Türkiye’de Çok Partili Rekabetçi Siyasetin Doğuşu: Siyasal Değişimin İç Ve Dış Dinamikleri

Abstract

Multi-party competitive politics are one of the major characteristics and  of democracy. Thus, in the article, the development of democracy in Turkey is studied within the context of “emergence of multiparty competitive politics.” The authoritarian character and structure of the Republican People’s Party (CHP) hindered the emergence of multi-party competitive politics in the 1923-1945 period. Internal and external developments during and after the Second World War prepared the political, economic, and social ground of multi-party competitive politics and forced the CHP government to accept multi-party politics. Consequently,  new internal-external developments and pressures in Turkey also produced multi-party competitive politics in the period of 1945-1950.

Keywords

• Multiparty Politics, Republican People’s Party, Progressive Republican Party, the Free Republican Party, Democratic Party

TÜRKİYE’DE ÇOK PARTİLİ REKABETÇİ SİYASETİN DOĞUŞU: SİYASAL DEĞİŞİMİN İÇ VE DIŞ DİNAMİKLERİ

Öz

Çok partili rekabetçi siyaset demokrasinin temel özelliklerinden ve önkoşullarından birisidir. Dolayısıyla makalede, Türkiye’de demokrasinin gelişimi “çok partili rekabetçi siyasetin doğuşu” bağlamında ele alınıyor. CHP’nin otoriter karakteri ve yapısı 1923-1945 döneminde çok partili rekabetçi siyasetin doğuşunu engelledi. İkinci Dünya Savaşı yıllarında ve sonrasında meydana gelen iç ve dış gelişmeler ise çok partili rekabetçi siyaset için siyasal, ekonomik ve toplumsal zemini hazırladı ve ve CHP iktidarına baskı uyguladı. Böylece yeni iç-dış gelişmeler ve baskılar 1945-1950 döneminde Türkiye’de çok partili rekabetçi siyaseti doğurdu.

Anahtar Kelimeler

• Çok partili siyaset, Cumhuriyet Halk Partisi, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Serbest Cumhuriyet Fırkası, Demokrat Parti

Kaynakça

1. Ahmad, Feroz. “Türkiye’nin Cumhuriyet Dönemi Siyasal Gelişmeleri”, içinde Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, cilt 7, İletişim Yayınları, İstanbul, , s. 1991-1998
2. Ahmad, Feroz. İttihatçılıktan Kemalizme, (Çev.) Fatmagül Berktay, Kaynak Ya- yınları, İstanbul, 1999
3. Akşin, Sina. “Cumhuriyet Halk Partisi’nin Siyasal, Toplumsal ve İdeolojik Kö- kenleri”, içinde Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, cilt 8, İletişim Yayın- ları, İstanbul, 1983, s. 2037-2042
4. Ateş, Toktamış. Türk Devrim Tarihi, Der Yayınları, İstanbul, 1993
5. Bila, Hikmet. Sosyal Demokrat Süreç İçinde CHP ve Sonrası, Milliyet Yayınları, İstanbul, 1987
6. Boratav, Korkut. “İktisadi Tarih (1908-1980)”, Türkiye Tarihi, cilt 4: Çağdaş Tür- kiye, 1908-1980 içinde (Ed.) Sina Akşin, Cem Yayınevi, İstanbul, 1997, s. 265-354
7. Boratav, Korkut. Türkiye İktisat Tarihi, 1908-2002, İmge Kitabevi, Ankara, 2003
8. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, cilt 7 ve 8, İletişim Yayınları, İstan- bul, 1983

