Bir Gün Tek Başına: The Center-Periphery Conflict and the Struggle for Individuality in the Democratic Party

Yıl 2024, Cilt: 43 Sayı: 2, 125 - 145, 18.04.2025

Melek Bayzan Keseli

Öz

Turkish political history has profoundly influenced social life, and these effects have been strongly reflected in literature. Political events, processes, and figures have transformed social structures and individual lives, leaving a significant imprint in literary works. The aim of this study is to trace the marks of the Democratic Party era in Turkey through Vedat Türkali’s Bir Gün Tek Başına and examine the political perspective underlying the text. Set in the final years of the Democratic Party’s rule in the late 1950s, the social and political atmosphere of the time directly influences the lives of the characters in the novel. In this context, the impact of the center-periphery conflict on individuals, particularly in relation to the feeling of 'solitude,' will be explored. The study will analyze how the center-periphery relationship shapes individual interaction with society and how political processes shape the individual world. Ultimately, Bir Gün Tek Başına illustrates the individual’s struggle to remain independent from political life and societal pressures, shedding light on how the political conditions of the time created a fracture in the individual’s inner world.

Anahtar Kelimeler

May 27 Coup , Democrat Party , Vedat Türkali , center-periphery conflict , Bir Gün Tek Başına

Bir Gün Tek Başına Romanı: Demokrat Parti Döneminde Merkez-Çevre Çatışması ve Bireyselliğin Savaşı

Öz

Türk siyasi tarihi, toplumsal yaşam üzerinde derin etkiler bırakmış ve bu etkiler, edebiyat alanında da kendini güçlü bir şekilde göstermiştir. Siyasal olaylar, süreçler ve figürler, sosyal yapıyı ve bireylerin hayatını dönüştürerek, edebi eserlerde de önemli bir yansıma bulmuştur. Bu çalışmanın amacı, Vedat Türkali’nin Bir Gün Tek Başına romanı üzerinden Demokrat Parti dönemi Türkiye’sinin izlerini sürmek ve romanın arka planındaki siyasal perspektifi irdelemektir. 1950’lerin sonlarına doğru, Demokrat Parti iktidarının son yıllarında şekillenen toplumsal ve siyasal atmosfer, romandaki karakterlerin yaşamlarını doğrudan etkileyen bir arka plan sunmaktadır. Bu bağlamda, merkezin ve çevrenin çatışmasının birey üzerindeki etkisi, özellikle 'tek başınalık' duygusuyla ilişkilendirilerek incelenecektir. Merkez-çevre ilişkisi üzerinden bireylerin toplumsal yaşamla nasıl bir etkileşim içinde olduğu, siyasal süreçlerin bireysel dünyayı nasıl şekillendirdiği üzerinde durulacaktır. Sonuç olarak, Bir Gün Tek Başına romanı, bireyin siyasal yaşamdan ve toplumsal baskılardan bağımsız olma mücadelesini yansıtarak, dönemin siyasal koşullarının bireyin içsel dünyasında nasıl bir kırılma yarattığını anlamamıza yardımcı olacaktır.

