Kuznets’in Gelir Eşitsizliği Hipotezi: Türkiye’den Ampirik Kanıtlar

Öz

Kişi başına düşen gelir ve gelir eşitsizliği arasındaki ilişki, iktisat literatüründeki en tartışmalı konulardan biridir. Gelir eşitsizliği, ampirik olarak sıklıkla çeşitli olumsuz sosyal ve ekonomik sonuçlarla, özellikle de düşük ekonomik büyümeyle ilişkilendirilmektedir. Nitekim, çoğu ampirik çalışma gelir eşitsizliğinin büyümeye zarar verdiğini göstermiştir. Bu konudaki öncül çalışmalardan biri kuşkusuz Simon Kuznets’in (1955) çalışmasıdır. Bu çalışmada Kuznets hipotezinin öngördüğü gibi, gelir eşitsizliği ile kişi başına düşen GSYİH arasında ters U şeklinde bir ilişkinin varlığının Türkiye özelinde 1980-2023 dönemi için test edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya ilişkin veri seti, Dünya eşitsizlik veri tabanından ve Dünya Bankasından (WID) sağlanmıştır. Üç farklı fonksiyonel form altında gerçekleştirilen analizde Türkiye’de kişi başına düşen reel gelir ile gelir dağılımı eşitsizliği arasında U-biçimli ilişki elde edilmiştir. ARDL modeli kullanılan çalışmada elde edilen bulgular, ekonomik büyümenin Türkiye’de her aşamada gelir eşitsizliğini azaltıcı bir mekanizma olarak işlemediğini ortaya koymaktadır. Bu sonuç, büyümenin gelir dağılımı üzerindeki etkilerinin otomatik ve kendiliğinden gerçekleşmediğine işaret etmektedir. Çalışmanın sonuçları, özellikle gelişmekte olan ekonomiler için gelir eşitsizliği konusunda önemli çıkarımlar sunarak literatüre katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gelir eşitsizliği
• Kuznets eğrisi
• kişi başına düşen gelir
• ARDL yaklaşımı

Kuznets Hypothesis of Income Inequality: Empirical Evidence from Turkey

Öz

The relationship between per capita income and income inequality is one of the most debatable topics in economic literature. Income inequality is often linked to various negative social and economic outcomes, particularly reduced economic growth. Most empirical studies indicate that income inequality hampers growth. One of the premise studies on this subject is undoubtedly that of Simon Kuznets (1955). This study aimed to test the existence of an inverted U-shaped relationship between income inequality and per capita GDP, as predicted by Kuznets' hypothesis, specifically for Turkey during the period 1980-2023. The dataset for this study was obtained from the World Inequality Database (WID) and the World Bank. The analysis, conducted under three different functional forms, revealed a U-shaped relationship between real per capita income and income inequality in Turkey. Using the ARDL model, the findings point out that economic growth does not act as a mechanism to reduce income inequality at every stage in Turkey. This result indicates that the effects of growth on income distribution do not happen automatically and spontaneously. The study's findings contribute to the literature by offering important implications for income inequality, particularly in developing economies.