9. Çam, Esat. Siyaset Bilimine Giriş, Der Yayınları, İstanbul, 1987
10. Çavdar, Tevfik. “Demokrat Parti”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, cilt 8, İletişim Yayınları, İstanbul, 1983, s. 2060-2075
11. Çavdar, Tevfik. “Serbest Fırka”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, cilt , İletişim Yayınları, İstanbul, 1983, 2052-2059
12. Duverger, Maurice. Siyasal Partiler, (Çev.) Ergun Özbudun, Bilgi Yayınevi, An- kara, 1974
13. Emrence, Cem. Serbest Cumhuriyet Fırkası, İletişim Yayınları, İstanbul, 2006
14. Georgeon, François, Osmanlı-Türk Modernleşmesi (1900-1930), (Çev.) Ali Berk- tay, YKY, İstanbul, 2006
15. Gevgilili, Ali. Yükseliş ve Düşüş, Bağlam Yayınları, İstanbul, 1987
16. İncioğlu, Nihal Kara, “Türkiye’de Çok Partili Sisteme Geçiş ve Demokrasi Sorun- ları”, Türkiye’de Siyaset: Süreklilik ve Değişim, içinde (Ed.) Ersin Kalaycıoğlu ve Ali Yaşar Sarıbay, Der Yayınları, İstanbul, (yayım tarihi yok), 265-277
17. Kansu, Aykut: “Türkiye’de Korporatist Düşünce ve Korporatizm Uygulamaları”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce, cilt 2, Kemalizm, içinde (Ed.) Tanıl Bora, Murat Gültekingil, İletişim Yayınları, İstanbul, 2002, 253-267
18. Kili, Suna. Türk Devrim Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2009
19. Koçak, Cemil, “Siyasi Tarih (1923-1950)”, Türkiye Tarihi, cilt 4: Çağdaş Türkiye, 1980, içinde (Ed.) Sina Akşin, Cem Yayınevi, İstanbul, 1997, s. 85-173
20. Koçak, Cemil, “Tek Parti Yönetimi, Kemalizm ve Şeflik Sistemi: Ebedi Şef / Milli Şef”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce, cilt 2, Kemalizm, içinde (Ed.) Tanıl Bora, Murat Gültekingil, İletişim Yayınları, İstanbul, 2002, 119-137
21. Koçak, Cemil. Türkiye’de Milli Şef Dönemi (1938-1945), Yurt Yayınları, Ankara, 1986
22. Kotil, Ahmet, “Dünyada ve Türkiye’de Siyasal Partiler”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, cilt 7-8, İletişim Yayınları, İstanbul, 1983, s. 2000-2009
23. Lipset, Seymour Martin ve Rokkan, Stein, “Cleavage Structures, Party Systems and Voters”, The West European Party System, in (Ed.) Peter Mair, Oxford Uni- versity Press, Oxford, 1990, s. 91-138
24. Mardin, Şerif, “Türk Siyasasını Açıklayabilecek Bir Anahtar: Merkez-Çevre İliş- kisi”, Türkiye’de Siyaset: Süreklilik ve Değişim, içinde (Ed.) Ersin Kalaycıoğlu ve Ali Yaşar Sarıbay, Der Yayınları, İstanbul, (yayım tarihi yok), 123-149
25. Mardin, Şerif. Bütün Eserleri 9, Makaleler 4: Türk Modernleşmesi, İletişim Ya- yınları, İstanbul, 2006
26. Oran, Baskın, “Dönemin Bilançosu (1945-1960)”, Türk Dış Politikası, cilt 1: 1919- , içinde (Ed.) Baskın Oran, İletişim Yayınları, İstanbul, 2001, s. 479-498
27. Ortaylı, İlber. İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İletişim Yayınları, İstanbul, 2005
28. Özbudun, Ergun, Siyasal Partiler, Ankara Üniversitesi, Ankara, 1979
29. Özdemir, Hikmet, “Siyasal Tarih (1960-1980)”, Türkiye Tarihi, cilt 4: Çağdaş Tür- kiye, 1908-1980, içinde (Ed.) Sina Akşin, Cem Yayınevi, İstanbul, 1997, s. 191-261
30. Savran, Sungur. Türkiye’de Sınıf Mücadelesi, cilt 1, Kardelen Yayınları, İstanbul, 1992
31. Sezgin, Ömür ve Şaylan, Gencay, “Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası”, Cumhu- riyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, cilt 8, İletişim Yayınları, İstanbul, 1983, s. 2051
32. Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi, cilt 6, İletişim Yayınları, İs- tanbul, 1988
33. Soysal, İlhami, “Türk Siyasal Yaşamında Yer Almış Başlıca Siyasal Dernekler, Partiler ve Kurucular”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, cilt 8, İletişim Yayınları, İstanbul, 1983, s. 2010-2018
34. Tunçay, Mete, “Cumhuriyet Halk Partisi (1923-1950)”, Cumhuriyet Dönemi Tür- kiye Ansiklopedisi, cilt 8, İletişim Yayınları, İstanbul, 1983, s. 2019-2024
35. Tunçay, Mete, “Siyasal Gelişmenin Evreleri”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye An- siklopedisi, cilt 7, İletişim Yayınları, İstanbul, 1983, s. 1967-1990
36. Tunçay, Mete, “Siyasal Tarih (1950-1960)”, Türkiye Tarihi, cilt 4: Çağdaş Türki- ye, 1908-1980, (Ed.) Sina Akşin, Cem Yayınevi, İstanbul, 1997, s. 177-187
37. Turgut, Nükhet, “Türkiye’de Siyasal Muhalefet Olgusu ve Algısı”, Türk Siyasal Hayatının Gelişimi, (Ed.) Ersin Kalaycıoğlu ve Ali Yaşar Sarıbay, Beta, İstanbul, , s. 413-460
38. Yetkin, Çetin. Serbest Cumhuriyet Fırkası Olayı, Karacan Yayınları, İstanbul, 1982
39. Zürcher, Erik Jean. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, İletişim Yayınları, İstanbul, 2003