Analysis of Geertgen Tot Sins Jans's The Exaltation of the Virgin Mary According to the New Theory of Art Criticism

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 3 - 22, 31.12.2025

Dicle Şen , Ferhunde Küçükşen Öner , Esra Yıldırım

https://doi.org/10.70916/buefd.1745321

Öz

Geertgen tot Sint Jans was one of the leading artists of Dutch/Flemish art during the Early Renaissance. This study analyzes Geertgen tot Sint Jans's work, "The Exaltation of the Virgin." The work is analyzed according to the Academic and Interdisciplinary Theory of New Art Criticism, revealing the artist's perspective within this context. Geertgen tot Sint Jans's work, dated 1490-95, is a small-scale work on a wood panel, measuring 24.5x20.5 cm. This work, a depiction of a religious practice, is considered an example of the Early Renaissance by some art historians, while others consider it a precursor to Dutch Mannerism. The depiction of Mary is based on a passage from the Bible. The Virgin Mary, the most important figure in Christianity, along with Jesus Christ, holds a prominent position in worship, literature, and art. Figures of Jesus and Mary are frequently encountered on church and monastery walls. Mary lost her parents at a young age and became pregnant by divine power. From childhood, Mary remained free from sin and maintained her virginity throughout her baptized life. This characteristic led her to become a significant role model for the nuns. She maintained her virginity and dedicated herself to God. Being the mother of Jesus and having a child without a father is considered miraculous. Mary, who conceived as a virgin, is the only woman to participate in the male world and in communal worship where only men can participate. Mary, considered a goddess in Christianity, is featured in religious imagery. The depiction of Mary in Geertgen tot Sint Jans's work has been analyzed in artistic, religious, and iconographical terms.
The research method was determined as a literature review, a qualitative research method. In the descriptive analysis, Geertgen tot Sint Jans's artistic approach was determined through visuals and analyses.

Anahtar Kelimeler

Art criticism , work analysis , Geertgen tot Sint Jans , Exaltation of Mary , Dutch art , Christian art.

Geertgen Tot Sint Jans’ın Meryem’in Yüceltilmesi Adlı Eserinin Yeni Sanat Eleştirisi Kuramına Göre Çözümlenmesi

Öz

Geertgen tot Sint Jans Erken Rönesans dönemi Hollanda/Flaman sanatının önde gelen sanatçılarındandır. Çalışmada Geertgen tot Sint Jans’ın “Meryem’in Yüceltilmesi” adlı eserinin analizi yapılmıştır. Eser, Akademik ve Disiplinlerarası Yeni Sanat Eleştirisi Kuramı’ na göre çözümlenmiş, bu bağlamda sanatçının anlayışı ortaya konulmuştur. Geertgen tot Sint Jans’ın eseri 1490-95 yıllarına tarihlenmiş, ahşap panel üzerine 24,5x20,5 cm ebadında yapılmış küçük boyutlu çalışmadır. Dinsel bir uygulamanın resmedilmiş hali olan bu eser, kimi sanat tarihçilerine göre Erken Rönesans örneği olarak gösterilirken, kimi sanat tarihçilerine göre Hollanda Maniyerizminin müjdecisi niteliğindedir. Meryem’in tasviri kutsal kitabın bir bölümüne dayanmaktadır. Hıristiyanlıkta Hz. İsa ile en önemli figür olan bakire Meryem; ibadet, edebiyat ve sanat alanında önemli bir konuma sahiptir. Kilise ve manastır duvarlarında yer alan Hz. İsa ve Hz. Meryem figürlerine oldukça sık rastlanmaktadır. Meryem genç yaşta anne babasını kaybetmiş ve ilahi bir güçle hamile kalmıştır. Hz. Meryem çocukluğundan itibaren günahtan uzak, vaftiz olarak ithaf edilen yaşamı boyunca bekâretini koruyan bir kadın olmuştur. Bu özelliği rahibelere öncülük ederek önemli bir rol model olmuştur. Bekaretini koruyup kendini Tanrıya adamıştır. Hz. İsa’nın annesi olması, babasız bir şekilde çocuk sahibi olması mucizevi olarak görülmektedir. Bakire olarak hamile kalan Meryem, erkeklerin dünyasında ve sadece erkeklerin katılabildiği toplu ibadetlerde yer alan tek kadın sıfatına sahiptir. Hristiyanlıkta tanrıça olarak atfedilen Meryem, dini tasvirlerde yer almaktadır. Geertgen tot Sint Jans’ın eserinde yer alan Hz. Meryem tasviri, sanatsal, dini ve ikonografik anlamda çözümlenmiştir.
Araştırmanın yöntemi nitel araştırma yöntemlerinden olan literatür taraması olarak belirlenmiştir. Betimsel analizde görseller ve analizler ışığında Geertgen tot Sint Jans’ın sanat anlayışı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sanat eleştirisi , eser analizi , Geertgen tot Sint Jans , Meryem , Hollanda sanatı , Hristiyan sanatı.

