ÇEVRECİ ELEŞTİRİ BAĞLAMINDA YAŞAR KEMAL’İN KUŞLAR DA GİTTİ ROMANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

1990’lı yılların ilk yarısından itibaren Batı’da müstakil bir eleştiri kuramı niteliği

kazanmaya başlayan çevreci eleştiri akımına yönelik akademik çalışmalara, son

yıllarda ülkemizde de tesadüf edilebilmektedir. Çevre sorunlarının giderek küresel bir

tehdit halini almaya başladığı günümüzde bu problemi merkeze alan kurmaca

metinlerin yazılmasının, ilgili sorun hakkında geniş halk kitleleri nezdinde topyekun

bir bilincin teşekkül etmesine yardımcı olduğu muhakkaktır. Dolayısıyla bilhassa

roman türünde verilen eserlere yansıyan yönleriyle çevre sorunlarının ayrıntılı bir

biçimde incelenmesinin büyük önem kazandığı öne sürülebilir.

Bu çalışmada çevreci eleştiri akımının kuramsal altyapısının tanıtılması ve

tarihsel gelişim seyrinin çizilmesinin ardından, Kuşlar da Gitti romanı bağlamında

Yaşar Kemal’in çevre sorunları karşısında geliştirdiği estetik tutum belirlenmeye

çalışılacaktır. Romanın, çevreci eleştiri kuramı paralelinde incelenmeye elverişli

bulunan diğer kurmaca metinlerden hangi noktalarda ayrıldığı tespit edilerek çevre

hassasiyeti konusuna getirdiği yeni yaklaşım biçiminin yorumlanması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çevreci eleştiri,Yaşar Kemal,Kuşlar da Gitti,roman

AN EVALUATION ON YAŞAR KEMAL’S NOVEL “KUŞLAR DA GİTTİ” IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL CRITICISM

Öz

Academic studies about ecocriticism, which began to occur as a self‐contained

critical theory from the beginning of 1990’s, are also seen nowadays in our country.

Nowadays, when environmental problems have become a global threat, it is certain

that the novels with environmental themes can contribute to the formation of mass

awareness. In this case, it is possible to assort that analyzing environmental issues by

reflections on novels is quite important.

In this study, primarly the theoretical background and historical development of

ecocriticism will be introduced and then Yaşar Kemal’s aesthetic attitude towards

environmental problems will be determined in the context of his novel named Kuşlar

da Gitti (The Birds Has Also Gone). This study also aims to reveal the characteristics of

this novel seperated from other texts that are suitable for examination in this respect

and to interpret the new approaches in environmental sensivity.

Anahtar Kelimeler

• Ecocriticism,Yaşar Kemal,Kuşlar da Gitti,novel

Kaynakça

1. AKTAŞ, Şerif, Roman Sanatı ve Roman İncelemesine Giriş, Akçağ Yayınları, Ankara 2005, s.134. ATİLLA, Oya Kızıldağ, “Minyatür Sanatındaki Hayvan Figürlerinin Sembolik İfadeleri”, Sanat‐Tasarım Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 2, İstanbul 2011, s. 36. AYAZ, Hüseyin, “Çevreci Eleştiri Üzerine Genel Bir Değerlendirme”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, Sayı: 3/1, 2014, s. 280. BUELL, Lawrence, The Environmental Imagination: Thoreau, Nature Writing and the Formation of American Culture, Cambridge, MA: Harvard University Press, 1995 s. 7. BULUT, Dilek, “Çevre ve Edebiyat: Yeni Bir Yazın Kuramı Olarak Ekoeleştiri”, Litterea, 2005, s. 81. ÇEŞMELI, İbrahim, “Kök Türklerde İkonografik Açıdan Kuş Figürleri”, Art‐Sanat Dergisi, Sayı: 4, İstanbul 2015, s. 70‐74. ELÇIN, Şükrü, Türk Edebiyatında Tabiat, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara, 1993, s. 7. GLOTFELTY, Cherryl, “Literary Studies in an Age of Environmental Crisis”, The Ecocriticism Reader, Athens, Georgia: The University of Georgia Press, Atlanta, 1996, s. xv‐xxxvii. GÜLLÜ, Gül, “Çevreci Eleştiri ve Bir Uygulama”, Varlık, 1138, İstanbul, 2002, s. 36. GÜNDÜZ, Osman, “Cumhuriyet Dönemi Türk Romanı”, Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı (1839‐2000) İçinde, Editör: Ramazan Korkmaz, Grafiker Yayınları, Ankara 2009, s. 471. KEMAL, Yaşar, Kuşlar da Gitti, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2003, s. 55‐ 56. ÖZDAĞ, Ufuk – Alpaslan, Gonca Gökalp, “Türkiyat Araştırmalarında Yeni Bir Alan: Çevreci Eleştiri”, Orhon Yazıtlarının Bulunuşundan 120 Yıl Sonra Türklük Bilimi ve 21. Yüzyıl, 3. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Cilt 2, ed. Ülkü Çelik Şavk, Hacettepe Üniversitesi Yayınları, Ankara 2011, s. 641‐653. ÖZTOKAT, Nedret Tanyolaç, Yazınsal Metin Çözümlemesinde Kuramsal Yaklaşımlar, Multilingual, İstanbul, 2005, s. 129. RUECKERT, William, “Literature and Ecology”, The Ecocriticism Reader: Landmarks in Literary Ecology, Athens: Georgia UP., Atlanta, 1996, s. 107. SLEVİC, Scott, Going Away to Think: Engagement, Retreat and Ecocritical Responsibility, Reno: University of Nevada Press, 2008, s. 27. SOLAK, Caner, Bir Ekoeleştiri Denemesi: “Behiç Ak’ın Tek Kişilik Şehir Oyununda Birey, Toplum ve Çevre İlişkileri”, AÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı: 47, 2012, s. 213. TEKİN, Mehmet, Roman Sanatı: 1 Romanın Unsurları, Ötüken Neşriyat, Ankara 2006, s. 71‐72. Yaşar Kemal Kendini Anlatıyor: Alain Bosquet ile Görüşmeler, Adam Yayınları, İstanbul 1996, s. 117‐118.