EN
TR
Hb E Taşıyıcılığı ve Talasemi Örüntülerinin Rutin Tam Kan Sayımına Dayalı Topluluk Öğrenmesi İle Çok Sınıflı Değerlendirilmesi
Öz
Bu çalışmada, rutin tam kan sayımı (TKS) parametreleri kullanılarak bireylerin normal hematolojik profil, olası α-talasemi paterni, Hb E taşıyıcılığı ve diğer talasemik/hemoglobinopatik örüntüler olmak üzere dört klinik sınıf altında sınıflandırılabilirliği araştırılmıştır. Bu kapsamda, hematolojik parametreler bakımından birbiriyle örtüşebilen klinik örüntülerin ayırt edilmesinde farklı makine öğrenmesi (MÖ) yöntemlerinin performansı karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bu amaçla 5778 bireye ait açık erişimli veri seti kullanılmış; 20 sayısal hematolojik değişken ve cinsiyet değişkeni modelleme sürecine dâhil edilmiştir. Çalışmada Torbalama, Rastgele Orman, CatBoost, Ekstra Ağaçlar, XGBoost ve Çok Katmanlı Algılayıcı modelleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Veri seti %80 eğitim ve %20 bağımsız test verisi olarak ayrılmış, model geliştirme sürecinde 5 katlı çapraz doğrulama ve hiperparametre optimizasyonu uygulanmıştır. Model performansları doğruluk, özgüllük, yanlış pozitif oranı, Matthews korelasyon katsayısı (MCC), Cohen’s Kappa katsayısı ve ROC-AUC ölçütleriyle değerlendirilmiştir. Test veri seti üzerinde en yüksek genel sınıflandırma performansı Torbalama modeli ile elde edilmiş; model 0,799 doğruluk, 0,920 özgüllük ve 0,660 MCC üretmiştir. ROC-AUC analizinde ise CatBoost modeli 0,956 mikro ortalama AUC değeriyle en yüksek eşik-bağımsız ayırt edicilik düzeyine ulaşmıştır. Ayrıca SHapley Additive exPlanations (SHAP) analizleri, sınıflandırma sürecinde MCV, MCH, RDW ve MCHC gibi hematolojik parametrelerin belirgin katkı sağladığını göstermiştir. Bulgular, ağaç tabanlı topluluk öğrenmesi modellerinin dört sınıflı hematolojik örüntülerin ayırt edilmesinde daha dengeli ve kararlı performans sunduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, rutin TKS parametrelerine dayalı MÖ yaklaşımları, hemoglobinopati ve talasemi örüntülerinin ön değerlendirilmesinde düşük maliyetli, erişilebilir ve veri temelli bir karar destek aracı olarak kullanılabilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Al Bataineh, A., & Manacek, S. (2022). MLP-PSO hybrid algorithm for heart disease prediction. Journal of Personalized Medicine, 12(8), Article 1208. https://doi.org/10.3390/jpm12081208
- Arlot, S., & Celisse, A. (2010). A survey of cross-validation procedures for model selection. Statistics Surveys, 4, 40–79. https://doi.org/10.1214/09-SS054
- Arslan, R. U., Yapıcı, İ. Ş., & Erkaymaz, O. (2024). Diyabet risk durumunun belirlenmesinde sınıflandırma algoritmalarının performanslarının kapsamlı bir şekilde karşılaştırılması [A comprehensive comparison of the performances of classification algorithms in determining diabetes risk status]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 27(4), 1320–1333. https://doi.org/10.47784/ksuumfbd.1428585
- Bain, B. J., Daniel, Y., Henthorn, J., de la Salle, B., Hogan, A., Roy, N. B., Jones, S. E., & BSH Committee. (2023). Significant haemoglobinopathies: A guideline for screening and diagnosis: A British Society for Haematology Guideline. British Journal of Haematology, 201(6), 1047–1065. https://doi.org/10.1111/bjh.18733
- Boughorbel, S., Jarray, F., & El-Anbari, M. (2017). Optimal classifier for imbalanced data using Matthews Correlation Coefficient metric. PLOS ONE, 12(6), Article e0177678. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0177678
