NATO’nun Dönüşümü ve Genişlemesinde Türkiye’nin Rolü

Öz

Bu makale, NATO’nun 1949’daki kuruluşundan günümüze kadar geçirdiği dönüşüm sürecini ve Türkiye’nin bu süreçteki çok boyutlu stratejik rolünü yapısal realizm teorisi çerçevesinde ele almaktadır. Türkiye’nin 1952’de ittifaka katılmasıyla başlayan süreç, ülkenin hem Soğuk Savaş dönemindeki caydırıcı rolünü hem de Soğuk Savaş sonrasında genişleyen NATO politikalarındaki katkısını ortaya koymaktadır. NATO’nun Doğu Akdeniz ve Orta Doğu politikaları bağlamında Türkiye’nin enerji güvenliği, terörle mücadele ve bölgesel istikrar konularındaki aktif rolü vurgulanmaktadır. Türkiye’nin özellikle Güney Kafkasya’daki enerji hatları ve savunma iş birlikleri üzerinden ittifaka sağladığı katkılar analiz edilmektedir. Ayrıca, ABD-Türkiye ilişkileri bağlamında yaşanan stratejik iş birlikleri ve dönemsel krizler, NATO’nun politika tercihleri üzerindeki etkileriyle ele alınmaktadır. Türkiye’nin savunma sanayisindeki yükselişi, insansız hava araçları ve hava savunma sistemleri gibi alanlarda NATO’nun teknik ve operasyonel entegrasyonuna katkı sağlamış, ülkenin yalnızca güvenlik tüketicisi değil aynı zamanda güvenlik sağlayıcısı kimliğini pekiştirmiştir. Son olarak, Ukrayna Savaşı sonrası ortaya çıkan yeni güvenlik paradigması ve NATO’nun doğu kanadındaki yeniden yapılanma süreci, Türkiye’nin ittifak içindeki konumunu daha da stratejik hâle getirmiştir. Bu çalışma, nitel bir yöntemle, Türkiye’nin NATO üyeliğini yalnızca tarihsel bir bağlamda değil, güncel güvenlik mimarisi ışığında değerlendirmekte; bölgesel ve küresel güvenlik politikalarına etkilerini bütüncül bir çerçevede analiz etmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• NATO
• genişleme stratejileri
• Türkiye
• Soğuk Savaş
• güvenlik tehditleri

Turkey's Role in NATO’s Transformation and Expansion

Öz

This article examines NATO’s transformation since its founding in 1949 and evaluates Turkey’s multifaceted strategic role within the framework of structural realism. Beginning with Turkey’s accession in 1952, it explores its Cold War deterrent role and post-Cold War contributions to NATO’s enlargement. The article highlights Turkey’s engagement in NATO’s Eastern Mediterranean and Middle East policies, focusing on energy security, counterterrorism, and regional stability. It also assesses Turkey’s contributions via energy corridors and defense cooperation in the South Caucasus. U.S.–Turkey relations are examined in the context of strategic partnerships and tensions affecting NATO’s policy preferences. Additionally, Turkey’s defense industry advancements—especially in UAVs and air defense—have enhanced its integration into NATO, positioning it as both a consumer and provider of security. Finally, the evolving post-Ukraine War security paradigm and NATO’s eastern restructuring have further elevated Turkey’s strategic importance. Using a qualitative approach, the study situates Turkey’s NATO role in both historical and contemporary global security contexts.

Anahtar Kelimeler

• NATO
• expansion strategies
• Turkey
• Cold War
• security threats

Kaynakça

1. Ayata, A., & Ercan, M. (2007). Soğuk Savaş Sonrası Ortaya Çıkan Bölgesel Sorunlar Bağlamında Türkiye-ABD İlişkilerinin Kazandığı Yeni Boyutlar. Bilgi, 15(2), 25-27.
2. Bozkuş, Y. D. (2023). NATO’nun Genişleme Politikası, Kafkasya ve Türkiye ile İlişkiler. Journal of Balkan and Black Sea Studies, 6(10), 63-68. https://doi.org/10.56679/balkar.1232608
3. Canan-Sokullu, E. Ş. (2012). Türk Kamuoyunda NATO Algısı. Uluslararası İlişkiler, 9(34), 152-154.
4. Çakır, A. (2021). Türkiye-NATO İlişkilerinde İnşacı Etkiler (1991-2011). Uluslararası İlişkiler, 18(71), 57-58. https://doi.org/10.33458/uidergisi.947560
5. Çakırça, F. (2022). Doğu Akdeniz Meselesinde Türk Dış Politikası ve Türk Dışişleri Bakanlığı Söylem Analizi: Etki Alanı. Yüksek lisans tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
6. Demirdöğen, Ü. (2011). Soğuk Savaş Sonrasında NATO ve Yeni Stratejisi. Yıl, 46, 155-156.
7. Erlingsson, E. (2018, Ekim 19). İnandırıcı bir transatlantik bağ: Trident Juncture ve NATO yetenekleri. NATO Review. https://www.nato.int/docu/review/tr/articles/2018/10/19/inandirici-bir-transatlantik-bag-trident-juncture-ve-nato-yetenekleri/index.html
8. Gül, M. (2015). Kuruluşundan 21. Yüzyıla: 1990’larda NATO’da Devamlılık ve Dönüşüm. Akademik İncelemeler Dergisi (Journal of Academic Inquiries), 10(1), 254-260.

