TRAVMA VE DİSSOSİYATİF BOZUKLUKLAR: GENEL BİR BAKIŞ
Öz
Travma, doğal afetler, trafik kazaları, savaş, işkence ve çocukluk çağında yaşanan ihmal ve istismar gibi akut
veya kronik travmatik olaylar sonucunda kişinin yetersizliği ile yüz yüze gelmesi ve öznel baş etme gücünü aştığı
durumlarda oluşmaktadır. Travma sonrası kişilerde en sık görülen psikiyatrik tablolardan biri dissosiyatif
bozukluklardır. Normalde uyuma hizmet eden bir mekanizma olarak her bireyde bulunan disosiyasyon, özellikle
çocukluk çağı travmaları sonucunda travmatik yaşantının üstesinden gelme çabası olarak kullanılarak patolojik
bir sürece dönüşmektedir. Bu patolojik sürecin ileri bir formu olan dissosiyatif bozukluklar, kişilik altında yer
alan kontekste stresli yaşam olaylarına karşın verilen akut tepkilerdir. Bir başka ifadeyle dissosiyatif
bozukluklar kişinin yaşadığı travmaya yönelik bir çeşit savunma mekanizmasıdır. Dissosiyatif bozukluklar
normalde bütünleştirici olan bilinç, bellek, kimlik, emosyon, algı, beden temsili, motor kontrol ve davranışlarda
bozulma ve kesinti meydana gelmesi ile karakterizedir (APA, 2013). Bu bozukluk, ani başlangıçlı veya aşamalı
olabileceği gibi kısa süreli veya kalıcı da olabilmektedir. Dissosiyatif bozuklukların uzun bir tarihsel arka planı
bulunmaktadır. Günümüzde dissosiyatif bozukluklara psikiyatri, klinik psikoloji ve adli bilimler alanında verilen
ilgi ve önem giderek artmaktadır. Son yıllarda adli psikoloji ve adli psikiyatride bilirkişilik kapsamında
dissosiyatif bozukluklar psikoz‐nevroz ayrımı, ceza sorumluluğu, malulen emeklilik ve malpraktis gibi
konularda yapılan değerlendirmeler büyük önem taşımaktadır. Ruhsal bozukluklar içerisinde çocukluk çağı
travmaları ile en yakın ilişkiyi gösteren dissosiyatif bozuklukların genelde erken yaşta başlaması, intihar
girişimleri ve kendine zarar verme gibi davranışların sık görülmesi, yol açtığı çeşitli yaşamsal sorunlar,
psikiyatrik eş tanısının yüksek olması, klinik ve travma odaklı uygun psikoterapi yöntemleriyle tam olarak
tedavi edilebilmesiyle koruyucu sağlık hizmetleri açısından önem taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- American Psychiatric Association (APA). “Diagnostic and Statistical Manual of MentalDisorders (DSM‐II)”, Washington DC: APA, 1968.American Psychiatric Association (APA). “Diagnostic and Statistical Manual of MentalDisorders (DSM‐III)”, Washington DC: APA, 1980.American Psychiatric Association (APA). “Diagnostic and Statistical Manual of MentalDisorders (DSM‐III‐R)”, Washington DC: APA, 1987.Psychiatric Association (APA). “Diagnostic and Statistical Manual of MentalDisorders (DSM‐IV)”, Washington DC: APA, 1994.American Psychiatric Association (APA). “Diagnostic and Statistical Manual of MentalDisorders (DSM‐5)”, Washington DC: APA, 2013.Chu, James A ve diğer. “International Society For The Study Of Trauma And DissociationGuidelines For Treating Dissociative İdentity Disorder İn Adults, Third Edition”. Journal Of TraumaAnd Dissociation, 12.2, 2011, ss:115‐187.Coons, Philip M. “The differential diagnosis of multiple personality: A ComprehensiveReview.” Psychiatric Clinics, 7.1, 1984, ss. 51‐67.Çervatoğlu Geyran, Pakize .”Travma, Dissosiyasyon ve Posttravmatik Stres Bozukluğu”. 3 PDergisi. 6.1, 1998, ss. 10‐14.Diseth, Trond H. “Dissociation Following Traumatic Medical Treatment Procedures İnChildhood: A Longitudinal Follow‐Up.” Development And Psychopathology, 18.1, 2006, ss. 233‐251.Ehling, Thomas, Ellert, Nijenhuis RS ve Krikke, Allard P. “Volume Of Discrete Brain Structuresin Complex Dissociative Disorders: Preliminary Findings.” Progress İn Brain Research, 167, 2007,ss. 307‐310.Friedl, Monica C ve Draijer, Nel. “Dissociative Disorders in Dutch Psychiatricİnpatients.” American Journal of Psychiatry, 157.6, 2000, ss. 1012‐1013.Gast, Ursula ve diğer. “Prevalence Of Dissociative Disorders Among Psychiatric İnpatients ina German University Clinic.” The Journal of Nervous and Mental Disease, 189.4, 2001, ss. 249‐257.Johnson, Jeffrey G ve diğer. “Dissociative Disorders Among Adults İn The Community,İmpaired Functioning, and