Fethiye Müzesi’nden Bir Grup Pişmiş Toprak Ampulla: Batı Anadolu Arkeolojisi Bağlamında Tipoloji, İkonografi ve Üretim Merkezleri Üzerine Bir Değerlendirme
Öz
Bu çalışmada, Fethiye Müzesi envanterine kayıtlı dört pişmiş toprak ampullanın tipolojik ve ikonografik değerlendirilmesi ve karşılaştırması yapılarak bilim dünyasına tanıtılması ve hac ticareti bağlamında ampulla üretiminin Geç Antik Çağ Erken Hıristiyan ve Erken Bizans Sanatı içindeki yeri üzerinde durularak literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır. İncelenen ampullalar oval yassı gövdeli, kısa silindirik boyunlu ve omuzlarında birer delik/kulakçık bulunan “Küçük Asya” tipi olarak bilinen forma sahiptir. Bu küçük şişecikler tipolojik ve ikonografik açıdan iki grup halinde ele alınmıştır: Birinci grup figürlü ampullalar olarak adlandırılmıştır. Bu grup 6–7 cm yüksekliğinde ve 4–5 cm gövde çapına sahip biri ayakta (Kat. 2), biri ise büst şeklinde (Kat. 1) aziz veya İncil yazarlarının tasvirlerini içeren iki ampulladan oluşmaktadır. İkinci grup ise sembolik motifli ampullalar olarak isimlendirilmiştir. 3,5–4 cm yüksekliğinde ve 2,5–3 cm gövde çapında olan bu gruptaki iki ampulladan biri haç (Kat. 3), diğeri çiçek/rozet (Kat. 4) tasvirleri taşımaktadır. Benzer örnekler ışığında 5-7. yüzyıllar arasına tarihlendirilen dört ampullanın üretim yeri olarak ise Batı Anadolu’da Smyrna, Laodekia gibi kentler içinde önemli bir hac merkezi olan Efes öne çıkmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Anderson, W. (2004). An archaeology of late antique pilgrim flasks. Anatolian Studies, 54, 79-93.
- Anderson, W. (2007). Votive customs in Early Byzantine Asia Minor. Journal of the Australian Early Medieval Association, 3, 17-27.
- Aparaschivei, D. (2025). Pilgrims from the Province Of Scythia. Revue D’archéologie, Histoire Et Histoire De L’art, 3, 151-174.
- Arthur, P. (2006). Bizans ve Türk Dönemi’nde Hierapolis (Pamukkale) arkeoloji rehberi, (Çev. Nalan Fırat), İstanbul: Ege Yayınları.
- Aydın, A. (2013). Marmaris Müzesi’ndeki ampullalar (The Ampullae at the Marmaris Museum). Olba, 21, 437-456.
- Aydın, A. (2015). İzmir Arkeoloji Müzesi ile Tarih ve Sanat Müzesi’nde bulunan ampullalar (Ampullae Finds in the İzmir Archaeology and in the History and Art Museums). Olba, 23, 487-514.
- Bakirtzis, Ch. (1990). Byzantine ampullae from Thessaloniki. (Ed. Robert G. Ousterhout), The Blessings of pilgrimage, in (pp.140-149). Urbana and Chicago: University of Illinois Press.
- Campbell, Sheila D. (1988). Armchair Pilgrims: Ampullae from Aphrodisias in Caria. Mediaeval Studies, 50, 539-545.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sanat Tarihi, Bizans Sanatı
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
31 Mayıs 2026
Gönderilme Tarihi
19 Nisan 2026
Kabul Tarihi
22 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 4 Sayı: 1