Bu çalışma, havayolu işletmelerinin performansını yalnızca finansal oranlarla değerlendirmek yerine, insan kaynağı dinamikleri ve yönetişim/çeşitlilik göstergeleriyle birlikte ele alan bütüncül bir çerçeve sunmaktadır. Araştırmanın amacı, 2024 yılına ait verilerle 28 uluslararası havayolunu çok ölçütlü bir yaklaşımla karşılaştırmak; sosyal boyuttaki işgücü dönüşüm oranı, kadın çalışan oranı ve kadın yönetici oranı ile finansal piyasa boyutundaki Özkaynak Getirisi (ROE), Piyasa Değeri/Defter Değeri (PD/DD), Brüt Kâr Marjı (BKM) ve Operasyonel Kâr Marjı (OKM) göstergelerini tek bir karar çerçevesinde bütünleştirmektir. Bu kapsamda kriter ağırlıkları LOPCOW yöntemi ile hesaplanmış; havayollarının birleşik performans sıralaması COCOSO ile elde edilmiştir. Bulgular, üst dilimde yer alan havayollarının ortak profilinde düşük işgücü dönüşüm, yüksek kadın temsili ve güçlü kârlılık-piyasa göstergelerinin birlikte yer aldığını göstermektedir. Özellikle özkaynak getirisi ile BKM/OKM’nin birlikte iyileştiği durumlarda PD/DD oranınında görece yüksek seyrettiği; buna karşılık yüksek işgücü dönüşüm, kadın çalışan ve yönetici göstergelerinin genel performansı düşürdüğü gözlemlenmiştir. Yönetim ve politika açısından, devir oranını düşürmeyi hedefleyen insan kaynakları uygulamalarının (adil ücret-yan haklar, kariyer basamakları, esnek vardiya ve psikososyal destek) önceliklendirilmesi; kadın çalışan ve kadın yönetici oranları için ölçülebilir hedefler belirlenerek terfi/mentorluk süreçlerinin tarafsızlık ilkeleriyle yeniden tasarlanması önerilmektedir. Kârlılık tarafında, yakıt verimliliği, filo standardizasyonu ve ağ optimizasyonu gibi süreç yatırımları marjları desteklerken; piyasa temelli göstergelerin duyarlılığı sebebiyle şeffaf ve tutarlı raporlama pratikleri güçlendirilmelidir. Çalışmanın, sosyal ile finansal göstergelerin aynı ölçek kapsamında birleştirilerek, dengeli ve karşılaştırılabilir bir performans değerlendirmesi özgün değerini yansıtmaktadır.
Finansal performans Havacılık yönetimi Havayolu performansı Sosyal performans
Bu araştırmada hayvanlar ve insanlar üzerinde herhangi bir çalışma yapılmadığı için etik kurul onayı alınmamıştır.
This study offers a holistic framework that evaluates the performance of airline companies not solely through financial ratios, but also by considering human resource dynamics and governance/diversity indicators. The aim of the research is to compare 28 international airlines using a multi-criteria approach with data from 2024; integrating the indicators of workforce turnover rate, female employee rate, and female manager rate in the social dimension, and Return on Equity (ROE), Market Value/Book Value (MV/BV), Gross Profit Margin (GPM), and Operating Profit Margin (OPM) in the financial market dimension, into a single decision framework. In this context, criterion weights were calculated using the LOPCOW method; and the combined performance ranking of the airlines was obtained using COCOSO. The findings show that the common profile of the top-tier airlines includes low workforce turnover, high female representation, and strong profitability-market indicators. It has been observed that the Price-to-Book (PD/DD) ratio remains relatively high, particularly when both return on equity and the return on investment (ROI) and the return on capital (ROC) ratio improve; conversely, high employee turnover, female employees, and female managers lower overall performance. From a management and policy perspective, it is recommended to prioritize human resources practices aimed at reducing turnover rates (fair wages and benefits, career progression, flexible shifts, and psychosocial support); and to redesign promotion/mentoring processes with impartiality principles by setting measurable targets for the proportion of female employees and female managers. On the profitability side, while process investments such as fuel efficiency, fleet standardization, and network optimization support margins, transparent and consistent reporting practices should be strengthened due to the sensitivity of market-based indicators. The study reflects the unique value of combining social and financial indicators within the same scale to provide a balanced and comparable performance evaluation.
