Türkiye’s NATO Membership Process from Role Theory Framework: A Foreign Policy Analysis

Yıl 2025, Cilt: 44 Sayı: 2 , 171 - 182 , 30.03.2026

Necmeddin Yüşen

https://izlik.org/JA83AP86XC

Öz

This study analyzes Türkiye’s accession to NATO through the framework of Role Theory, focusing on the transformation of its foreign policy identity and role conceptions. In line with the premises of Role Theory, states’ foreign policy behaviors are shaped by both the structural constraints of the international system and the internal perceptions and identity constructions of decision-makers. In this context, the study examines Türkiye’s post–World War II transition from “active neutrality” to “loyal alliance,” offering a theoretical interpretation of its reorientation within the emerging international order. Türkiye’s postwar search for security, driven by the growing Soviet threat, necessitated alignment with the Western bloc, and NATO membership became both the institutional and identity based expression of this strategic choice. The study evaluates Türkiye’s internal political transformation during the 1950’s particularly under the Democrat Party government its decision to participate in the Korean War, and its NATO accession process through an assessment of the existing literature and contemporary political discourse. In doing so, it reveals how Türkiye adopted the role of “the Western frontier guardian” within the alliance system. The analysis positions Türkiye’s NATO membership not merely as a security driven decision but as a process of reconstructing its national role identity in foreign policy. The findings demonstrate that the roles assumed by Türkiye throughout the Cold War profoundly influenced its definition of national interests and its foreign policy orientation. Ultimately, Türkiye’s NATO accession represents, in the sense proposed by Role Theory, a “role redefinition” in its foreign policy one that institutionalized both its integration into the Western system and its modern understanding of national security.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , NATO , role theory , foreign policy analysis , alliance role

Rol Teorisi Çerçevesinden Türkiye’nin NATO’ya Üyelik Süreci: Bir Dış Politika Analizi

https://izlik.org/JA83AP86XC

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin NATO’ya üyelik sürecini, Rol Teorisi çerçevesinde dış politika kimliği ve rol algılarının dönüşümü üzerinden analiz etmektedir. Rol Teorisi’nin öngördüğü biçimde, devletlerin dış politik davranışları hem uluslararası sistemin yapısal baskıları hem de karar alıcıların içsel algı ve kimlik tanımlamaları tarafından şekillenir. Bu bağlamda, çalışma, Türkiye’nin II. Dünya Savaşı sonrası dönemde “aktif tarafsızlık”tan “sadık müttefiklik”e geçişini, teorik bir perspektifle ele alarak, uluslararası sistemdeki yeniden konumlanma sürecini incelemektedir. Türkiye’nin savaş sonrası güvenlik arayışları, Sovyet tehdidinin artmasıyla birlikte Batı ittifakına yönelmesini zorunlu kılmış ve NATO üyeliği, bu yönelimin hem kurumsal hem de kimliksel ifadesi olmuştur. Çalışma, Türkiye’nin 1950’lerde yaşadığı iç siyasi dönüşüm (Demokrat Parti iktidarı), Kore Savaşı’na katılım kararı ve NATO üyelik sürecini mevcut literatür ve dönemin söylemleri üzerinden değerlendirerek, ülkenin “Batı’nın sınır koruyucusu” rolünü nasıl benimsediğini ortaya koymaktadır. Bu analiz, Türkiye’nin NATO’ya katılımını hem bir güvenlik ihtiyacı hem de dış politikada ulusal rol kimliğinin yeniden inşası süreci olarak konumlandırmaktadır. Bulgular, Türkiye’nin Soğuk Savaş boyunca üstlendiği rollerin, ulusal çıkar tanımlarını ve dış politika yönelimlerini derinden etkilediğini göstermektedir. Sonuç olarak, Türkiye’nin NATO üyeliği, ülkenin dış politikasında rol teorisinin öngördüğü biçimde bir “rol yeniden tanımlaması”na karşılık gelmiş ve bu durum hem Batı sistemine entegrasyonun hem de ulusal güvenlik anlayışının kurumsal bir zemine oturmasını sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , NATO , rol teorisi , dış politika analizi , müttefiklik rolü

