Araştırma Makalesi

Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı

Cilt: 9 Sayı: 1 5 Ocak 2026
PDF İndir
TR EN

Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı

Öz

Bu çalışma, havayolu işletmelerinin performansını yalnızca finansal oranlarla değerlendirmek yerine, insan kaynağı dinamikleri ve yönetişim/çeşitlilik göstergeleriyle birlikte ele alan bütüncül bir çerçeve sunmaktadır. Araştırmanın amacı, 2024 yılına ait verilerle 28 uluslararası havayolunu çok ölçütlü bir yaklaşımla karşılaştırmak; sosyal boyuttaki işgücü dönüşüm oranı, kadın çalışan oranı ve kadın yönetici oranı ile finansal piyasa boyutundaki Özkaynak Getirisi (ROE), Piyasa Değeri/Defter Değeri (PD/DD), Brüt Kâr Marjı (BKM) ve Operasyonel Kâr Marjı (OKM) göstergelerini tek bir karar çerçevesinde bütünleştirmektir. Bu kapsamda kriter ağırlıkları LOPCOW yöntemi ile hesaplanmış; havayollarının birleşik performans sıralaması COCOSO ile elde edilmiştir. Bulgular, üst dilimde yer alan havayollarının ortak profilinde düşük işgücü dönüşüm, yüksek kadın temsili ve güçlü kârlılık-piyasa göstergelerinin birlikte yer aldığını göstermektedir. Özellikle özkaynak getirisi ile BKM/OKM’nin birlikte iyileştiği durumlarda PD/DD oranınında görece yüksek seyrettiği; buna karşılık yüksek işgücü dönüşüm, kadın çalışan ve yönetici göstergelerinin genel performansı düşürdüğü gözlemlenmiştir. Yönetim ve politika açısından, devir oranını düşürmeyi hedefleyen insan kaynakları uygulamalarının (adil ücret-yan haklar, kariyer basamakları, esnek vardiya ve psikososyal destek) önceliklendirilmesi; kadın çalışan ve kadın yönetici oranları için ölçülebilir hedefler belirlenerek terfi/mentorluk süreçlerinin tarafsızlık ilkeleriyle yeniden tasarlanması önerilmektedir. Kârlılık tarafında, yakıt verimliliği, filo standardizasyonu ve ağ optimizasyonu gibi süreç yatırımları marjları desteklerken; piyasa temelli göstergelerin duyarlılığı sebebiyle şeffaf ve tutarlı raporlama pratikleri güçlendirilmelidir. Çalışmanın, sosyal ile finansal göstergelerin aynı ölçek kapsamında birleştirilerek, dengeli ve karşılaştırılabilir bir performans değerlendirmesi özgün değerini yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu araştırmada hayvanlar ve insanlar üzerinde herhangi bir çalışma yapılmadığı için etik kurul onayı alınmamıştır.

Kaynakça

  1. Alıcı, A., & Yıldırım, M. (2025). Financial and environmental sustainability in aircraft selection for an airline in Türkiye: The LOPCOW-CRADIS application. Research in Aviation Management, 4(2), 1-12. https://doi.org/10.5281/zenodo.16629036
  2. Alici, A. (2025). Financial sustainability performance of airlines. Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport, 129, 27–50. https://doi.org/10.20858/sjsutst.2025.129.2
  3. Arjomandi, A., & Seufert, J. H. (2014). An evaluation of the world’s major airlines’ technical and environmental performance. Economic Modelling, 41, 133–144. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2014.05.002
  4. Atay, M., Eroğlu, Y., & Seckiner, S. U. (2022). Does fleet standardization matter on profitability and financial policy response of airlines during COVID-19 pandemics in the U.S.? EURO Journal on Transportation and Logistics, 11, Article 100088. https://doi.org/10.1016/j.ejtl.2022.100088
  5. Aydın, U., Karadayı, M. A., & Ülengin, F. (2020). How efficient airways act as role models and in what dimensions? A superefficiency DEA model enhanced by social network analysis. Journal of Air Transport Management, 82, Article 101725. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2019.101725
  6. Bae, K. H. G., Gupta, A., & Mau, R. (2021). Comparative analysis of airline financial and operational performances: A fuzzy AHP and TOPSIS integrated approach. Decision Science Letters, 10(3), 361–374. https://doi.org/10.5267/j.dsl.2021.2.002
  7. Bakir, M., Akan, Ş., Kiraci, K., Karabasevic, D., Stanujkic, D., & Popovic, G. (2020). Multiple-criteria approach of the operational performance evaluation in the airline industry: Evidence from the emerging markets. Romanian Journal of Economic Forecasting, 23(2), 149–172.
  8. Barros, C. P., & Wanke, P. (2015). An analysis of African airlines efficiency with two-stage TOPSIS and neural networks. Journal of Air Transport Management, 44–45, 90–102. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2015.03.002

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre Yönetimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

5 Ocak 2026

Yayımlanma Tarihi

5 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

27 Kasım 2025

Kabul Tarihi

30 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Alıcı, A., Ertek, A., & Aktemur, Ş. (2026). Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı. Black Sea Journal of Engineering and Science, 9(1), 334-350. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1831229
AMA
1.Alıcı A, Ertek A, Aktemur Ş. Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı. BSJ Eng. Sci. 2026;9(1):334-350. doi:10.34248/bsengineering.1831229
Chicago
Alıcı, Abdulkadir, Ahmet Ertek, ve Şafak Aktemur. 2026. “Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı”. Black Sea Journal of Engineering and Science 9 (1): 334-50. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1831229.
EndNote
Alıcı A, Ertek A, Aktemur Ş (01 Ocak 2026) Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı. Black Sea Journal of Engineering and Science 9 1 334–350.
IEEE
[1]A. Alıcı, A. Ertek, ve Ş. Aktemur, “Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı”, BSJ Eng. Sci., c. 9, sy 1, ss. 334–350, Oca. 2026, doi: 10.34248/bsengineering.1831229.
ISNAD
Alıcı, Abdulkadir - Ertek, Ahmet - Aktemur, Şafak. “Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı”. Black Sea Journal of Engineering and Science 9/1 (01 Ocak 2026): 334-350. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1831229.
JAMA
1.Alıcı A, Ertek A, Aktemur Ş. Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı. BSJ Eng. Sci. 2026;9:334–350.
MLA
Alıcı, Abdulkadir, vd. “Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı”. Black Sea Journal of Engineering and Science, c. 9, sy 1, Ocak 2026, ss. 334-50, doi:10.34248/bsengineering.1831229.
Vancouver
1.Abdulkadir Alıcı, Ahmet Ertek, Şafak Aktemur. Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı. BSJ Eng. Sci. 01 Ocak 2026;9(1):334-50. doi:10.34248/bsengineering.1831229

                           24890