- Breiman, L. (2001). Random Forests. Machine Learning 45, 5–32 https://doi.org/10.1023/A:1010933404324
- Budak, İ., Bal, S., & Korkmaz, H. (2025). PCB üretiminde çok sınıflı kusur tespiti için YOLO tabanlı derin öğrenme modeli [YOLO-based deep learning model for multi-class defect detection in PCB production]. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 25(4), 816–826. https://doi.org/10.35414/akufemubid.1501234
- Chen, T., & Guestrin, C. (2016). Xgboost: A scalable tree boosting system. In Proceedings of the 22nd ACM SIGKDD International Conference on Knowledge Discovery and Data Mining (pp. 785–794). ACM. https://doi.org/10.1145/2939672.2939785
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Karar Desteği ve Grup Destek Sistemleri, Biyomedikal Tanı
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
15 Temmuz 2026
Gönderilme Tarihi
6 Mayıs 2026
Kabul Tarihi
12 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 4
APA
Basancelebi, M., Uzun Arslan, R., & Şenyer Yapıcı, İ. (2026). Hb E Taşıyıcılığı ve Talasemi Örüntülerinin Rutin Tam Kan Sayımına Dayalı Topluluk Öğrenmesi İle Çok Sınıflı Değerlendirilmesi. Black Sea Journal of Engineering and Science, 9(4), 1665-1681. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1945642
AMA
1.Basancelebi M, Uzun Arslan R, Şenyer Yapıcı İ. Hb E Taşıyıcılığı ve Talasemi Örüntülerinin Rutin Tam Kan Sayımına Dayalı Topluluk Öğrenmesi İle Çok Sınıflı Değerlendirilmesi. BSJ Eng. Sci. 2026;9(4):1665-1681. doi:10.34248/bsengineering.1945642
Chicago
Basancelebi, Mert, Rukiye Uzun Arslan, ve İrem Şenyer Yapıcı. 2026. “Hb E Taşıyıcılığı ve Talasemi Örüntülerinin Rutin Tam Kan Sayımına Dayalı Topluluk Öğrenmesi İle Çok Sınıflı Değerlendirilmesi”. Black Sea Journal of Engineering and Science 9 (4): 1665-81. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1945642.
EndNote
Basancelebi M, Uzun Arslan R, Şenyer Yapıcı İ (01 Temmuz 2026) Hb E Taşıyıcılığı ve Talasemi Örüntülerinin Rutin Tam Kan Sayımına Dayalı Topluluk Öğrenmesi İle Çok Sınıflı Değerlendirilmesi. Black Sea Journal of Engineering and Science 9 4 1665–1681.
IEEE
[1]M. Basancelebi, R. Uzun Arslan, ve İ. Şenyer Yapıcı, “Hb E Taşıyıcılığı ve Talasemi Örüntülerinin Rutin Tam Kan Sayımına Dayalı Topluluk Öğrenmesi İle Çok Sınıflı Değerlendirilmesi”, BSJ Eng. Sci., c. 9, sy 4, ss. 1665–1681, Tem. 2026, doi: 10.34248/bsengineering.1945642.
ISNAD
Basancelebi, Mert - Uzun Arslan, Rukiye - Şenyer Yapıcı, İrem. “Hb E Taşıyıcılığı ve Talasemi Örüntülerinin Rutin Tam Kan Sayımına Dayalı Topluluk Öğrenmesi İle Çok Sınıflı Değerlendirilmesi”. Black Sea Journal of Engineering and Science 9/4 (01 Temmuz 2026): 1665-1681. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1945642.
JAMA
1.Basancelebi M, Uzun Arslan R, Şenyer Yapıcı İ. Hb E Taşıyıcılığı ve Talasemi Örüntülerinin Rutin Tam Kan Sayımına Dayalı Topluluk Öğrenmesi İle Çok Sınıflı Değerlendirilmesi. BSJ Eng. Sci. 2026;9:1665–1681.
MLA
Basancelebi, Mert, vd. “Hb E Taşıyıcılığı ve Talasemi Örüntülerinin Rutin Tam Kan Sayımına Dayalı Topluluk Öğrenmesi İle Çok Sınıflı Değerlendirilmesi”. Black Sea Journal of Engineering and Science, c. 9, sy 4, Temmuz 2026, ss. 1665-81, doi:10.34248/bsengineering.1945642.
Vancouver
1.Mert Basancelebi, Rukiye Uzun Arslan, İrem Şenyer Yapıcı. Hb E Taşıyıcılığı ve Talasemi Örüntülerinin Rutin Tam Kan Sayımına Dayalı Topluluk Öğrenmesi İle Çok Sınıflı Değerlendirilmesi. BSJ Eng. Sci. 01 Temmuz 2026;9(4):1665-81. doi:10.34248/bsengineering.1945642