Araştırma Makalesi

Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi

Cilt: 9 Sayı: 2 15 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi

Öz

Üstyapı mühendisliği uygulamaları gerek ilk yapım maliyetleri gerekse bakım onarım süreçleri ile Türkiye gibi nüfus sayısı ve araç hareketliliği yüksek ülkelerde öncelik verilmesi gereken mühendislik alanlarından birisidir. Üstyapı kaplamalarının üretiminde optimum sonuç elde edebilmek için göz önünde bulundurulması gereken birçok farklı süreç vardır. Bunlar arasında malzemenin taşınma ve depolanması, üretim süreçleri, zemin uygulamaları ve üstyapı kaplamasının uygulanacağı alanın büyüklüğü ve buna bağlı yüksek ölçekli bütçe gereksinimleri sayılabilir. Üstyapı kaplamalarının temel bileşenlerinden birisi olan agregalar elde ediliş türüne göre yapay ve doğal agregalar olarak sınıflandırılmaktadır. Türkiye’de üstyapı kaplamalarına ilişkin karar vericilerin uygulama esnasında yapay ve doğal agrega tercihleri arasında farklılıklar bulunmaktadır. Bu çalışmada, üstyapı kaplamaları konusunda uzmanlarla yapılan değerlendirmeler neticesinde tercihleri en çok etkileyen kriterler ve bu kriterlere bağlı alt kriterler belirlenmiş ve çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP ve TOPSIS teknikleriyle analizler gerçekleştirilmiştir. Yapay ve doğal agrega tercihlerinde karar vericiler agrega türüne bağlı olarak, elde ediliş süreçleri, depolama ve uygulamada yaşanan zorluklar, fiziksel dayanımlar, tekerlek yükü altındaki performans değerleri, bakım maliyetleri, alışılagelen uygulamalar gibi ölçütleri önemli etkenler olarak nitelendirmişlerdir. Analizler neticesinde karar verme sürecini etkileyen en önemli faktörler sırasıyla agrega üretiminde yaşanan zorluklar, süregelen uygulama alışkanlıkları, agrega türüne bağlı yol bozulmaları olarak belirlenmiştir. Çalışma sonucunda karar vericilerin göreceli olarak değerlendirmeye daha az katkıda bulunduğu belirlenen kriterler ise bakım maliyetlerindeki agraga türüne bağlı farklılıklar, üretim sürecinde kullanılacak araçların farklılığı ve üretilmiş malzemenin uygulamadan önce korunabilme süresi olarak ortaya çıkmıştır. . Çalışmanın çıktılarının, üstyapı kaplamalarına ilişkin karar süreçlerinde karar vericilere daha sistematik ve teknik bir rehberlik süreci sağlaması öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu araştırmada hayvanlar ve insanlar üzerinde herhangi bir çalışma yapılmadığı için etik kurul onayı alınmamıştır.

Kaynakça

  1. Ai, Q., Huang, J., Du, S., Yang, K., & Wang, H. (2022). Comprehensive evaluation of very thin asphalt overlays with different aggregate gradations and asphalt materials based on AHP and TOPSIS. Buildings, 12(8), Article 1149. https://doi.org/10.3390/buildings12081149
  2. Akbas, M., & Iyisan, R. (2025). Assessment of recycled waste materials for engineering applications in Turkey. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.1011364
  3. Arap, İ. (2020). Türkiye’nin karayolu politikasının örgütsel boyutu: Karayolları Genel Müdürlüğünün kurumsal kapasitesi üzerine bir çözümleme. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 237–270. https://doi.org/10.33399/biibfad.782181
  4. Bayraktar, O. Y., Turhal, S., Benli, A., Shi, J., & Kaplan, G. (2025). Application of recycled aggregates and biomass ash in fibre-reinforced green roller compacted concrete pavement-technical and environmental assessment. International Journal of Pavement Engineering, 26(1), Article 2458140. https://doi.org/10.1080/10298436.2025.2458140
  5. Behera, M., Bhattacharyya, S. K., Minocha, A. K., Deoliya, R., & Maiti, S. (2014). Recycled aggregate from C&D waste and its use in concrete – A breakthrough towards sustainability in construction sector: A review. Construction and Building Materials, 68, 501–516. https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2014.07.003
  6. Bilim, N., & Güneş, H. (2023). Selection of the best aggregates to be used in road construction with TOPSIS method. Gospodarka Surowcami Mineralnymi - Mineral Resources Management, 145–164. https://doi.org/10.24425/gsm.2023.145885
  7. Chen, G., Yue, X., Xie, Y., Kong, L., Huang, Y., & Ren, D. (2025). Study on performance of a novel asphalt mixture containing strength and morphology controlled artificial aggregates. Journal of Cleaner Production, 498, Article 145193. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2025.145193
  8. Çetinkaya, Z. B. (2026). Potential use of Construction and Demolition Waste (CDW) as Recycled Concrete Aggregate. Teknik Bilimler Dergisi, 16(1), 39–45. https://doi.org/10.35354/tbed.1768525

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ulaştırma Mühendisliği, Yapı Malzemeleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

26 Ocak 2026

Kabul Tarihi

27 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Şahin, O. (2026). Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi. Black Sea Journal of Engineering and Science, 9(2), 904-913. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1872027
AMA
1.Şahin O. Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi. BSJ Eng. Sci. 2026;9(2):904-913. doi:10.34248/bsengineering.1872027
Chicago
Şahin, Onur. 2026. “Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi”. Black Sea Journal of Engineering and Science 9 (2): 904-13. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1872027.
EndNote
Şahin O (01 Mart 2026) Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi. Black Sea Journal of Engineering and Science 9 2 904–913.
IEEE
[1]O. Şahin, “Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi”, BSJ Eng. Sci., c. 9, sy 2, ss. 904–913, Mar. 2026, doi: 10.34248/bsengineering.1872027.
ISNAD
Şahin, Onur. “Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi”. Black Sea Journal of Engineering and Science 9/2 (01 Mart 2026): 904-913. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1872027.
JAMA
1.Şahin O. Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi. BSJ Eng. Sci. 2026;9:904–913.
MLA
Şahin, Onur. “Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi”. Black Sea Journal of Engineering and Science, c. 9, sy 2, Mart 2026, ss. 904-13, doi:10.34248/bsengineering.1872027.
Vancouver
1.Onur Şahin. Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi. BSJ Eng. Sci. 01 Mart 2026;9(2):904-13. doi:10.34248/bsengineering.1872027

                           24890