Anahtar Kelimeler

• Income inequality
• Kuznets curve
• per capita income
• ARDL approach

Kaynakça

1. Abdioğlu, Z., Yamak, N., ve Yamak, R. (2019). Türkiye’de gelir eşitsizliği ve ekonomik gelişme arasındaki uzun dönem ilişkisi. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 6(3), 721-735. doi.org/10.30798/makuiibf.563244
2. Acaravcı, A., ve Halisçelik, E., (2021). Türkiye’de politik Kuznets eğrisi hipotezinin test edilmesi: ARDL sınır testi analizinden kanıtlar. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 17-25. https://izlik. org/JA9 7X W78TB
3. Acar, Y., Gürdal, T ve Ekeryılmaz, Ş. (2018). Environmental Kuznets curve for CO2 emissions: an analysis for developing, Middle East, OECD and OPEC countries. Environmental & Socio-economic Studies, 6(4), 48-58. doi: 10.2478/environ-2018-0027
4. Akdede, S. H., ve Keyifli, N. (2020). Politik kutuplaşma ve gelirin kişisel dağılımı. Yönetim ve Ekonomi, 27(2), 337-351. doi: 10.18657/yonveek.646569
5. Ak, M. Z., ve Altıntaş, N. (2016). Kuznets’in ters U eğrisi bağlamında Türkiye’de gelir eşitsizliği ve ekonomik büyüme ilişkisi: 1986-2012. Maliye Araştırmaları Dergisi, 2(3), 93-102. https:// izlik. Org /J A5 6S Y44ER
6. Akalin, G., Özbek, R. ve Çifçi, İ. (2018). Türkiye’de gelir dağılımı ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: ARDL sınır testi yaklaşımı. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(4), 60-76. doi: iibfdkastamonu.462588
7. Akıncı, G. Y., ve Akıncı, M. (2016). Ters-U hipotezi bağlamında ekonomik büyüme, finansal kalkınma ve gelir eşitsizliği mekanizmaları üzerine. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar Dergisi, 53(622), 61-77. https://dergipark.org.tr/en/pub/fpeyd/issue/48023/607330
8. Ayan, C. ve Durgun Kaygısız, A., (2023). Türkiye’de iktisadi büyüme ve gelir dağılımındaki ilişkisi. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 15(2), 171-186. doi.org/10.53881/ hiad.1215828

