Türkiye’de Sosyal Medya Dezenformasyonlarının Siyasi Kutuplaştırıcı Rolü: X Platformu Örneği

Öz

İletişim ve bilişim teknolojilerindeki gelişmeler, internet ve sosyal medya kullanımını yaygınlaştırmıştır. İnsanlar yurtiçi ve yurtdışı gelişmelerden daha hızlı haberdar olmaya başlamışlardır. Ancak manipülasyon amaçlı üretilen ve sosyal medya platformlarında kontrolsüz biçimde yayılan yalan/yanlış içerikler siyasal kutuplaşmayı keskinleştirdiklerinden, ülkelerin iç ve dış güvenliğini tehlikeye sokma riski bulunmaktadır. Söz konusu güvenlik riskine istinaden, Türkiye’de Dezenformasyon Kanunu diye anılan 2022 tarih ve 7418 sayılı “Basın Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” çıkarılarak, toplumu yönlendirme amaçlı kasıtlı/kasıtsız, yalan/yanlış sosyal medya içeriklerinin toplumsal barışı ve kamu düzenini bozmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, sosyal medya dezenformasyonlarının siyasi kutuplaştırıcı rolünün belirlenmesidir. Araştırma nitel bir yaklaşımla, örnek olay desenine göre şekillendirilmiştir. Türkiye’de 10.04.2025-10.06.2025 tarihleri arasında, ülke gündeminde yer alan haberler çerçevesinde, X (Twitter) Platformunda üretilen ve Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi (DMM) tarafından yalan/yanlış olduğu ilan edilen içeriklerle araştırma sınırlandırılmıştır. Araştırma verileri doküman incelemesi yöntemiyle toplanmış, kodlanarak temalar ve alt temalar şeklinde kategorize edilmiştir. Veriler içerik analiziyle çözümlenmiş, MAXQDA Programı kullanılarak kategoriler arasındaki ilişkiler görselleştirilip değerlendirilmiştir. Sonuçta dezenformasyon haberlerine ilişkin, X Platformu’nda yapılan olumsuz yorumların sırayla “siyasi görüş, etnik köken, dini inanç ve cinsiyeti” hedef aldıkları; genel yönelimlerinin bariz bir şekilde saldırgan, söylem tarzının ise baskın biçimde ayrıştırıcı, nefret, hakaret/küfür, alay unsurlarını barındırdıkları anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kamu Güvenliği
• Siyasi Kutuplaşma
• Nefret Söylemi
• Sosyal Medya
• 7418 Sayılı Dezenformasyon Kanunu.

The Politically Polarizing Role of Social Media Disinformation in Turkey: The X Platform Example Abstract

Öz

Advances in communication and information technologies have expanded the use of the internet and social media. People have become more rapidly informed about domestic and international developments. However, false/inaccurate content produced for manipulation and spread uncontrollably on social media platforms exacerbates political polarization, posing a risk of endangering the internal and external security of countries. In response to this security risk, the Law No. 7418 dated 2022, also known as the Disinformation Law in Turkey, was enacted to prevent intentional or unintentional false/inaccurate social media content aimed at manipulating society from disrupting social peace and public order. Within this framework, the study seeks to explore the politically polarizing impact of disinformation disseminated through social media platforms. To achieve this objective, the research adopts a qualitative methodology, structured around a case study design that enables in-depth analysis of the phenomenon in its contextual complexity. The research was confined to content produced on the X (Twitter) platform between April 10 and June 10, 2025, in the context of news that gained prominence in Turkey and was classified as false or misleading by the Center for Combating Disinformation under the Presidency's Directorate of Communications. Research data were obtained through document review, then coded and organized into themes and subthemes. The data were analyzed using content analysis, and inter-category relationships were visualized and interpreted through the MAXQDA software. It was concluded that negative comments on disinformation news on the X Platform targeted, in this order, "political views, ethnicity, religious belief, and gender." Their general orientation was clearly aggressive, their rhetoric predominantly discriminatory, and contained elements of hatred, insults/profanity, and mockery.