Kaynakça

• Aggestam, L. (2006). Role theory and European foreign policy: A framework of analysis. In O. Elgström, & M. Smith (Eds.), The European Union's Roles in International Politics: Concepts and Analysis (pp. 11-29). Routledge.
• Aras, B., & Görener, A. (2010). National role conceptions and foreign policy orientation: the ideational bases of the Justice and Development Party's foreign policy activism in the Middle East. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 12(1), 73-92.
• Breuning, M. (2019). Role Theory in Politics and International Relations. The Oxford Handbook of Behavioral Political Science, 233-252.
• Cantir, C., & Kaarbo, J. (2012). Contested Roles and Domestic Politics: Reflections on Role Theory in Foreign Policy Analysis and IR Theory. Foreign Policy Analysis, 8(1), 5–24. http://www.jstor.org/stable/24909851
• Criss, N. B. (2012). Türkiye-NATO İttifakının Tarihsel Boyutu. Uluslararası İlişkiler, 9(34), 1-28.
• Deringil, S. (2003). Denge Oyunu. İstanbul: Türk Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Düstur. (1952, Şubat), 33(3), s. 314-315.
• Erdem, Ş. C. (2018, Nisan 19–21). Türkiye’nin NATO’ya girişi ve basındaki yankıları. Yeditepe Üniversitesi I. Uluslararası Türk Kültürü ve Tarihi Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde.
• Esmer, A. Ş., & Sander, O. (1982). II. Dünya Savaşı'nda Türk Dış Politikası. M. Gönlübol, & C. Sar içinde, Olaylarla Türk Dış Politikası (s. 143-194). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi.
• Gönlübol, M., & Ülman, H. (1966). Türk Dış Politikasının 20 Yılı. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 143-182.
• Gülmez, S. B. (2017). Turkish foreign policy as an anomaly: revisionism and irredentism through diplomacy in the 1930's. British Journal of Middle Eastern Studies, 44(1), 1-18.
• Güvenç, S., & Özel, S. (2012). NATO and Turkey in the post-Cold War world: between abandonment and entrapment. Southeast European and Black Sea Studies, 12(4), 533-553. https://doi.org/10.1080/14683857.2012.741845
• Hale, W. (2003). Turkish Foreign Policy since 1774. Routledge.
• Halliday, F. 2005. The Middle East in International Relations. Power, Politics and Ideology (Cambridge: Cambridge University Press).
• Harnisch, S., Frank, C., & Maull, H. (2011). Role Theory in International Relations. Routledge. Holsti, K. J. (1970). National Role Conceptions in the Study of Foreign Policy. International Studies Quarterly, 14(3), 233-309.
• Ismay, L. (1954). NATO İlk Beş Sene (1949-1954). (S. Bilge, Çev.) Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Kınacıoğlu, M., & Gürzel, A. G. (2013). Turkey’s Contribution to NATO’s Role in Post-Cold War Security Governance: The Use of Force and Security Identity Formation. Global Governance, 19(4), 589-610. http://www.jstor.org/stable/24526395
• Koçak, C. (1986). Türkiye'de Milli Şef Dönemi (Cilt 1). Ankara: Yurt Yayınları.
• Oran, B., & diğerleri, v. (2014). Türk Dış Politikası: Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular Belgeler Yorumlar. İstanbul: iletişim yayınları.
• Öke, M. K., & Mütercimler, E. (2000). Yalnızlıktan Saygınlığa Demokrat Parti’nin Dış Politikası. Ankara: Demokratlar Kulübü Yayınları.
• Sander, O. (1979). Türk-Amerikan İlişkileri 1947-1964. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
• Saray, M. (2000). Sovyet Tehdidi Karşısında Türkiye’nin NATO’ya Girişi. İstanbul: Atatürk Araştırma Merkezi.
• Sarınay, Y. (1988). Türkiye’nin Batı İttifakı’na Yönelişi ve NATO’ya Girişi. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Sayarı, S. (2000). “Turkish Foreign Policy in the Post-Cold War Era: The Challenges of Multi-Regionalism.” Journal of International Affairs, 54(1), 169-182.
• Thies, C. (2009) Role Theory and Foreign Policy. Oxford Research Encyclopedia of International Studies. https://doi.org/10.1093/ACREFORE/9780190846626.013.291
• Ülman, H. (1967). Nato ve Türkiye. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 22(4), 143-167.
• Walker, S., (1987). Role Theory and Foreign Policy Analysis. Durham, NC: Duke University Press.
• Yılmaz, Ş. (2012). Turkey’s quest for NATO membership: the institutionalization of the Turkish–American alliance. Southeast European and Black Sea Studies, 12(4), 481-495. https://doi.org/10.1080/14683857.2012.741844
• Yüşen, N. (2023). Türkiye'nin NATO Yolculuğu. İstanbul: Lora Yayıncılık.