9. Bahmani-Oskooee, M., ve Gelan, A. (2008). Kuznets inverted-U hypothesis revisited: A time-series approach using US data. Applied Economics Letters, 15(9), 677-681. doi.org/10.1080/13504850600749040
10. Barro, R. J. (2000). Inequality and growth in a panel of countries. Journal of Economic Growth, 5, 5-32. doi.org/10.1023/A:1009850119329.
11. Castells-Quintana, D., Ramos, R., ve Royuela V. (2015). Income inequality in european regions: recent trends and determinants. Review of Regional Research, 35(2), 123- 146. doi:10.1007/s10037-015-0098-4
12. Çakmak, A. İ., ve Tosun, B. (2017). Ekonomik büyüme-gelir dağılımı ilişkisi: Kuznets hipotezinin seçilmiş ülkeler üzerine araştırılması. KOSBED, 33, 33-44. doi:10.1017/S1365100514000443
13. Dawson, P. J., (1997). On testing Kuznets' economic growth hypothesis. Applied Economics Letters, 4 (7), 409-410. doi.org/10.1080/135048597355159
14. Deininger, K. ve Squire, L. (1998). New ways of looking at old issues: inequality and growth. Journal of Development Economics, 57(2): 259-287. doi.org/10.1016/S0304-3878(98)00099-6
15. Dişbudak, C., ve Süslü, B., (2009). Kalkınma ve bireysel gelir dağılımı: Kuznets hipotezi Türkiye için geçerli mi?. Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(18), 146-166.
16. Dumrul, C., İlkay, S. Ç. ve Dumrul, Y. (2021). Finansal Kuznets eğrisi hipotezi: Yapısal kırılmalı eşbütünleşme testleri ile Türk ekonomisine ilişkin ampirik bir analiz. Sosyoekonomi, 29(50), 337-359. doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2021.04.16
17. Ekinci, Y. (2025). Büyüme ve gelir eşitsizliği arasındaki denge: Türkiye ekonomisinde Kuznets eğrisinin ampirik analizi. Journal of Economics and Research, 6(1), 79-94. doi.org/10.53280/jer.1651037
18. Elfaki, K. E. ve Ahmed, E. M. (2024). Testing technological Kuznets curve implications on achieving sustainable development goal 10 in seven asian countries. Technological Forecasting & Social Change, 209, 1-11. doi.org/10.1016/j.techfore.2024.123785
19. Erkişi, K. ve Ceyhan, T. (2020). İktisadi büyüme ve gelir dağılımı adaleti ilişkisi: Bir panel veri analizi. Sosyoekonomi, 28(43), 195-212. doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2020.01.11
20. Eser, B., Yamak, N., ve Samut, S. (2017). Türkiye’de ekonomik gelişme ve kadınların işgücüne katılım oranı: U-eğrisi hipotezinin testi. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 297-307. https:// izlik.org/JA66LL28NR
21. Fields, G. S. ve Jakubson, G. H. (1994). New evidence on the Kuznets curve. Ithaca, New York: Cornell University.
22. Gallup, J. L. (2012). Is there a Kuznets curve?, Retrieved from https://www.pdx.edu/ econ/sites/www. pdx.edu.econ/files/kuznets_complete.pdf.
23. Göcen, S., (2021). Ekonomik büyüme ve gelir eşitsizliği ilişkisi: Türkiye için bölgesel bazda bir inceleme. Ekonomi, Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 6(Özel Sayı), 247-265. doi.org/10.30784/epfad.1020478
24. Huang, H. C., Lin, Y. C. ve Yeh, C. C. (2012). An appropriate test of the Kuznets hypothesis. Applied Economics Letters, 19(1), 47-51. doi.org/10.1080/13504851.2011.566172
25. Kaya, L. ve Çadırcı, Ç. (2025). Gelir eşitsizliği ve makroekonomik dinamikler: Türkiye için augmented ARDL yaklaşımıyla Kuznets hipotezinin yeniden değerlendirilmesi. International Academic Social Resources Journal, 10(6), 557-567. doi.org/10.5281/zenodo.18076617
26. Kılıç, C., Kurt, Ü., ve Can, G., (2022). Is Kuznets’ inverted-U hypothesis valid for Turkey?: ARDL bounds testing approach. Yönetim Bilimleri Dergisi, 20(43), 171-190. doi.org/ 10.35408 / comuy bd. 89 6224
27. Kiatrungwilaikun, N. ve Suriya, K. (2015). Rethinking inequality and growth: The Kuznets curve after the millennium. International Journal of Intelligent Technologies and Applied Statistics, 8(2), 159-169. doi.org/10.6148/IJITAS.2015.0802.08
28. Köyel, F., ve Yamak, N. (2025). Finansal gelişmenin gelir dağılımı üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Maliye ve Finans Yazıları, 124, 233-258. doi.org/10.33203/mfy.1637559
29. Kuznets, S. (1955). Economic growth and income inequality. The American Economic Association, 45(1), 1-28. http://www.jstor.org/stable/1811581
30. Kuznets, S. (1963). Quantitative aspects of the economic growth of nations: VIII. distribution of income by size. Economic Development and Cultural Change, 11(2, Part 2), 1-80. www.jstor.org/stable/1152605
31. Limanlı, Ö. (2020). Kuznets’in ters-U hipotezi: Türkiye özelinde kısa bir tartışma. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 5(12), 156-167. doi.org/10.25204/iktisad.740043