Anahtar Kelimeler

• Public Security
• Political Polarization
• Hate Speech
• Social Media
• Disinformation Law No. 7418

Kaynakça

1. Avşar, B. (2024). “Siyasal Alanda Dijital Dezenformasyonun Rolü ve Etkileri”. Gülsünler, M.E., Kosa, G. Ve Avşar, B. (ed.) içinde Dijital Çağın Karanlık Yüzü Teknoloji, Siyaset ve Güvenlikte Dezenformasyon (37-59). Gazi Kitabevi: Ankara
2. Aydın, F. A. (2023). “Sosyal Medyada Dezenformasyon ve Manipülasyon: 2023 Kahramanmaraş Depremi Örneği”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12 (5), 2603-2624. https://doi.org/10.15869/itobiad.1283358
3. Bayraklı, E., Ş. Filiz (2020). Avrupa Birliği’nin Yalan Haber ve Dezenformasyonla Mücadele Stratejisi, SETA/ANALİZ, Sayı 327. https://www.setav.org/assets/uploads/2020/07/A327.pdf
4. Bilgiç, M.S., Koydemir, F. S. ve Akyürek, S. (2014). “Türkiye’de Kimlikler Arası Kutuplaşmanın Sosyal Mesafe Üzerinden Ölçümü ve Toplumsal Güvenliğe Etkisi”. Bilgi Strateji Dergisi, 6(11): 163-205. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/43432
5. Bilgin, N. (2014). Sosyal Bilimlerde İçerik Analizi Teknikler ve Örnek Çalışmalar, 3. Baskı, Ankara: Siyasal Kitabevi. Bundesregierung, (2025). “What is Disinformation?”. https://www.bundesregierung.de/breg-de/service/datenschutzhinweis/disinformation-definition-1911048 (Erişim Tarihi: 20.05.2025)
6. Churcher, K. (2025). Political Polarization. https://www.ebsco.com/research-starters/political-science/political-polarization , (Erişim Tarihi: 21.09.2025).
7. Çöteli, S. (2015). “Sosyal Medyanın Yeni Tür Kamusal Alan Yaratması Ve Toplumsal Hareketlere Katkıları: Taksim Gezi Parkı Olayları Örneği”. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Radyo, Televizyon ve Sinema Anabilim Dalı. Yayınlanmamış doktora tezi.
8. Demir, M. (2024). “Dezenformasyon Kavramı Bağlamında Türkiye’de Yapılan Yasal Düzenlemeler Üzerine Bir İnceleme”. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Radyo, Sinema ve Televizyon Anabilim Dalı. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi.