Axis I And II Comorbidity.” Journal of Psychiatric Research, 40.2, 2006,ss. 131‐140.Lewis, Dorothy Otnow ve diğer. “Objective Documentation of Child Abuse and Dissociation in12 Murderers with Dissociative İdentity Disorder.” American Journal of Psychiatry 154.12, 1997,ss. 1703‐1710.Loewenstein, Richard, J. “Psychogenic Amnesia and Fugue: A ComprehensiveReview.” Dissociative Disorders: A Clinical Review, 1991, ss. 45‐78.Lyons‐Ruth, Karlen ve diğer. “From İnfant Attachment Disorganization to Adult Dissociation:Relational Adaptations or Traumatic Experiences?.” Psychiatric Clinics, 29.1, 2006, ss. 63‐86.North, Carol S ve diğer. “Multiple Personalities, Multiple Disorders: Psychiatric Classificationand Media İnfluence”. New York: Oxford University Press, 1993.Ogawa, John R ve diğer. “Development and the Fragmented Self: Longitudinal Study ofDissociative Symptomatology in a Nonclinical Sample”. Development and Psychopathology, 9.4,1997, ss. 855‐879.Öztürk, Erdinç. “Travma Kökenli Dissosiyatif Bozukluk Vakalarının Ailelerinde Çocukluk ÇağıTravmalarının Sıklığı”. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, 2003.Öztürk, Erdinç ve Şar, Vedat. “The “Apparently Normal” Family: A Contemporary Agent ofTransgenerational Trauma and Dissociation”. Journal of Trauma Practice, 4.3‐4, 2006, ss. 287‐303.Öztürk, Erdinç ve Şar, Vedat. “Somatization as a Predictor of Suicidal İdeation in DissociativeDisorders”. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 62.6, 2008, ss. 662‐668.Öztürk, Erdinç. “Travma ve Dissosiyasyon: Dissosiyatif Kimlik Bozukluğunun Psikoterapisi VeAile Dinamikleri”. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 1. Baskı, 2017.Ross, Colin A. “Epidemiology of Multiple Personality Disorder and Dissociation.” PsychiatricClinics, 14.3, 1991, ss. 503‐517.Ross, Colin A, Colleen, Duffy MM ve Joan, Ellason W. “Prevalence, Reliability and Validity ofDissociative Disorders in an İnpatient Setting.” Journal of Trauma and Dissociation, 3.1, 2002, ss.7‐17.Ross, Colin A ve Benjamin, Keyes. "Dissociation and Schizophrenia." Journal of Trauma andDissociation, 5.3, 2004, ss. 69‐83.Ross, Colin, A. "Borderline Personality Disorder and Dissociation." Journal of Trauma andDissociation, 8.1, 2007, ss. 71‐80.Ross, Colin A ve Naomi, Halpern. Trauma Model Therapy: A Treatment Aproach for Trauma,Dissociation and Complex Comorbidity. Austin: Greenleaf Book Group, 2009.Şar, Vedat. “Dissosiyatif Kimlik Bozukluğunun Psikoterapisi: Krize Müdahale ve Uzun SüreliPsikoterapi”. Ege Psikiyatri Süreli Yayınları, 4, 1999, ss. 45‐68.Şar, Vedat, Akyüz, Gamze ve Doğan, Orhan. “Prevalence of Dissociative Disorders AmongWomen in the General Population.” Psychiatry Research 149.1‐3, 2007, ss. 169‐176.Şar, Vedat ve Öztürk, Erdinç.”Functional Dissociation of the Self: A Sociocognitive Approachto Trauma and Dissociation”. Journal of Trauma and Dissociation, 8.4, 2007, ss. 69‐89.Şar, Vedat. “Trauma And Dissociation İn Context: Personal Life, Social Process, And PublicHealth (Editör)”. Journal of Trauma and Dissociation, 9.1, 2008, ss. 1‐8.Şar, Vedat. ”Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu: Ruhsal Travma Kökenli Bir Psikopatoloji”. KlinikGelişim, 22.4, 2010, ss. 26‐33.Steele, Kathy, Van Der Hart, Onno ve Ellert, Nijenhuis RS. “Phase‐Oriented Treatment ofStructural Dissociation in Complex Traumatization: Overcoming Trauma‐RelatedPhobias.” Journal of Trauma and Dissociation, 6.3, 2005, ss. 11‐53.Van der Hart, Onno, Ellert, Nijenhuis RS ve Kathy, Steele. “The Haunted Self: StructuralDissociation And The Treatment of Chronic Traumatization”. New York: WW Norton and Company,2006.Vermetten, Eric ve diğer. “Hippocampal and Amygdalar Volumes in Dissociative İdentityDisorder.” American Journal of Psychiatry. 163.4, 2006, ss. 630‐636.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Diğer
Yazarlar
Mustafa Şahin Özden
*
Bu kişi benim
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
29 Aralık 2018
Gönderilme Tarihi
29 Aralık 2018
Kabul Tarihi
29 Aralık 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 3 Sayı: 3