Atamaya Esas Personel Planlaması İçin AHP ve İki Aşamalı Tamsayılı Hedef Programlama Tabanlı Bütünleşik Bir Karar Destek Sistemi: Bir Kamu Kurumu Uygulaması

Öz

Bu çalışma kurumlarda iş yükünün doğru ölçülerek personelin birimler arasında dengeli, verimli ve objektif şekilde dağıtılmasını sağlayan bütünleşik bir karar destek modeli önerilmektedir. Modelin ilk aşamasında, birimlerin iş yükünü belirleyen çok sayıdaki kriterin göreli önem ağırlıkları Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesi kullanılarak hesaplanmaktadır. Böylece her birim için ölçülebilir ve karşılaştırılabilir iş yoğunluğu skorları elde edilmektedir. İkinci aşamada ise bu skorlar hedef değerler olarak kabul edilmekte ve toplam personel sayısı, alt ve üst kadro sınırları ile rütbe bazlı dağılım kısıtları dikkate alınarak iki aşamalı tamsayılı hedef programlama modeli kurulmaktadır. Modelin birinci aşaması hedef iş yükü dağılımına en yakın toplam personel tahsisini belirlerken, ikinci aşaması rütbe bazlı dağılım sapmalarını minimize etmektedir. Bu yapı sayesinde hem adalet ilkesini gözeten hem de operasyonel ve yapısal kısıtlarla uyumlu bir personel dağılımı sağlanmaktadır. Önerilen yaklaşım, Python programlama dili ve PULP optimizasyon kütüphanesi kullanılarak geliştirilen bir yazılım uygulaması ile uygulanmıştır. Karar destek sistemi; veri normalizasyonu, ağırlıklandırma, optimizasyon ve raporlama modüllerinden oluşan bütünleşik bir altyapı sunmaktadır. Model çıktıları, MAE ve RMSE hata ölçütleri, korelasyon katsayısı ile Gini ve Entropi temelli adalet göstergeleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, geliştirilen modelin kamu kurumlarında şeffaf, ölçülebilir ve analitik temelli personel planlamasına katkı sağlayabilecek nitelikte olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Personel dağıtım problemleri
• Analitik hiyerarşi prosesi
• Hedef programlama
• Çok kriterli karar verme
• Modelleme ve Optimizasyon

Etik Beyan

Bu araştırmada hayvanlar ve insanlar üzerinde herhangi bir çalışma yapılmadığı için etik kurul onayı alınmamıştır.

An Integrated Decision Support System Based on AHP and Two-Stage Integer Goal Programming for Assignment-Oriented Personnel Planning: A Public Sector Application

Öz

This study proposes an integrated decision support framework for objectively allocating personnel based on accurately measured unit workloads. In the first stage of the model, the relative importance weights of multiple criteria determining unit workloads are calculated using the Analytic Hierarchy Process (AHP), a multi-criteria decision-making technique. Consequently, measurable and comparable workload intensity scores are generated for each unit. In the second stage, these scores are treated as target values, and a two-stage integer goal programming model is formulated under total personnel constraints, lower and upper staffing bounds, and rank-based distribution restrictions. The first stage of the model determines the total personnel allocation closest to the target workload distribution, while the second stage minimizes deviations in rank-based distributions. Through this hierarchical structure, a personnel allocation that simultaneously satisfies equity considerations and aligns with operational and structural constraints is achieved. The proposed framework has been implemented via a software application developed in the Python programming language using the PuLP optimization library. The decision support system offers an integrated infrastructure comprising data normalization, weighting, optimization, and reporting modules. Model outputs are evaluated using MAE and RMSE error metrics, correlation coefficients, and Gini- and Entropy-based equity indicators. The findings indicate that the developed model is capable of contributing to transparent, measurable, and analytically grounded personnel planning in public institutions.

Anahtar Kelimeler

• Personnel allocation
• Analytic hierarchy process
• Goal programming
• Multi-criteria decision making
• Modeling and optimization

Kaynakça

1. Abdulvahitoğlu, A., Macit, İ., & Koyuncu, M. (2021). Jandarma karakolu kuruluş yerinin AHP-TOPSIS tabanlı bir matematiksel model ile seçimi ve CAS/CBS ile analizi: Bir ilimizde uygulama. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 10(2), 305–338. https://doi.org/10.28956/gbd.1028022
2. Acer, A., & İnci, H. (2020). Personel seçimi sürecinin AHP tabanlı MOORA yöntemi ile değerlendirilmesi: Liman saha operasyon elemanı seçimi üzerine bir uygulama. OPUS International Journal of Society Researches, 16(29 Ekim Özel Sayısı), 3689–3713. https://doi.org/10.26466/opus.716542
3. Adar, T., & Kılıç Delice, E. (2020). Şehir içi toplu taşıma şoförlerinin toplam iş yüklerinin fiziksel ve zihinsel iş yükü ölçütlerine göre yeni bir yaklaşımla karşılaştırılması. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 26(1), 254–267. https://doi.org/10.5505/pajes.2019.93609
4. Akkaya, Y., & Eraslan, E. (2025). Gıda sektöründe toplam iş yüklerinin zihinsel ve psikososyal iş yükü ölçütlerine göre çok kriterli karar verme yaklaşımı ile değerlendirilmesi. Journal of Turkish Operations Management, 9(2), 246–264. https://doi.org/10.56554/jtom.1683131
5. Azaiez, M. N., & Al Sharif, S. S. (2005). A 0-1 goal programming model for nurse scheduling. Computers & Operations Research, 32(3), 491–507. https://doi.org/10.1016/S0305-0548(03)00249-1
6. Bulut, K., & Soylu, B. (2009). An ANP model to evaluate the workload of academic staff: An application in engineering faculty. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 25(1), 150–167. https://izlik.org/JA53KC83WJ
7. Büyük, N. (2023). Deniz ulaştırmasında uluslararası emniyetli gemi yönetimi (ISM) doğrultusunda personel seçimi: Bir AHP uygulaması. Denizcilik Araştırmaları Dergisi: Amfora, 2(3), 67–83. https://izlik.org/JA45AG98XL
8. Charnes, A., & Cooper, W. W. (1961). Management models and industrial applications of linear programming. Wiley.