9. Dijital 2025: Küresel Genel Bakış Raporu, https://datareportal.com/reports/digital-2025-global-overview-report , (Erişim Tarihi: 25.06.2025).
10. Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi Raporu, (1-28). https://edam.org.tr/wp-content/uploads/2023/03/Dijital-Okur-Yazarlik.-TR.pdf (Erişim Tarihi: 17.06.2025).
11. Erken, G. ve Ayhan, A. (2018). “Siyasal İletişimde Dezenformasyon ve Sosyal Medya: Bir Doğrulama Platformu Olarak Teyit.Org.”. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (AKİL) Kasım, 30: 201-223. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/565835
12. EU APAD (2018). European Commission Action Plan Against Disinformation. https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/action_plan_against_disinformation.pdf (Erişim Tarihi: 20.06.2025)
13. EFUS European Forum for Urban Security (2019). “What is polarisation and how to respond at the local level?”. https://efus.eu/topics/radicalisation-polarisation-en/what-is-polarisation-and-how-to-respond-at-the-local-level/ (Erişim Tarihi: 20.06.2025)
14. Güler, A., Halıcıoğlu, M. B. Ve Taşğın, S. (2015). “Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma”. Seçkin Yayıncılık: Ankara.
15. Gülsünler, M.E., Tufan Yeniçıktı, N. ve Tarakcı, H.N. (2024). “Dezenformasyon Kavramına Genel Bir Bakış”. Gülsünler, M.E., Kosa, G. Ve Avşar, B. (ed.) içinde Dijital Çağın Karanlık Yüzü Teknoloji, Siyaset ve Güvenlikte Dezenformasyon (1-37). Gazi Kitabevi: Ankara.
16. Günyol, A. (2024). “Dünya nüfusunun yüzde 62’si sosyal medya kullanıyor”. Anadolu Ajansı Haberi, https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/dunya-nufusunun-yuzde-62si-sosyal-medya-kullaniyor/3261985 (Erişim Tarihi: 20.06.2025)
17. Hameleers, M., & Van Der Meer, T. G. L. A. (2020). “Misinformation and Polarization in a High-Choice Media Environment: How Effective Are Political Fact-Checkers?” Communication Research, 47(2): 227-250. https://journals.sagepub.com/doi/epub/10.1177/0093650218819671
18. Hazar, Ç.M., Cengiz, M.F., Avcı, Ö. (2023). "Sosyal Medyada İdeolojik ve Siyasi Kutuplaşma Üzerine Nicel Bir Araştırma". Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 8(2): 121-144. https://doi.org/10.56202/mbsjcs.1320468
19. Howard, P.N., Ganesh, B., Liotsiou, D., Kelly, J. ve François, C. (2019). “The IRA, Social Media and Political Polarization in the United States, 2012-2018”. https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1004&context=senatedocs
20. Kaplan, İ. (2025). Sosyal Medya ve Dezenformasyon: İsrail’in Gazze Saldırıları Örneği. TRT Akademi, 10(23), 182-207. https://doi.org/10.37679/trta.1559858.
21. Karakelle, B. M. (2024). “Dezenformasyonun Türk Ceza Hukuku Ve Uluslararası Hukuk Sistemleri Çerçevesinde Değerlendirilmesi”. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Bilişim ve Teknoloji Hukuku Anabilim Dalı. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi.
22. Kıral, B. (2020). “Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi Olarak Doküman Analizi”. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Vol: 15, 170-189. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1156348
23. Kırdemir, B. (2020). “Türkiye’nin Dezenformasyon Ekosistemi Genel Bakış”. Siber Politikalar ve Dijital Demokrasi 2020/04: 1-31. https://www.jstor.org/stable/pdf/resrep26095.pdf
24. Kleijssen, J. (2019). “Countering disinformation with smart standards: The Council of Europe perspective”. https://www.shrmonitor.org/tackling-disinformation-counil-of-europe-perspective/?gad_source=1&gclid=CjwKCAjw47i_BhBTEiwAaJfPpgdKiR1iexn17f9MY2GtMtsFPCm31SbVB-Gc5Z7XaD1foPsPfgfIhRoC-0kQAvD_BwE (Erişim Tarihi: 18.05.2025).
25. Kubin, E. ve Sikorski, C. (2021). “The Role of (Social) Media in Political Polarization: A Systematic Review”. Annals of the International Communication Association, 45(3): 188–206. https://academic.oup.com/anncom/article/45/3/188/7912664
26. Ölçekçi, H. (2020). “Dijital İletişim ve Küresel Kültürel Etkileşimin Homojenleşme, Kutuplaşma ve Melezleşme Süreçleri”. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, Sayı: 50, 146-163. https://dergipark.org.tr/en/pub/ikad/issue/56157/738842#article_cite
27. Özgür, Ö. F. (2024). “Algı Yönetimi Bağlamında X Platformunun Dezenformasyonla Mücadelede Bir Araç Olarak Kullanımı: Dezenformasyonla Mücadele Merkezi Örneği”. İletişim ve Diplomasi, Sayı: 13, 5-27. https://doi.org/10.54722/iletisimvediplomasi.1566703
28. Özkervancı, N. (2020). “ABD Karşı Propaganda Yasası Ve Türkiye’de Uygulanabilirliği”. Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Suç Araştırmaları Anabilim Dalı. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi.
