Derleme

Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım

Cilt: 4 Sayı: 2 30 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım

Öz

Abiyotik stres faktörleri (kuraklık, tuzluluk, sıcaklık ekstremleri, ağır metal birikimi) sebzelerin büyüme, gelişme ve verimliliğini sınırlayan en önemli çevresel kısıtlardır. Bu stresler, fotosentez kapasitesinin azalması, iyon toksisitesi, membran bütünlüğünün bozulması ve oksidatif strese yol açarak bitki fizyolojisini olumsuz etkiler. Bununla birlikte, sebze türleri bu baskılar karşısında pasif kalmayıp, osmotik düzenleme, antioksidan savunma sistemlerinin aktivasyonu, iyon homeostazı, morfolojik adaptasyonlar ve hormonal sinyal ağları gibi karmaşık tolerans mekanizmaları geliştirmişlerdir. Son yıllardaki çalışmalar, bu mekanizmalarda genetik düzenlemelerin, transkriptomik adaptasyonların ve rizosfer mikrobiyotasının kritik roller oynadığını ortaya koymaktadır. Bu tolerans mekanizmalarının anlaşılması, yalnızca tarımsal verimlilik için değil, aynı zamanda sürdürülebilir kentsel peyzaj uygulamaları için de büyük önem taşımaktadır. Strese dayanıklı sebzeler, peyzaj mimarisine entegre edildiklerinde estetik çeşitlilik sunmalarının yanı sıra gıda üretimi, toprak sağlığının iyileştirilmesi, biyoçeşitliliğin desteklenmesi, yağmur suyu yönetimi, mikro iklim regülasyonu ve hatta fitoremediasyon gibi çok boyutlu ekolojik ve sosyo-ekonomik faydalar sağlarlar. Bu derleme, abiyotik stres tolerans mekanizmalarını inceleyerek, bu türlerin iklim değişikliği etkilerini hafifletici, sürdürülebilir ve üretken kentsel peyzajların tasarımında nasıl stratejik bir araç olarak kullanılabileceğini tartışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Afridi, M. S., ve Upadhyay, S. (2024). Harnessing root exudates for plant microbiome: Current knowledge and future perspectives. Symbiosis, 92, 15–28. https://doi.org/10.1016/j.micres.2023.127564
  2. Ahmad, P., Ahanger, M. A., Alyemeni, M. N., Wijaya, L., ve Alam, P. (2020). Plant abiotic stress tolerance: Agronomic, molecular and biotechnological approaches. Springer International Publishing.
  3. Alam, M. A., Juraimi, A. S., Rafii, M. Y., ve Abdul Hamid, A. (2015). Effect of salinity on biomass yield and physiological and stem-root anatomical characteristics of purslane (Portulaca oleracea L.) accessions. BioMed Research International, 2015, 105695. https://doi.org/10.1155/2015/105695
  4. Alamar, M. C., Rouphael, Y., Colla, G., ve Terry, L. A. (2022). Root system architecture for abiotic stress tolerance in potato: Present knowledge and future perspectives. Frontiers in Plant Science, 13, 953975. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.926214
  5. Almeida, D. M., Oliveira, M. M., ve Saibo, N. J. (2021). Regulation of Na⁺ and K⁺ homeostasis in plants: Towards improved salt stress tolerance in crop plants. Genetics and Molecular Biology, 44(3), e20200319. https://doi.org/10.1590/1678-4685-GMB-2016-0106
  6. Aloisio, J. M., Tuininga, A. R., ve Lewis, J. D. (2016). Crop species selection effects on stormwater runoff and edible biomass in an agricultural green roof microcosm. Urban Ecosystems, 19(4), 1865–1877. https://doi.org/10.1016/j.ecoleng.2015.12.022
  7. Armson, D., Stringer, P., & Ennos, A. R. (2012). The effect of tree shade and grass on surface and globe temperatures in an urban area. Urban Forestry & Urban Greening, 11(3), 245–255. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2012.05.002
  8. Ashraf, M., ve Foolad, M. R. (2007). Roles of glycine betaine and proline in improving plant abiotic stress resistance. Environmental and Experimental Botany, 59(2), 206–216. https://doi.org/10.1016/j.envexpbot.2005.12.006

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sebze Yetiştirme ve Islahı

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

30 Aralık 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

18 Eylül 2025

Kabul Tarihi

10 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 4 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Köklü Ardıç, Ş. (2025). Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım. Bozok Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 4(2), 136-158. https://doi.org/10.59128/bojans.1786667
AMA
1.Köklü Ardıç Ş. Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım. BOJANS. 2025;4(2):136-158. doi:10.59128/bojans.1786667
Chicago
Köklü Ardıç, Şebnem. 2025. “Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım”. Bozok Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 4 (2): 136-58. https://doi.org/10.59128/bojans.1786667.
EndNote
Köklü Ardıç Ş (01 Aralık 2025) Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım. Bozok Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 4 2 136–158.
IEEE
[1]Ş. Köklü Ardıç, “Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım”, BOJANS, c. 4, sy 2, ss. 136–158, Ara. 2025, doi: 10.59128/bojans.1786667.
ISNAD
Köklü Ardıç, Şebnem. “Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım”. Bozok Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 4/2 (01 Aralık 2025): 136-158. https://doi.org/10.59128/bojans.1786667.
JAMA
1.Köklü Ardıç Ş. Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım. BOJANS. 2025;4:136–158.
MLA
Köklü Ardıç, Şebnem. “Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım”. Bozok Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, c. 4, sy 2, Aralık 2025, ss. 136-58, doi:10.59128/bojans.1786667.
Vancouver
1.Şebnem Köklü Ardıç. Geleceğin Kent Bahçeleri: Abiyotik Strese Toleranslı Sebze Türleri ile Sürdürülebilir Tasarım. BOJANS. 01 Aralık 2025;4(2):136-58. doi:10.59128/bojans.1786667