9. Emeç, Ş., & Akkaya, G. (2018). Sağlık sektöründe zihinsel iş yükü değerlendirmesi ve bir uygulama. Ergonomi, 1(3), 156–162. https://doi.org/10.33439/ergonomi.470474
10. Gökkaya, H., & Kellegöz, T. (2017). Personel tayin işlemleri için AHP, TOPSIS ve Macar Algoritması tabanlı karar destek modeli. Endüstri Mühendisliği, 28(1), 2-18. https://izlik.org/JA99DA83ZF
11. Güzel, D., Erdal, H., & Acar, E. (2015). Kolluk kuvvetlerinin hizmet üretim etkinliğinin artırılmasına yönelik bir model önerisi: Bütünleşik araç atama modeli. The Journal of Academic Social Science Studies, 40, 463–483. https://doi.org/10.9761/JASSS3111
12. Hoşgör, H. K., & Sezgin, M. (2024). Hemşirelerin çalışma koşullarına ve kurumsal imaj bileşenlerine dair önceliklerinin sıralaması: Bir AHP uygulaması . Selçuk Üniversitesi Akşehir Meslek Yüksekokulu Sosyal Bilimler Dergisi, 17, 50–67. https://izlik.org/JA35AJ99ZL
13. Ignizio, J. P. (1984). A generalized goal programming approach to the minimal interference, multicriteria $N \times 1$ scheduling problem. IIE Transactions, 16(4), 316–322. https://doi.org/10.1080/07408178408975250
14. Kantemir, M., & Çetinyokuş, T. (2026). Stratejik hedefli projelerin çok kriterli karar verme yöntemleri ile değerlendirilmesi ve iş yükü optimizasyonu: Savunma sanayi örneği . Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 41(1), 307–321. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1765317
15. Kaya, İ., & Erdoğan, M. (2018). Çok kriterli karar verme yaklaşımı ile personel sayısının dengelenmesi: Bir kamu üniversitesi için gerçek hayat uygulaması . Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(1), 45–71. https://doi.org/10.16953/deusosbil.280550
16. Razi, N., & Karataş, M. (2016). A multi objective model for locating search and rescue boats. European Journal of Operational Research, 254(1), 279–293. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2016.03.026
17. Romero, C. (2004). A general structure of achievement function for a goal programming model. European Journal of Operational Research, 153(3), 675–686. https://doi.org/10.1016/S0377-2217(02)00793-2
18. Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process: Planning, priority setting, resource allocation. McGraw-Hill.
19. Saaty, T. L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83–98. https://doi.org/10.1504/IJSSCI.2008.017590
20. Sağbaş, S., & Gümüş, T. B. (2025). Hemşirelerin iş tatminini şekillendiren faktörlerin bulanık AHP yöntemiyle derecelendirilmesi . Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(2), 228–249. https://doi.org/10.51123/jgehes.2025.173
21. Schniederjans, M. J. (1995). Goal programming: Methodology and applications. Springer.
22. Şimşek, C. (2023). Personel atama problemi: Bir kamu kurumu uygulaması (Publication No. 783102) [Doctoral dissertation, Başkent Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
23. Şimşek, C., Dengiz, B., Karasakal, E., & İç, Y. T. (2022). Personel atama problemi: Bir kamu kurumu uygulaması [Personnel assignment problem: A public institution application]. Journal of Turkish Operations Management, 6(2), 1297–1313. https://doi.org/10.56554/jtom.1128531
24. Tabansız, G., Meriç, A., & Çavdur, F. (2023). Güvenlik personeli vardiya çizelgelemesinde çok kriterli karar verme yaklaşımı [Multi-criteria decision making approach in security personnel shift scheduling]. Endüstri Mühendisliği, 34(1), 1–25. https://doi.org/10.46465/endustrimuhendisligi.1203295
25. Tarcan İçigen, E., & İpekçi Çetin, E. (2017). AHP temelli TOPSIS yöntemi ile konaklama işletmelerinde personel seçimi [Personnel selection in hospitality enterprises with AHP based TOPSIS method]. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 7(13), 179–187. https://izlik.org/JA85GZ43DL
26. Turban, E., Sharda, R., & Delen, D. (2011). Decision support and business intelligence systems (9th ed.). Pearson.
27. Uzun, G., & Kabak, M. (2019). Sahil güvenlik yüzer unsurlarının arama ve kurtarma önceliklerinin tanımlanmasında analitik ağ süreci kullanımı . Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 34(2), 819–834. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.460482
28. Vaidya, O. S., & Kumar, S. (2006). Analytic hierarchy process: An overview of applications. European Journal of Operational Research, 169(1), 1–29. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2004.04.028
29. Vural, D., Köse, E., & Bayam, B. (2020). AHP ve VIKOR yöntemleri ile personel seçimi. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 10(21), 70–89. https://izlik.org/JA83CN29SY
30. Wright, P. M., & McMahan, G. C. (1992). Theoretical perspectives for strategic human resource management. Journal of Management, 18(2), 295–320. https://doi.org/10.1177/014920639201800205