29. PRC Pew Research Center (2014). Political Polarization in the American Public, https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/4/2014/06/6-12-2014-Political-Polarization-Release.pdf#page=7.11 (Erişim Tarihi: 19.07.2025).
30. Serin, E. ve Ünlü, S. (2024). Sosyal Medya Çağının Salgını Bilgi Dezenformasyonu: Twitter Üzerinden 6 Şubat Kahramanmaraş Depremi Hakkında Bir Değerlendirme. İletişim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 4(1), 1-16. https://doi.org/10.59534/jcss.1333439.
31. Subaşıoğlu, D. ve Kara, M. (2028). “Türkiye’de Yazılı Basın Aracılığıyla Suriyeli Göçmenler Vakasının Toplumun Kutuplaştırılmasında Siyasi Bir Araç Haline Dönüştürülmesi”. B. Bacak, Ö. Topkaya, A. Kıray ve M.Ç. Tuna (ed.) içinde 15-17 Kasım 2018 IX. Uluslararası Sivil Toplum Kuruluşları Kongresi, Göç ve Toplum Bildiri Tam Metin E Kitabı (183-199), https://cdn.comu.edu.tr/cms/ngo/files/4-stktammetinrev431aralikaaaa.pdf.
32. Sungar, İ. Ayşe (2024). “Suriyeli Sığınmacılara Karşı Dezenformasyon: Dezenformasyonla Mücadele Merkezi Deprem Bültenleri”, İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 13(26), 113-138. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4144951
33. Starmans, B.J. (2017). “10 Examples of Fake News from History”. https://www.thesocialhistorian.com/fake-news/ (Erişim Tarihi: 18.05.2025).
34. Şahin, Z. B. (2023). “Dezenformasyonla Mücadelede İfade Özgürlüğü: İçeriğin Korunması ve 29. Madde”. Yeni Medya Dergisi, Sayı: 15, 282-299. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1339504
35. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (2025), Sosyal Medya Kullanımı Artıyor, https://www.uab.gov.tr/haberler/sosyal-medya-kullanimi-artiyor , (Erişim Tarihi: 25.06.2025).
36. Teruel-Rodríguez, L. (2023). “Increasing political polarization with disinformation: A comparative analysis of the European quality press”. Profesional de la información, 32(6), 1-15. https://revista.profesionaldelainformacion.com/index.php/EPI/article/view/87355
37. Tosun, Ali (2025). “Z Kuşağı Bireylerin Sosyal Medya Kullanımı ve Siyasal Katılım/Tutumları Üzerine Bir İnceleme”. Yönetim Bilimleri Dergisi 23(56), 841-867. https://doi.org/10.35408/comuybd.1570638
38. Tucker, J.A., Guess, A., Barbera, P., Vaccari, C., Siegel, A., Sanovich, S., Stukal, D. ve Nyhan, B. (2018). “Social Media, Political Polarization, and Political Disinformation: A Review of the Scientific Literature”. Hewlett Foundation, (1-95). https://www.hewlett.org/wp-content/uploads/2018/03/Social-Media-Political-Polarization-and-Political-Disinformation-Literature-Review.pdf (Erişim Tarihi: 17.06. 2025).
39. Turan, C. (2015). “Açıklığın Yanılsaması: Dezenformasyon Çağımızın Kitle İmha Silahı mı?” 17. Akademik Bilişim Konferansı, 4-6 Şubat 2015, Eskişehir (109-115). https://ab.org.tr/kitap/ab15.pdf
40. Turan Eroğlu, D. (2025). “Yeni Medya Çağında Sosyal Medya ve Dezenformasyon İlişkisi”, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2):1045-1053. https://doi.org/10.17755/ esosder.1578419.
41. Uygun, R. (2024). “Dijital Çağda Dezenformasyonun Yasal Denetimi ve Dünya Örneklerinin Analizi”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi.
42. Vasist P.N., Chatterjee D. ve Krishnan S. (2023). “The Polarizing Impact of Political Disinformation and Hate Speech: A Cross-country Configural Narrative”. Springer Nature, No: 26, 663-688. https://link.springer.com/article/10.1007/s10796-023-10390-w
43. Wardle, C. ve Derakhshan, H. (2017). “INFORMATION DISORDER: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making”. Council of Europe. (F-67075 Strasbourg Cedex, October 2017). https://edoc.coe.int/en/media/7495-information-disorder-toward-an-interdisciplinary -framework-for-research-and-policy-making.html (Erişim Tarihi: 15.09.2025).
44. Yıldırım, A., Balkaroğlu, B. (2023). “Türkiye’de Dijital Okuryazarlık: Ekonomik, Güvenlik ve Dezenformatik Hususlara İlişkin Perspektifler”. Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi. https://edam.org.tr/wp-content/uploads/2023/03/Dijital-Okur-Yazarlik.-TR.pdf (Erişim Tarihi: 15.09.2025)
45. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık: Ankara.
46. Yurttaş, S. (2022). “Post Modern Dönemde Gruplar Arası İlişkiler Üst İç Gruplar”. Gazi Kitabevi: Ankara.
47. 2022 tarih ve 7418 sayılı Basın Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG: 18/10/2022: 31987).
48. https://www.bundesregierung.de/breg-de/service/datenschutzhinweis/disinformation-definition-1911048 (Erişim Tarihi: 20.05.2025).
49. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/dezenformasyon-bulteni (Erişim Tarihi: 21.06.2025)
50. https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2024/ (Erişim Tarihi: 14.02.2026).