Anahtar Kelimeler

27 Mayıs Darbesi , Demokrat Parti , Vedat Türkali , merkez-çevre çatışması , Bir Gün Tek Başına

Kaynakça

• Armağanoğlu, F. (2009). 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi. İstanbul: Alkım Yayınevi.
• Arsever, T. (2018). İki Roman, İki Bakış, Bir Siyasi Olay: Bir Gün Tek Başına ve İzmir’in İçinde” adlı romanlarda 27 Mayıs İhtilali. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(2), pp. 902-910. Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/milliegitim/issue/36942/422521
• Bengi, D., & Zat, E. (2021). 100. Yılında Cumhuriyet'in Popüler Kültür Haritası. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Birant, M. A., Dündar, C., & Çaplı, B. (2007). Demirkırat Bir Demokrasinin Doğuşu. İstanbul: Doğan Kitap.
• Bozkurt, V. (1998). Cumhuriyet Döneminde Bürokrasi-Siyasal Elit-Halk İlişkileri:1923-1960. In Cumhuriyet 1923-1998 Dönemi Değerlendirmesi (Vol. 5, pp. 3571-3577). Ankara: Yeni Türkiye.
• Cevizci, A. (2021). Felsefe Tarihi. İstanbul: Say Yayınları.
• Çarıkçı, E. (2002). Menderes Döneminde Ekonomik ve Sosyal Gelişmeler. In H. C. Güzel, K. Çicek, & S. Koca (Eds.), Türkler (pp. 623-630). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
• Demirel, T. (2016). Türkiye'nin Uzun On Yılı. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Demokrat Parti Programı-1946. (2025). Retrieved from TBMM Kütüphanesi Açık Erişim Koleksiyonu: https://acikerisim.tbmm.gov.tr
• Doğaner, Y. (2013). Türk Demokrasi Tarihinde Vatan Cephesi. Ankara: Ekinoks Yayın Dağıtım.
• Everest Yayınları. (2005). Vedat Türkali - Tüm Yazı ve Konuşmaları. İstanbul: Everest Yayınları.
• Finn, R. P. (1984). Türk Romanı. İstanbul: Bilgi Yayınevi.
• Gramsci, A. (1986). Hapishane Defterleri. Retrieved 2025, from Word Press: https://radikalhareket.wordpress.com/wp-content/uploads/2015/12/antonio-gramsci-hapishane-defterleri-sec3a7meler.pdf
• Gülener, S. (2007). Türk Siyaseti’nde Merkez-Çevre İlişkilerinin Seyri ve 27 Mayıs 1960 Darbesi. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 1, pp. 36-67. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/bilgisosyal/issue/29122/311543
• Heper, M. (2015). Türkiye'de Devlet Geleneği. Ankara: Doğu Batı Yayınları.
• Hesapçıoğlu, M., & Giorgetti, F. M. (2009). Siyah Önlük Beyaz Yakanın Kökeni. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 9(4), pp. 1717-1750.
• Kahraman, H. B. (2012). Türk Siyasetinin Yapısal Analizi (Vol. II). İstanbul: Agora Kitaplığı.
• Kalaycıoğlu, E. (1998). Türk Siyasal Sisteminde Değişim, Siyasal Patronaj ve Yozlaşma. In Cumhuriyet; 1923-1998 Dönem Değerlendirmesi (Vol. 2, pp. 818-825). Ankara: Yeni Türkiye.
• Karpat, K. (2007). Türkiye'de Siyasal Sistemin Evrimi 1876-1980. Ankara: İmge Kitabevi.
• Karpat, K. H. (2009). Osmanlı'dan Günümüze Siyasal Elitler ve Din. (G. Ayas, Trans.) İstanbul: Timaş Yayınları.
• Karpat, K. H. (2015). Türk Siyasi Tarihi. (C. Elitez, Trans.) İstanbul.
• Keyder, Ç. (2013). Toplumsal Tarih Çalışmaları. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Keyder, Ç. (2015). Türkiye'de Devlet ve Sınıflar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Keyman, E. F. (2015). Şerif Mardin'i Okumak: Modernleşme, Yorumbilimsel Yaklaşım ve Türkiye. In A. Öncü, & O. Tekelioğlu, Şerif Mardin'e Armağan (pp. 37-63). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Koraltürk, M. (2002). Türkiye Ekonomisi (1923-1960). In Türkler (pp. 581-597). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
• Leder, A. (1979). Party Competition in Rural Turkey: Agent of Charge or Defender of Traditional Rule? Middle Eastern Studies, 15(1), pp. 82-105. Retrieved from https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00263207908700397
• Mardin, Ş. (2008). Türk Modernleşmesi (Vol. 4). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Mardin, Ş. (2010). Türkiye'de Din ve Siyaset (Vol. 3). (M. Erdoğan, Trans.) İstanbul: İletişim Yayınları.
• Mardin, Ş. (2024). Türkiye'de Toplum ve Siyaset (Vol. 1). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Özbudun, E. (2014). Türkiye'de Demokratikleşme Süreci. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Özçelik, P. K. (2010). Demokrat Parti'nin Demokrasi Söylemi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, pp. 164-187. doi:https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002176
• Özdemir, H. (2002). 27 Mayıs 1960: Darbe Mi, İhtilal Mi? In H. C. Güzel, K. Çicek, & S. Koca (Eds.), Türkler (pp. 15-47). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
• Özdemir, S. (2005). Vedat Türkali. İstanbul: Everest Yayınları.
• Öztürk, E. (2020, Kasım). Vedat Türkali'nin Bir Gün Tek Başına Romanında 1960 Öğrenci Ayaklanması ve TKP. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, pp. 150-172. doi:http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.46597
• Purçak, M. E. (2018, Nisan). Vedat Türkali'nin Hayatı, Eserleri ve Sanatı. Doktora Tezi.
• Samsakçı, M. (2014). Siyaset ve Roman; Çok Partili Türkiye ve Türk Romanı. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
• Shils, E. (2002). Merkez-Çevre. (Y. Z. Çelikkaya, Trans.) Türkiye Günlüğü(70), 86-96.
• Şağan, A. (2014). Demokrat Parti İktidarı ve Grev Hakkı. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, pp. 108-128. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/egitimvetoplum/issue/5126/69819
• Timur, T. (2008). Türk Devrimi ve Sonrası. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
• Tuncel, G., & Gündoğmuş, B. (2012). Türkiye Siyasetinde Merkez-Çevrenin Dönüşümü ve Geleneksel Merkezin Konumlanma Sorunu. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), pp. 137-158. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/287280
• Turhan, M. (2000). Siyasal Elitler. Ankara: Gündoğan Yayınları.
• Türkali, V. (2019). Bir Gün Tek Başına. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Yetim, F. (2025). Merkez-Çevre İlişkileri Bağlamında Türkiye'de Darbe Olgusu. Retrieved from Academia.
• Zencirkıran, M. (2016). Dünden Bugüne Türkiye'nin Toplumsal Yapısı. Bursa: Dora.
• Zürcher, E. J. (2019). Modernleşen Türkiye'nin Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.