungiananalysts.org.uk/wp-content/uploads/2018/07/C.-G.-Jung-Collected-Works-Volume-9i_-The-Archetypes-of-the-Collective-Unconscious.pdf
23. Jung, C. G. (2010). Psikoloji ve din (Z. A. Yılmazer, Çev.) (2. Basım). Metis Yayınları.
24. Kalkan, H., & Deniz, Ö. (2021). Yılan figürü ve sembolizm. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(3), 2328-2344. https://doi.org/10.15869/itobiad.902939
25. Kurultay, A. B. (2017). Arketipler: Markaların yeni anlam yaratıcıları. Global Media Journal TR Edition, 7(14), 352-370.
26. Lundqvist, A., Liljander, V., Gummerus, J., & Van Riel, A. (2013). The impact of storytelling on the consumer brand experience: The case of a firm originated story. Journal of Brand Management, 20(4), 283-297. https://doi.org/10.1057/bm.2012.15
27. Mark, M., & Pearson, C. S. (2001). The hero and the outlaw: Building extraordinary brands through the power of archetypes. McGraw-Hill.
28. Muniz, K. M., Woodside, A. G., & Sood, S. (2015). Consumer storytelling of brand archetypal enactments. International Journal of Tourism Anthropology, 4(1), 67-88. https://doi.org/10.1504/IJTA.2015.067644
29. Özkan, İ. (2011). Türk atasözlerinde yinelemeler. Turkish Studies, 6(1), 67-72.
30. Purkiss, J., & Lee, R. D. (2009). Brand you: Turn your unique talents into a winning formula. Artesian.
31. Ramotion. (2024, Mayıs 14). Embracing the Creator brand archetype: Examples & inspire. Ramotion Blog. https://www.ramotion.com/blog/creator-archetype/ (29.08.2024).
32. Refika, A. (2025). Dijital Panoptikonun Etkisinde Bir Bağımlılık Olarak Kendini Sergileme Kültürü, Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, 7(1), 152-181. https://doi.org/10.53281/kritik.1485771
33. Roberts, C. (2010). Exploring brand personality through archetypes [Master’s thesis, East Tennessee State University].
34. Savaş, S., & Doruk, S. K. (2018). Arketipsel imgelerin ikna boyutu ve Türk reklamlarında görülme sıklığı üzerine bir araştırma. Galatasaray Üniversitesi İleti-ş-im Dergisi, 28, 205-237. https://doi.org/10.16878/gsuilet.436045
35. Sözen, M., & Tanyeli, U. (1986). Sanat kavram ve terimleri sözlüğü. Remzi Kitabevi.
36. Sunmak, M. E., Aytekin, M., & Gençoğlu, Ö. (2020). Marka kişiliği oluşturmada kullanılan arketipler: Koronavirüs sürecindeki reklamlara yönelik bir içerik analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(4), 483-504.
37. Şahin, F. (2020). Marka külliyatı. Nobel Akademik Yayıncılık.
38. Tarlakazan, B. E., & Tarlakazan, E. (2024). Deprem farkındalığı bağlamında görsel kültürde sosyal afiş tasarımlarına bakış. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 79, 95-109. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1339493
39. Tarlakazan, E. (2017). Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk yıllarında afişlerde imge olarak kadın: Göstergebilimsel bir analiz. Sanat ve Tasarım Dergisi, 7(1), 180-197. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.563674
40. Tığlı, M. (2003). Marka kişiliği. Öneri Dergisi, 5(20), 67–72.
41. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Arketip. Türk Dil Kurumu Sözlüğü. https://sozluk.gov.tr/ (25.05.2024).
42. Ünalan, H. T. (2001). Modernizmi hazırlayan sanat hareketlerinin afiş tasarımına etkileri [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi].
43. Vieth, M. N. (2012). The hero versus the outlaw? Archetypical brand testimonial congruence and its influence on brand attitude, purchase intention and retrieval [Master’s thesis, University of Twente].
44. Villate, V. M. (2012). Qualitative research as a hero’s journey: Six archetypes to draw on. The Qualitative Report, 17(38), 1-9. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2012.1728
45. Vogler, C. (2009). Yazarın yolculuğu (K. Şahin, Çev.) (1. Basım). Okuyan Us Yayınları. https://www.scribd.com/document/380821223/yazar%C4%B1n-yolculugu
46. Yakın, V. (2013). Reklamlarda kullanılan arketipler aracılığıyla marka kişiliğinin oluşturulması [Doktora tezi, Celal Bayar Üniversitesi].
47. Yavuz, E. (2004). Marka kişiliğinin tüketici algısına etkisi ve bir uygulama [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi].
48. Yeraltı, G. (2007). Türk grafik tasarımı kapsamında afiş tasarımının gelişimi. Sosyal Bilimler, 5(1), 37-51.
49. Yılmaz, B., & Sarı, B. (2019). Marka kişiliği oluşumunda ve yansıtılmasında reklamlarda arketip kullanımı: Türkiye’nin en değerli ilk 10 markasının reklamlarına yönelik bir analiz. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 32, 90-116. https://doi.org/10.31123/akil.620396
50. Zeytin, H. İ. (2014). Hangi arketipler hangi markalar için uygun? Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi, 12, 67-85.