32. List, J. A., ve Craig, A. G., (1999). The Kuznets curve: What happens after the inverted-U?. Review of Development Economics, 3, 200-206. doi: 10.1111/1467-9361.00061
33. Maddala, G. S. (1992). Introduction to Econometrics, Macmillan Publishing Company, New York.
34. Mbaku, M. J. (1997). Inequality in income distribution and economic development: Evidence using alternative measures of development. Journal of Economic Development, 22(2), 57-67. https://jed.cau.ac.kr
35. Milanovic, B. (1994). Determinants of cross-country income inequality: An “augmented” Kuznets’ hypothesis. Policy Research Working Paper, 1246, 1-68. http://econ.worldbank.org/ Milanovic, B. (2018). Global inequality: A new approach for the age of globalization. Harvard University Press.
36. Nasr, A. B., Balcilar, M., Akadiri, S. S., ve Gupta, R., (2019). Kuznets curve for the US: A reconsideration using cosummability. Soc Indic Res, 142, 827-843. doi: 10.1007/s11205-018-1940-1
37. Oczki, J., Muszynska, J., ve Wedrowska, E. (2017). Kuznets hypothesis of income inequality: empirical evidence from EU. In the International Scientific Conference Hradec Economic Days, 7(1), 643-651. http:// repoz ytorium.umk.pl/handle/item/4909
38. Oğuş, A. (2005). Türkiye’de ekonomik büyüme ve gelir dağılımı. İktisat, İşletme ve Finans, 20(236), 1-23. doi: 10.3848/iif.2005.236.3080
39. Peçe, M. A., Ceyhan, M. S., ve Akpolat, A. (2016). Türkiye’de gelir dağılımının ekonomik büyümeye etkisi üzerine ekonometrik bir analiz. International Journal of Cultural and Social Studies, 2(1), 135-148. https://izlik.org/JA66XE83HZ
40. Persson, T., ve Tabellini, G. (1994). Is inequality harmful for growth: theory and evidence. American Economic Review, 600-621. https://www.jstor.org/stable/2118070
41. Pesaran, M. H. Shin, Y. ve Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://www.jstor.org/stable/2678547
42. Pradhan, G., Upadhyay, M. ve Bhandari, R (2010). Another empirical look at the Kuznets curve. International Journal of Economic Sciences and Applied Research, 2, 7- 19. Handle: RePEc:tei:journl: v:3:y: 2010 :i: 2:p:7-19
43. Ram, R. (1991). Kuznets’s inverted-U hypothesis: evidence from a highly developed country. Southern Economic Journal, 57(11), 1112-1123. doi:10.2307/1060338
44. Rehman, H. U., Khan, S. ve Ahmed, I. (2008). Income distribution, growth and financial Development: a cross countries analysis. Pakistan Economic and Social Review, 46(1), 1-16. doi: 10.1177/13915 6140 800 900206
45. Shahbaz, M. (2010). Income inequality-economic growth and non-linearity: a case of Pakistan. International Journal of Social Economics, 37(8), 613-636. doi: 10.1108/03068291011060652
46. WID (World Inequality Database), 10 Aralık 2025 tarihinde www.wid.world adresinden alındı.
47. Takım, A., Ersungur, Ş. M., Tural Dikmen, A. ve Aksu, L. E. (2020). Türkiye’de ekonomik büyüme ile gelir dağılımı arasındaki ilişki. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 34(1), 227-240. doi.org/10.16951/atauniiibd.643728
48. Tam, H. (2008). An Economic or political Kuznets curve?. Public Choice, 134(3-4), 367-389. doi: 10.1007 /s11127-007-9232-3
49. Tokatlıoğlu, İ., ve Atan, M. (2007). Türkiye’de bölgeler arası gelişmişlik düzeyi ve gelir dağılımı eşitsizliği: Kuznets eğrisi geçerli mi?. Ekonomik Yaklaşım, 18(65), 25-58. doi: 10.5455/ey.10642
50. Topuz, S. G., ve Dağdemir, Ö. (2016). Ekonomik büyüme ve gelir eşitsizliği ilişkisi: Kuznets ters-U hipotezinin geçerliliği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 11(3), 115-115. doi:10.17153/oguiibf.272308
51. Thornton, J. (2001). The Kuznets inverted-U hypothesis: panel data evidence from 96 countries. Applied Economics Letters, 8, 15-16. doi.org/10.1080/135048501750041213
52. Üzümcü, A. (2018). İktisadi Büyüme (3. Baskı), İstanbul: Beta Yayınevi. Weil, D., (2016). Economic Growth. International Edition: Routledge.
53. Yamak, R. ve Sağlam, C. (2021). Türkiye’de ekonomik büyüme ve gelir dağılımı ilişkisi: NARDL yaklaşımı. Ekonometride Güncel Yöntemler ve Uygulamalar, İstanbul University Press, 549-565. doi: 10.26650/ B/SS10.2021.013.30
54. Yeter, F. ve Demirgil, B. (2024). Türkiye’de gelir dağılımının yapısal kırılmalar altında belirleyicileri: genişletilmiş Kuznets eğrisi hipotezi geçerli mi?. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3, 806-824. doi.org/10.17494/ogusbd.1546728
55. Zungu L. T, Greyling L, ve Mbatha N (2021). Economic growth and income inequality: A non-linear econometrics analysis of the SADC region, 1990-2015. African Journal of Economic and Management Studies, 12(2), 285-301. doi: 10.1108/AJEMS-09-2020-0465 www. https://databank.worldbank.org