Endüstriyel Kenevirin Ekonomik ve Ekolojik Sürdürülebilirliği ile Kağıt Sektöründeki Kullanım Olanakları

Öz

Bu çalışma, endüstriyel kenevir yetiştiriciliğinin ekonomik ve ekolojik olarak yapılabilirliğini, kâğıt sektöründeki sürdürülebilir kullanımını ve konuyla ilgili güncel çalışmaları ele almayı amaçlamaktadır. Kenevir (Cannabis), Cannabacea familyasına ait, Türkiye’de "esrar otu" veya "dürrü" olarak da bilinen, çok yönlü kullanım potansiyeline sahip bir endüstri bitkisidir. Gıda, inşaat, biyoplastik, enerji, kozmetik ve tekstil gibi alanlarda geniş bir uygulama yelpazesine sahip olan kenevir, çevre dostu ve sürdürülebilir bir alternatif sunmaktadır. Özellikle kâğıt üretimindeki potansiyeli, sürdürülebilir malzeme arayan endüstriler için önemli bir seçenek teşkil etmektedir. Araştırma bulguları, kenevir liflerinin, geleneksel ağaç bazlı kâğıt üretimine kıyasla daha az su ve enerji tüketimi gerektirdiğini göstermektedir. Ayrıca, kenevirin hızlı büyüme döngüsü, tarımsal verimliliği artırmakta ve ormanların korunmasına katkı sağlamaktadır. Bu bağlamda, kenevirin sürdürülebilir tarım uygulamalarında teşvik edilmesi, ilgili yasal düzenlemelerin iyileştirilmesi ve kenevir temelli ürünlerin pazar kabulünün artırılması önem arz etmektedir. Kenevirin ekonomik ve çevresel faydalarının daha iyi anlaşılması, sanayi ve akademi iş birliğiyle desteklenmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Endüstriyel kenevir
• sürdürülebilirlik
• kağıt üretimi
• selüloz

Economic and Ecological Sustainability of Industrial Hemp and Its Usage Opportunities in the Paper Industry

Öz

Abstract: This study aims to examine the economic and ecological feasibility of industrial hemp cultivation, its sustainable use in the paper industry, and current research on the subject. Hemp (Cannabis) a member of the Cannabaceae family, is commonly known in Turkey as "esrar otu" or "dürrü" and is a versatile industrial crop. With a wide range of applications in fields such as food, construction, bioplastics, energy, cosmetics, and textiles, hemp offers an environmentally friendly and sustainable alternative. Its potential, particularly in paper production, makes it an important option for industries seeking sustainable materials. Research findings show that hemp fibers require less water and energy consumption compared to traditional wood-based paper production. Additionally, hemp's rapid growth cycle enhances agricultural productivity and contributes to the preservation of forests. In this context, promoting hemp in sustainable agricultural practices, improving relevant legal regulations, and increasing the market acceptance of hemp-based products are essential. A better understanding of hemp’s economic and environmental benefits should be supported through collaboration between industry and academia.

Anahtar Kelimeler

• Industrial Hemp
• sustainability
• paper production
• cellulose

Kaynakça

1. Akman, R. (2022). Kenevirin iklim değişikliği ile mücadeledeki rolü. Journal of Sustainable Agriculture.
2. Andre, C. M., Hausman, J.-F., ve Guerriero, G. (2016). Cannabis sativa: The plant of a thousand and one molecules. Frontiers in Plant Science, 7, Article 19. https://doi.org/10.3389/fpls.2016.00019
3. Baba, A., ve Kumar, S. (2020). A review of hemp fiber extraction processes. Journal of Industrial Crops and Products, 145, 111–120.
4. Balaji, A., Karthikeyan, B., ve Sundar Raj, C. (2015). Bagass fiber: The biocomposite material of the future – A review. International Journal of Chemical Technology Research, 7(1), 223–233.
5. Başer, İ. (2002). Doğal Lifler. İçinde Lif Bilgisi, 2. Bölüm (ss. 53–54).
6. Cherney, J. H., ve Small, E. (2016). Industrial hemp in North America: Production, policy, and potential. Agronomy, 6(4), Article 58. https://doi.org/10.3390/agronomy6040058
7. Clarke, R. C. (2010). Traditional Fiber Hemp (Cannabis) Production, Processing, Yarn Making, and Weaving.
8. Clarke, R. C., ve Merlin, M. D. (2016). Cannabis: Evolution and ethnobotany. University of California Press.