Financial performance Aviation management Airline performance Social performance
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Çevre Yönetimi (Diğer) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 27 Kasım 2025 |
| Kabul Tarihi | 30 Aralık 2025 |
| Erken Görünüm Tarihi | 5 Ocak 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 5 Ocak 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.34248/bsengineering.1831229 |
| IZ | https://izlik.org/JA34MU96CS |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1 |
Black Sea Journal of Engineering and Science (BSJ Eng Sci) Ocak 2018'de yayın hayatına başlamıştır. BSJ Eng Sci, açık erişimli yayın yapan uluslararası bir e-dergidir.BSJ Eng Sci Ocak 2024 itibariyle yılda 6 kez (Ocak, Mart, Mayıs, Temmuz, Eylül ve Kasım aylarında) elektronik olarak yayınlanan hakemli bir dergidir. BSJ Eng Sci'nin genel amacı, tüm dünyada mühendislik ve fen bilimleri ile ilgili bilim insanlarının ve ilgili araştırmacıların araştırma bulgularını yayınlayacak bir platform sağlamak, mesleki gelişimlerini teşvik etmek ve daha ileri araştırmalar için yeni bakış açıları sağlamaktır. BSJ Eng Sci, Bilgisayar, Bilişim Sistemleri, Çevre, Elektrik ve Elektronik, Endüstri, Endüstriyel Tasarım, Enerji Sistemleri, Fizik, Genetik, Gıda, Harita, Havacılık ve Uzay, İmalat, İnşaat, Jeoloji, Maden, Makine, Mekatronik, Metalurji ve Malzeme, Nanoteknoloji, Nükleer Enerji, Otomasyon, Otomotiv, Petrol ve Doğal Gaz, Tekstil, Uçak mühendislikleri ve Biyoloji, Fizik, İstatistik, Kimya, Matematik alanları başta olmak üzere tüm mühendislik ve fen bilimleri alanlarındaki faaliyetler ile ilgili alanlarda yürütülen çalışmalardan üretilen orijinal araştırma makalelerini, konferans bildirilerini, derleme, vaka taktimi veya teknik notları yayınlamaktadır. BSJ Eng Sci, elektronik ortamda yayınlanmakta olup, bütün makaleler okuyuculara ücretsiz olarak sunulmaktadır.
BSJ Eng Sci, Bilgisayar, Bilişim Sistemleri, Çevre, Elektrik ve Elektronik, Endüstri, Endüstriyel Tasarım, Enerji Sistemleri, Fizik, Genetik, Gıda, Harita, Havacılık ve Uzay, İmalat, İnşaat, Jeoloji, Maden, Makine, Mekatronik, Metalurji ve Malzeme, Nanoteknoloji, Nükleer Enerji, Otomasyon, Otomotiv, Petrol ve Doğal Gaz, Tekstil, Uçak mühendislikleri ve Biyoloji, Fizik, İstatistik, Kimya, Matematik alanları başta olmak üzere tüm mühendislik ve fen bilimleri alanlarındaki faaliyetler ile ilgili alanlarda yürütülen çalışmalardan üretilen orijinal araştırma makalelerini, konferans bildirilerini, derleme, vaka taktimi veya teknik notları yayınlamaktadır. BSJ Eng Sci, elektronik ortamda yayınlanmakta olup, bütün makaleler okuyuculara ücretsiz olarak sunulmaktadır.
Black Sea Journal of Engineering and Science (e-ISSN: 2619-8991) dergisinde yayınlanan tüm makaleler, tam açık erişim modeliyle yayımlanmaktadır. DergiPark sistemine kayıtlı tüm editörler, yazarlar ve okuyucular tüm sayılara ve makalelere ücretsiz erişim hakkına sahiptir. Bu nedenle, sayfa sayısına bakılmaksızın, değerlendirmeye sunulan her makale için, editöryal süreç, hakem değerlendirme süreci, yayına kabul, yayın ve yayın sonrası süreçlerde oluşan masrafları karşılamak üzere bir makale işlem ücreti (APC) talep edilmektedir. Bu ücret, Üniversiteler Arası Kurul (ÜAK) Doçentlik Kriterlerine uygun olarak "Makale başvurusu sırasında -kabul/red şartına bağlı olmaksızın" talep edilmektedir..
01 Ocak 2026 tarihinden sonra gönderilen makalelerin yazarlarından, aşağıdaki güncellenmiş "Makale İşlem Ücreti" talep edilecektir. Ayrıntılı bilgi için lütfen "Makale İşlem Ücreti Politikası" sayfasına (https://dergipark.org.tr/tr/pub/bsengineering/page/11332) bakınız.
Gelişmiş Ülke Yazarları İçin Makale İşlem Ücreti: 250,00 EUR
Gelişmekte Olan Ülke Yazarları İçin Makale İşlem Ücreti: 175,00 EUR
Türk Yazarlar İçin Makale İşlem Ücreti: 6000,00 TL
Gelişmemiş Ülke Yazarları için Makale İşlem Ücreti: Ücretsiz
Önemli Not
- Yazarlar, herhangi bir ödeme yapmadan önce Editörlük Ofisi tarafından ilgili yazarın e-posta adresine gönderilecek "Ödeme Makbuzu"nu beklemelidir.
- Faturalandırma amacıyla, ödeme "Ödeme Makbuzu"ndaki açıklama alanına Pasapost veya Kimlik Numarası eklenmelidir.
- Yazarlar "Makale İşlem Ücreti" ödemelerine tüm transfer ücretlerini ve %20 oranında KDV'yi ayrıca dahil etmelidir.
Erkan Yalçın currently works at the Department of Biology, Ondokuz Mayıs University. Erkan does research in Plant Biodiversity, Ecophysiology and Vegetation Ecology
Şev Stabilitesi, Kaya Mekaniği ve Maden Tasarım
Mohammad Khajeh Mehrizi earned his B.S. from Yazd University in 2003 and both his M.S. (2006) and Ph.D. (2011) in textile chemistry engineering from Isfahan University of Technology (IUT), Iran. He was a visiting student at the Technical University of Liberec (TUL) in the Czech Republic for six months in 2010, a visiting professor at EGE University in Turkey for one month in 2023, and at Istanbul Technical University for one month in 2024. Currently, he is an associate professor at Yazd University, where he has supervised over 50 undergraduate and 20 graduate students. He has published around 50 journal papers and more than 60 conference papers. His primary research interests include surface modification of textiles (such as plasma and UV treatment), printing and dyeing with natural dyes, biotechnology, decoloration of textile effluents, and medical and smart textiles.