Orta Asya Devletlerinin Askeri Doktrinlerinde Güvenlik Yaklaşımları: Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Orta Asya devletlerinin askeri doktrinlerini karşılaştırmalı bir perspektiften inceleyerek, bölgesel güvenlik politikalarının yapısal temellerini ve ulusal savunma anlayışlarını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, askeri gücün yalnızca teknolojik ve sayısal kapasiteye değil, aynı zamanda kurumsal bağlılık, ulusal kimlik bilinci ve stratejik yönelimlere dayandığını ortaya koymaktadır. Moğolistan’ın diplomasi merkezli denge politikası, Türkmenistan’ın tarafsızlık ilkesi, Özbekistan’ın ekonomik unsurları güvenlik politikasına entegre eden yaklaşımı, Kırgızistan’ın anayasal düzeni koruma önceliği göstermektedir. Ayrıca, paralı askerlik sistemlerinin uzun vadede savunma zafiyeti yarattığı, ulusal ordu yapılanmalarının ise sürdürülebilir güvenliğin temelini oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır. Genel itibarıyla çalışma, Orta Asya ülkelerinin askeri doktrinlerinin tarihsel deneyim, coğrafi konum ve dış politika öncelikleriyle şekillendiğini; bu doktrinlerin bölgesel istikrar, egemenlik ve çok taraflı diplomasi dengesi çerçevesinde geliştirildiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Uluslararası Güvenlik
• Orta Asya Askeri Yapısı
• Askeri Güç
• Ulusal Güvenlik

Security Approaches in the Military Doctrines of Central Asian States: A Comparative Analysis

Öz

This study aims to analyze the structural foundations of regional security policies and national defense strategies by comparatively examining the military doctrines of Central Asian states. The research reveals that military power depends not only on technological and quantitative capacity but also on institutional commitment, national identity awareness, and strategic orientation. Mongolia’s diplomacy-centered balance policy, Turkmenistan’s principle of neutrality, Uzbekistan’s integration of economic elements into security policy, Kyrgyzstan’s emphasis on constitutional order this diversity. Furthermore, it is concluded that mercenary systems create long-term defense vulnerabilities, whereas national army structures form the basis of sustainable security. Overall, the study emphasizes that the military doctrines of Central Asian countries are shaped by historical experience, geographical location, and foreign policy priorities, and that these doctrines are developed within the framework of regional stability, sovereignty, and a balance of multilateral diplomacy.

Anahtar Kelimeler

• International Security
• Central Asian Military Structure
• Military Power
• National Security

Kaynakça

1. Beehner, L. (2005, 26 Temmuz). ASIA: U.S. military bases in Central Asia. Council on Foreign Relations. https://www.cfr.org/backgrounder/asia-us-military-bases-central-asia
2. Bisaccio, D. (2021, 14 Ocak). Uzbekistan displays new military vehicles. Forecast International. https://dsm.forecastinternational.com/wordpress/2021/01/14/uzbekistan-displays-new-military-vehicles/
3. Cole, E., ve Fluri, P. (2007). Defence and security sector institution building in the post-Soviet Central Asian states, Geneva Centre for the Democratic Control of Armed Forces.
4. Doğan, S. (2025). Yemen Savaşı ve Suudi Arabistan’ın paralı asker kullanımı. TYB Akademi, 44,207–227.
5. Ergan, U. (2020, 29 Kasım). PKK’dan Ermenistan itirafı: Dağlık Karabağ’da Ermenistan için savaştık. Hürriyet. https://www.hurriyet.com.tr/dunya/pkkdan-ermenistan-itirafi-daglik-karabagda-ermenistan-icin-savastik-41674802
6. European Bank for Reconstruction and Development. (2018). Uzbekistan country strategy 2018–2023.
7. Fediushko, D. (2020, 25 Şubat). Tajikistan parades newly acquired Chinese-made equipment. Janes. https://www.janes.com/defence-news/news-detail/tajikistan-parades-newly-acquired-chinese-made-equipment
8. Federal Research Division. (2007). Country profile: Tajikistan. Library of Congress.

9. Goble, P. (t.y.). Turkmenistan expanding military to support its increased international activity. Eurasia Daily Monitor, 22(9). https://jamestown.org/program/turkmenistan-expanding-military-to-support-its-increased-international-activity/
10. Gorenburg, D. (2014). External support for Central Asian military and security forces SIPRI.
11. Kanad, A. M. (2019). Mongolian defence policy. Canadian Forces College.
12. Marat, E. (2008). Turkmen leader plans to adopt new military doctrine. Eurasia Daily Monitor, 5(43), 1–8.
13. Marat, E. (2010). Kyrgyzstan’s fragmented police and armed forces. The Journal of Power Institutions in Post Soviet Societies, 11, 1–10.
14. Morgenthau, H. (1947). Scientific man vs. power politics (ss. 9–20). Latimer House Limited.
15. Morgenthau, H. (1970). Uluslararası politika (Cilt II; B. Oran & Ü. Oskay, Çev.). Sevinç Matbaası.
16. Nichol, J. (2013). Kyrgyzstan: Recent developments and U.S. interests. Congressional Research Service.
17. Özgün, T. O., ve Uçmaz, M. (2011). Orta Asya’da büyük oyun: Kırgızistan. International Conference on Eurasian Economies 2011, 44–46.
18. Pikulina, M. (1999). Uzbekistan in the mirror of military security: A historical preface to current events. UK Ministry of Defence.
19. President of the Kyrgyz Republic. (2013, 28 Şubat). The Military Doctrine of the Kyrgyz Republic was approved. http://www.president.kg/kg/okujalar/zharlyktar/7234_kirgiz_respublikasinin_askerdik_doktrinasi_bekitildi (Erişim Tarihi: 28.02.2021)
20. Schwarz, H. G. (1996). The Mongolian Journal of International Affairs, 3, 63–72.
21. Sempa, F. (2018, 25 Mayıs). Hans Morgenthau and the balance of power in Asia. The Diplomat. https://thediplomat.com/2015/05/hans-morgenthau-and-the-balance-of-power-in-asia/ (Erişim Tarihi: 20.02.2021)
22. SIPRI. (t.y.). Military expenditure database. https://milex.sipri.org/sipri
23. Slipchenko, V. I. (1997). Russia’s political and military problems in Central Asia. European Security, 6(1), 2–22.
24. Stoessinger, J. G. (1968, Mart). Power and elements of national power. Naval War College Review, 20(8), 11–27.
25. Tacikistan Cumhuriyeti Meclisi. (2005, 03 Ekim). Tacikistan Cumhuriyeti Askeri Doktrini’nin onayına ilişkin karar (No. 475). https://parlament.tj/news/420--arori-ma-lisi-namoyandagoni-ma-lisi-olii-um-urii-to-ikiston-475-dar-borai-tasdi-i-doktrinai-arbii-um-urii-to-ikiston (Erişim Tarihi: 13.03.2021)
26. WIRED. (2001, 10 Mayıs). U.S. soldiers sent to Uzbekistan. https://www.wired.com/2001/10/u-s-soldiers-sent-to-uzbekistan/ (Erişim Tarihi: 10.02.2021)