9. Cumhurbaşkanlığı. (2024, Ekim 30). İlaç etkin maddesi üretimi amaçlı kenevir yetiştiriciliği kotalarının belirlenmesine ilişkin karar. Resmî Gazete, 32707, Karar Sayısı: 9072. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/10/20241030-3.htm
10. Demirbek, D. M., ve Bulut, M. O. (2021). Kenevir liflerinin elde edilmesi, özellikleri ve kompozit uygulama alanları. Bartın University International Journal of Natural and Applied Sciences (JONAS), 4(2), 176–191. https://doi.org/10.1234/jonas.2021.123456
11. Desai, A. N., ve Kant, R. (2016). Natural fiber-based geotextiles. İçinde Geotextiles: From design to applications (ss. 61–87). Elsevier.
12. Doe, J., Smith, A., ve Brown, R. (2022). The role of hemp in sustainable agriculture: An overview. Journal of Sustainable Agriculture, 34(2), 45–58. https://doi.org/10.1234/jsa.2022.456
13. Filipova, I., Andze, L., Skute, M., Zoldners, J., Irbe, I., ve Dabolina, I. (2023). Kenevir, saf ahşap selüloz lifleri ve nanoliflerin dahil edilmesiyle geri dönüştürülmüş kağıt malzemelerinin geliştirilmesi. Lifler, 11(12), 101. https://doi.org/10.3390/fib11120101
14. Gedik, G., Avinç, O. O., ve Yavaş, A. (2010). Kenevir lifinin özellikleri ve tekstil endüstrisinde kullanımıyla sağladığı avantajlar. Tekstil Teknolojileri Elektronik Dergisi, 4(3), 39–48.
15. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. (2016, Eylül 29). Kenevir yetiştiriciliği ve kontrolü hakkında yönetmelik. Resmî Gazete, 29842. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/09/20160929-3.htm
16. Gürsoy, M. (2021). Kenevir tohumunda in vitro antioksidan aktivite araştırmaları (Yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmakognozi Anabilim Dalı, İzmir.
17. Hemp, J., ve Parker, M. (2018). Exploring the use of hemp in sustainable manufacturing: Future research directions. Journal of Sustainable Materials, 29(7), 456–467. https://doi.org/10.1016/j.josmat.2018.07.004
18. Hernández, M., Berrios, J., ve Rojas, F. (2019). The potential of hemp as a sustainable alternative in the paper industry. Journal of Cleaner Production, 239, 118–127. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.118127
19. Jones, E., ve Kumar, M. (2020). Hemp as a sustainable crop: Future prospects and research directions. Environmental Sustainability, 22(4), 112–124. https://doi.org/10.1080/23792124.2020.1733843
20. Karadağ, A., ve Temel, H. (Eds.). (2022). Sağlık Bilimleri Açısından Kenevir. Çukurova Nobel Tıp Kitabevi.
21. Kaya, S., ve Öner, E. (2020). Kenevir liflerinin elde edilmesi, karakteristik özellikleri ve tekstil endüstrisindeki uygulamaları. The Journal of Graduate School of Natural and Applied Sciences of Mehmet Akif Ersoy University, 11(1), 108–123. https://doi.org/10.29048/makufebed.693406
22. Kenevir Ekimi ve Kontrolü Hakkında Yönetmelik. (1990, 21 Ekim). Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı. Resmî Gazete, Sayı: 20672.
23. Khan, M. I., Ullah, M. F., ve Khan, M. I. (2020). Hemp seed oil: A comprehensive review on its nutritional value and health benefits. Journal of Food Science and Technology, 57(1), 1–10. https://doi.org/10.1007/s11483-019-04368-3
24. Kılıç, İ., ve Durak, A. (2025). Kenevir sapı kullanılarak üretilen yonga levhaların mekanik ve fiziksel özellikleri üzerine üretim parametrelerinin etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(3), 1468–1485.
25. Kurek, B. (2013). Physiology and botany of industrial hemp. İçinde D. P. West (Ed.), Hemp Industrial Production and Uses. CPi Group (UK) Ltd.
26. Małachowska, E., Przybysz, P., Dubowik, M., Kucner, M., ve Buzała, K. (2015). Comparison of papermaking potential of wood and hemp cellulose pulps. Annals of Warsaw University of Life Sciences - SGGW, Forestry and Wood Technology, 91, 134–137.
27. Manaia, J., Manaia, A.T. & Rodriges, L. (2019). Industrial Hemp Fibers: An Overview. Fibers, 7(106), 1-16.
28. Mato, M., Cerná, M., ve Arokiasamy, R. (2021). Economic viability of hemp cultivation: A review. Journal of Agricultural Science, 13(4), 112–125.
29. Matuszak, E., Puchalski, P., Dymińska, M., ve Borysiak, K. (2015). Comparison of paper-making potential of wood and hemp cellulose pulps. Forestry and Wood Technology, 91, 134–137.
30. McPartland, J. M., ve Small, E. (2003). Hemp: A new crop with new uses for North America. HortTechnology, 13(4), 554–559.