9. Gürkaynak, M. (2009). Soğuk Savaş Sonrasında NATO ve Avrupa Güvenliği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 7-10.
10. Kantarcı, Ş. (2012). Soğuk Savaş Sonrası Uluslararası Sistem: Yeni Sürecin Adı ‘Koalisyonlar Dönemi mi?’ The Structure of Post Cold War International System: Is the Name of the New Era ‘Period Of Coalitions?’ 8(16), 60-62.
11. Kantörün, U. (2010). Bölgesel Enerji Politikaları ve Türkiye. Bilge Strateji, 2(3), 103-106.
12. Kibaroglu, M. (tarih yok). NATO’nun Suriye Stratejisi. Küresel Aktörlerin Suriye Stratejisi, Prof. Dr., MEF Üniversitesi, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü, 88-93.
13. Kısacık, S., & Helvacıköylü, G. (2020). Doğu Akdeniz’deki Enerji Temelli Askeri Güvenlik Gelişmelerinin Türkiye’nin Doğu Akdenizli Komşuları ve Küresel Güçlerle Olan İlişkilerine Yansımaları. Yıl, 1(1), 93-97.
14. Kurut, D. (2024). Yeni Dünya Düzeni: Çin’in Barışçıl Büyüme Hedefleri Bağlamında Ortadoğu Politikası. International Journal of Economics, Politics, Humanities & Social Sciences, 7(2), 126-140. https://doi.org/10.59445/ijephss.1453807
15. Millî Savunma Bakanlığı. (2019, Eylül 25). NSPA kaynak arşivi. https://www.msb.gov.tr/MKodlandirma/icerik/nspa-kaynak-arsivi (erişim tarihi: 19.04.2025)
16. North Atlantic Treaty. (1949). The North Atlantic Treaty, Washington D.C., 4 April 1949. NATO. https://www.nato.int/cps/en/natolive/official_texts_17120.htm
17. Purtaş, F. (2005). Soğuk Savaş Sonrası NATO’nun Dönüşümü ve Genişlemesi Çerçevesinde Türk Amerikan Askerî İlişkileri. Yıl, 1(2), 11-17.
18. SASAD. (2025, Şubat 2). 27 Ocak – 2 Şubat 2025 haftalık bülten (No: 5). Savunma ve Havacılık Sanayii İmalatçılar Derneği. SASAD BÜLTEN 5.
19. Şahin, G. (2017). Küresel Güvenliğin Dönüşümü; NATO Bağlamında Kavramsal, Tarihsel ve Teorik Bir Analiz. Savunma Bilimleri Dergisi / The Journal of Defense Sciences, 16(2), 67-73.
20. Silinir, M., Karhan, G., Çayın, M., & Aydeniz, N. (2012). Enerji Güvenliği: NATO’nun Küresel Enerji Güvenliğindeki Rolü. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 2(1), 133-138.
21. Tarhan, M. (2023, Mayıs 5). Letonya, Türk savunma sanayisi ile işbirliğine büyük ilgi duyuyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/letonya-turk-savunma-sanayisi-ile-is-birligine-buyuk-ilgi-duyuyor/2662914 (Erişim tarihi: 7 Nisan 2025)
22. Taşdan, F. (2022). Elektronik harp: Türkiye’nin kabiliyetleri ve küresel yönelimler (Gelişen Askeri Teknolojiler Serisi No. 1). SETA Vakfı.
23. Türker, H. (2018). Soğuk Savaş Sonrasında NATO’nun Güvenlik Anlayışının Dönüşümü ve Pasifik’te Değişen Dengelerin NATO’nun Güvenlik Stratejisine Muhtemel Etkileri. Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 42-52, 150-161.
24. Özgen, C. (2018). Türk Deniz Kuvvetleri açısından uçak gemisi tedarikinin incelenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi / The Journal of Defense Sciences, 17(2), 199–234.
25. Yiğittepe, L. (2018). NATO ve Rusya Arasında Türkiye’nin Güvenlik Algılaması: S-400 Krizi Örneği. The Academic Elegance, 16(Özel Sayı), 278, 284. https://doi.org/10.11611/yead.458050.