Destekleyen Kurum

bartın üniversitesi

Teşekkür

editöre ve hocalarıma teşekkürlerimi sunarım

Kaynakça

• Akalın, K. H. (2007). Orta çağın Hristiyanlık öğretisinde Meryem ana yüceltmesi. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (27), 271-305.
• Akkaya, T. (2014). Akademik ve Disiplinlerarası Yeni Sanat Eleştirisi Kuramı. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Baring, A. ve Cashford, J. (1993). The Myth of the Goddess: evolution of an Image, Great Britain: Arkana Penguin Books.
• Botticelli, S. (1481-1483). 25 Ağustos 2025 tarihinde https://www.firefiandre.be/artikels/botticellis-madonna-del-magnificat adresinden erişildi.
• Boyer, M.F. (2000). The Cult of Virgin: Offerings, Ornaments and Festivals, London: Thames & Hudson.
• Decker, J. R. (2004). The technology of salvation and the art of Geertgen tot Sint Jans: Manifestations of soteriology in material culture. Theses, University of California, Santa Barbara.
• Forstner, Rose, in TAZ, The World of Christian Symbolism, s. 192-193.
• Gozzoli, B. (1450-52) 25 Ağustos 2025 tarihinde https://www.museivaticani.va/content/museivaticani/en/collezioni/musei/la-pinacoteca/sala-iii---secolo-xv/benozzo-gozzoli--madonna-della-cintola.html adresinden erişidi.
• Hand, O., Metzger,C., Spronk, R. (2006) Prayers and Portraits. Unfolding the Netherlandish Diptych, Washington- New Haven- London ill. s. 91 (kat. no. 11).
• Hoffman, D.M. (1950). A Little-Known Masterpiece. Our Lady Of The Sanctus, Liturgical Arts, 18, 43–45. İncil. (2009).
• İncil: Yeni Çeviri. [Çevrimiçi sürüm]. 30 Haziran 2025 tarihinde https://www.holybooks.com adresinden erişildi.
• Kazancı, T. (2010). Lekesiz gebelik: meryem'in saflığının teolojik ve sanatsal betimi. Sanat Tarihi Yıllığı, (22), 101-122. Kubies, G. (2013). Sacrum i profanum w obrazie maria in sole geertgena tot sint jans (Część I). Liturgia Sacra, 19(41), 147-167. Kutsal Kitap (2025). 25 Ağustos 2025 tarihinde https://kutsalkitap.info.tr/?q=va%2012:%201- adresinden erişildi. Lammertse, The glorification of the Virgin, s. 75–79.
• Mascetti, M. N. (2000). İçimizdeki Tanrıça: Kadınlığın Mitolojisi, Çev. Belkıs Çorakçı, İstanbul: Doğan Kitapçılık Aş. 22.
• Öz, O. (2022). Piero Della Francesca ve Jan Van Eyck’ın eserleri üzerinden güney ve kuzey Rönesans’ının karşılaştırılması. Journal of Awareness, 4 (7), 143-153.
• Pelikan, J.J. (1990). The Byzantine Apologia for Icons, Princeton, s. 17-18. Ringbom, S. (1962). Maria in sole and the virgin of the rosary. Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, 25(3-4), 326-330.
• Rynck, P. (2004). Resim Nasıl Okunur? İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
• Scheffczyk. (2004). Meryem. İsa'nın Annesi ve Yoldaşı. A Handbook of Mariology, çev. J. Tumiele wicz, Krakow.
• Schıller, G. (1999). Ikonographie der christlichen Kunst, cilt IV/ 2 (Mary), Gutersloh, s. 174. Snyder, J. E. (1958).
• Geertgen tot Sint Jans and the Haarlem school of painting. Princeton University. Snyder, J. E. (1985).
• Northern Renaissance art: painting, sculpture, the graphic arts from 1350 to 1575. Upper Saddle River, NJ 20052, s. 181.
• Starowıeyskı (2006). Apokryfy Nowego Testamentu. Apocryphal Gospels, cz. II, Kraków 2006, s. 783-798 tot Sint Jans, G. (1480-1490). 25 Ağustos 2025 tarihinde https://smb.museum-digital.de/object/227023 adresinden erişildi.
• tot Sint Jans, G. (1490-1495) 25 Ağustos 2025 tarihinde https://www.boijmans.nl/en/collection/artworks/3730/the-glorification-of-the-virgin adresinden erişildi.
• Van Os, H. (1964). Coronatio, Glorificatio en Maria in Sole, Bulletin Museum Boymans-van Beuningen, (15), s. 22–38.
• Wuyts, L. (1974). De Madonna En De Stralenkrans Van Geertgen Tot Sint-Jans, Een İkonologisch Onder Zoek, Annalen van het XLIII congres der federatie van kringen voor oudheidkunde en geschiedenis van België, Sint-Niklaas, s. 348–357.