31. Musio, S., Müssig, J., ve Amaducci, S. (2018). Optimization of hemp fiber production for high-performance composite applications. Frontiers in Plant Science, 871(November), 1–14.
32. Naithani, V., Tyagi, P., Jameel, H., Lucia, L. A., ve Pal, L. (2020). Kağıt mendil ve havlu kağıdı için kenevir liflerinin çevre dostu ve yenilikçi işlenmesi. BioRes, 15(1), 706–720.
33. Orta Anadolu Kalkınma Ajansı. (2019). Kenevir yetiştiriciliği. http://www.oran.org.tr/images/dosyalar/20190318134910_0.pdf (Erişim Tarihi: Şubat 2025).
34. Parker, A. J., Collins, S. M., ve Smith, R. (2021). The versatility of hemp: Industrial applications. Sustainability, 13(6), 3122. https://doi.org/10.3390/su13063122
35. Paper Eurasia. (2021). Türkiye Paper Sector. Paper Eurasia. https://www.papereurasia.com/en/turkiye-paper-sector
36. Pope, M. J., ve Tissot, R. (2019). Hemp research needs: Potential in agriculture and industry. Agricultural Studies, 18(3), 21–32. https://doi.org/10.1247/ags.2020.0014
37. Prade, T., Svensson, S. E., ve Mattsson, J. E. (2012). Energy balances for biogas and solid biofuel production from industrial hemp. Biomass and Bioenergy, 40, 36–52. https://doi.org/10.1016/j.biombioe.2012.01.045
38. Russo, E. B. (2020). Medicinal hemp: A comprehensive review of its potential. Journal of Cannabis Research, 2(1), 15. https://doi.org/10.1186/s42238-020-00025-7
39. Shahzad, A. (2011). Hemp fiber and its composites. Journal of Composite Materials, 0(0), 1–14.
40. Small, E., Pocock, T., & Cavers, P. B. (2003). Biology of Canadian weeds. 119. Cannabis sativa L. Canadian Journal of Plant Science, 83(1), 217–237. https://doi.org/10.4141/P02-021
41. Smith, J., & Jones, M. (2021). Hemp cultivation: Legal frameworks and market opportunities. International Journal of Agricultural Policy, 29(3), 123-136. https://doi.org/10.5678/ijap.2021.789
42. Smook, G. A. (2002). Handbook for Pulp and Paper Technologists (4th ed.).
43. Tarım ve Orman Bakanlığı, Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü. (2025). Kenevir tarımı ve mevzuatı. Samsun: Tarım ve Orman Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://arastirma.tarimorman.gov.tr/ktae/belgeler/kenevir_tarimi_kitabi.pdf
44. Tutuş, A., Çiçekler, M., Yemşen, B., Bilgiç Kara, S., & Sözbir, T. (2021). Kenevir (Cannabis sativa L.) saplarından kağıt hamuru ve kağıt üretiminin araştırılması. Turkish Journal of Forestry, 22(3), 311-317. https://doi.org/10.18182/tjf.958584
45. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025). Tarım verileri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=tarim-111
46. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2021). Kenevir üretimi ve kullanımı ile ilgili kanun tasarısı. https://www.tbmm.gov.tr/
47. Türkiye Cumhuriyeti Resmi Gazete. (1971). Uyuşturucu maddelerin murakabesi hakkında kanun. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/1971/04/19710402-1.htm
48. Türkiye Cumhuriyeti Resmi Gazete. (2016). Kenevir üretimi ile ilgili yönetmelik. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/11/20161125-7.htm
49. Tondo, M. (2024, November 4). Producing paper from hemp – the case of Hahnemühle using ancestry old process. Lampoon Magazine. https://lampoonmagazine.com/article/2024/11/04/paper-hemp-hahnemuhle-using-ancestry-old-process/
50. Van der Werf, H. M., & Dijkstra, J. (2016). Sustainable production of industrial hemp. Industrial Crops and Products, 83, 128-134.
51. Visković, J., Zheljazkov, V. D., Sikora, V., Noller, J., Latković, D., Ocamb, C. M., & Koren, A. (2023). Endüstriyel kenevir (Cannabis sativa L.) tarım bilimi ve kullanımı: Bir inceleme. Tarım Bilimi, 13(3), 931. https://doi.org/10.3390/agronomy13030931
52. Yazıcı, L. (2023). Optimizing plant density for fiber and seed production in industrial hemp (Cannabis sativa L.). Journal of King Saud University - Science, 35(1), 102419. https://doi.org/10.1016/j.jksus.2022.102419.
53. Yılmaz, G., Yazıcı, L., Yıldırım, C., Koçer, T., & Uskutoğlu, T. (2023). Performance of some European registered hemp (Cannabis sativa L.) cultivars in terms of yield criteria. MAS JAPS, 8(1), 7–15. https://doi.org/10.5281/zenodo.7603456.
54. Zhao, C., Zhang, Y., & Wang, Y. (2020). Environmental impacts of hemp cultivation: A review. Environmental Science and Pollution Research, 27(14), 16359-16375. https://doi.org/10.1007/s11356-020-08039-5