Bir Görev Adamı: Halil Rifat Paşa

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 4, 30 - 38, 30.11.2025

Çetin Aykurt

Öz

Halil Rifat Paşa, 1844 tarihinde atandığı tahrirat kalemliği görevinden Sadrâzamlık makamına kadar yükselmiş bir Osmanlı bürokratı idi. Midhat Paşa’nın Tuna Valiliği esnasında görev yapması Halil Rifat Paşa’ya katkılar sağlamıştır. Sivas Valiliğine atanmasına kadar geçen sürede elde ettiği birikim ile Sivas’ta çok önemli faaliyetlerde bulunmuştur. Sivas Valiliği sırasında ulaşım konusunda yaptığı yatırımlar büyük özellik arz etmektedir. Bu ulaşım faaliyetleri Sivas bölgesinde ekonomik ve sosyal hareketliliği sağlamıştır. Halil Rifat Paşa, Sivas Valiliği esnasında yayımladığı on bir Tenbihname ile vatandaşa çözüm yolları sunmuştur. Böylece vatandaş-devlet bütünleşmesini sağlamıştır. Halil Rifat Paşa, Aydın Valiliği esnasında da bürokratik tecrübesiyle şehre canlılık getirmiştir. Halil Rifat Paşa, Ahmed Cevad Paşa kabinesinde buhranlı bir dönemde Dâhiliye Nâzırı olarak görev yapmıştır. Bu görevi sırasında Dârülaceze’nin yapım aşamasına katkı vermiştir. Kıbrıslı Kâmil Paşa’nın görevden alınması üzerine Halil Rifat Paşa, Sadrâzamlık makamına getirilmiştir. Bu görevi esnasında II. Abdülhamid ile uyumlu bir şekilde çalışmıştır. Hastalığı neticesinde görevini yapamaz duruma gelmiş ve 9 Kasım 1901 tarihinde vefat etmiştir.

Anahtar Kelimeler

Halil Rifat Paşa , II.Abdülhamid , Osmanlı Devleti

A Man of Duty: Halil Rifat Pasha

Öz

Halil Rifat Pasha was an Ottoman bureaucrat who rose from his position as tahrirat clerk, to which he was appointed in 1844, to the office of Grand Vizier. His service during Midhat Pasha's governorship of the Danube contributed to Halil Rifat Pasha. With the experience he gained until his appointment as the Governor of Sivas, he carried out very important activities in Sivas. His investments in transportation during his governorship of Sivas are of great importance. These transportation activities ensured economic and social mobility in Sivas region. Halil Rifat Pasha offered solutions to the citizens through the eleven Tenbihnames he published during his Sivas Governorship. In this way, he ensured the integration of citizen-state. Halil Rifat Pasha brought vitality to the city with his bureaucratic experience during his Aydın Governorship, too. Halil Rifat Pasha served as the Minister of Interior Affairs in the cabinet of Ahmed Cevad Pasha during a depressed period. During his tenure, he contributed to the construction of the Dârülaceze. Following the dismissal of Kıbrisli Kâmil Pasha, Halil Rifat Pasha was appointed to the position of Grand Vizier. During this duty, he worked in harmony with Abdulhamid II. As a result of his illness, he became unable to perform his duties and passed away on November 9, 1901.

Anahtar Kelimeler

Halil Rifat Paşa , Abduhamid II , The Ottaman State

Kaynakça

• Aldan, Mehmet. İz Bırakan Mülkü İdare Amirleri. Ankara: İçişleri Bakanlığı, 1990.
• Ali Fuad (Türkgeldi). “Halil Rıfat Paşa”. Servet-i Fünun, LXI/1595-121 (1927): 266-277.
• Arıkan, Zeki. İzmir Basın Tarihi (1868-1938). İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları, 2006.
• Birinci, Ali ve Ahmet Turan Alkan. “Halil Rıfat Paşa’nın Hayatı, Eserleri, Şahsiyeti”. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi VII/85 (1986): 97-119.
• Birol, Nurettin. Halil Rıfat Paşa Dönemi ve İcraatı (1827-1901). Ankara: Cedit Yayınları, 2009.
• Dursun, M. Kâmil. İzmir Hatıraları. İzmir: Akademi Yayınları, 1994.
• Karal, Enver Ziya. Osmanlı Tarihi VIII. Ankara: TTK Yayınları, 1988.
• Gürün, Kâmuran. Ermeni Dosyası. Ankara: TTK Yayınları, 1985.
• Hayreddin Nedim (Göçen). Vesâik-i Tarihiye ve Siyâsiye Tetebbu’atı I. İstanbul: Ahmed İhsan ve Şürekkası, 1326.
• İnal, İbnülemin Mahmud Kemal. Son Sadrazamlar III. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1982.
• İslâm Ansiklopedisi. Abdülkadir Özcan. 7.cilt, İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
• İslâm Ansiklopedisi. Atilla Çetin. 15.cilt, İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
• İslâm Ansiklopedisi. Atilla Çetin. 17.cilt, İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
• İslâm Ansiklopedisi. Atilla Çetin. 25.cilt, İstanbul: TDV Yayınları, 2022.
• İslâm Ansiklopedisi. Cemal Tukin. 14.cilt, İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
• İslâm Ansiklopedisi. Hidayet Yavuz Nuhoğlu. 8.cilt, İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
• İslâm Ansiklopedisi. Zekeriya Kurşun. 28.cilt, İstanbul: TDV Yayınları, 2003.
• Mehmed Memduh. Esvât-ı Sudur. İzmir: Vilâyet Matbaası, 1328.
• Osman Nuri. Abdülhamid-i Sanî ve Devr-i Saltanat. İstanbul: Kitâbhâne-i İslâm ve Askeri, 1327.
• Pakalın, Mehmed Zeki. Sicill-i Osmanî Zeyli VIII. Ankara: TDV Yayınları, 2008.
• Pakalın, Mehmed Zeki. Son Sadrazamlar ve Başvekiller. Ankara: TTK Yayınları, 2021.
• Tahsin Paşa. Abdülhamit Yıldız Hatıraları. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2008.
• Tuncel, Lütfü F. Tenbihnameler-Sivas Valisi Halil Rifat Paşa ve Tenbihnameleri. Sivas: Siskav Yayınları, 2001.
• Yetkin, Sabri. Ege’de Eşkıyalar. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2003.