ULUSLARARASI İLİŞKİLER DİSİPLİNİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE TÜRKİYE’DE KURUMSALLAŞMASI: BURSA ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışma, Uluslararası İlişkiler disiplininin ortaya çıkışı ve kurumsallaşma sürecini tarihsel bir çerçeve içinde ele almakta; disiplinin küresel ölçekte geçirdiği dönüşümleri Türkiye’deki akademik yapılanma süreciyle birlikte değerlendirmektedir. Uluslararası ilişkiler çalışmalarının Birinci Dünya Savaşı sonrasında bir akademik disiplin olarak kurumsallaşmasına yol açan tarihsel koşullar, savaş deneyimleri, uluslararası sistemdeki yapısal dönüşümler ve güç dengelerindeki değişimler bağlamında incelenmektedir. Bu gelişmelerin, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte Türkiye’de dış politika pratiği ve akademik alan üzerindeki yansımalarına da değinilerek, Uluslararası İlişkiler disiplininin Türkiye’deki gelişim çizgisi ortaya konulmaktadır. Çalışmanın son bölümünde ise, bu genel çerçeve içinde Bursa Uludağ Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümünün kuruluşu, akademik kadrosunun oluşumu ve kurumsal gelişimi ele alınmakta; Bölümün Türkiye’de Uluslararası İlişkiler disiplininin yerleşmesine ve süreklilik kazanmasına sunduğu katkıları tarihsel bir perspektifle değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bursa Uludağ Üniversitesi
• Uluslararası İlişkiler
• Disiplin
• Dış Politika
• Kurumsallaşma

THE HISTORICAL DEVELOPMENT OF THE DISCIPLINE OF INTERNATIONAL RELATIONS AND ITS INSTITUTIONALIZATION IN TURKEY: THE CASE OF BURSA ULUDAĞ UNIVERSITY

Öz

This study examines the emergence and institutionalization of the discipline of International Relations within a historical framework; it evaluates the transformations the discipline has undergone on a global scale alongside the academic structuring process in Turkey. The historical conditions that led to the institutionalization of international relations studies as an academic discipline after World War I are examined in the context of war experiences, structural transformations in the international system, and shifts in the balance of power. By touching upon the reflections of these developments on foreign policy practice and the academic field in Turkey during the period from the Ottoman Empire to the Republic, the development trajectory of the discipline of international relations in Turkey is outlined. The final section of the study examines the establishment of the Department of International Relations at Bursa Uludağ University, the formation of its academic staff, and its institutional development within this general framework. The contributions of the department to the establishment and continuity of the discipline of International Relations in Turkey are evaluated from a historical perspective.

Anahtar Kelimeler

• Bursa Uludağ University
• International Relations
• Discipline
• Foreign Policy
• Institutionalization

Kaynakça

1. Abrams, I. (1957). The Emergence of the International Law Societies, The Review of Politics, 19 (3).
2. Ágoston, G. & Masters, B. (eds.) (2009). Encyclopedia of the Ottoman Empire, New York: Facts on File.
3. Aksan, V. H. (2007). Ottoman Wars 1700–1870, London: Routledge.
4. Arı, T. (2017). Geçmişten Günümüze Orta Doğu,7. Baskı, Bursa: Alfa Akademi
5. Arı, T. (2017). Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika, 11. Baskı. Bursa: Alfa Akademi
6. Arı, T. (2025). Uluslararası İlişkiler Teorileri, 11. Baskı. Bursa: Ekin Yayınevi
7. Armitage, D. (2012). What is International history?, History Compass, 10 (7): 556-567.
8. Aydın Koyuncu, Ç. (2012). Feminist Uluslararası İlişkiler Yaklaşımları Açısından Güvenlik Konusunun Analizi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 67(01): 111-139.

9. Baskıcı, M. M. (2016). Mekteb-i Mülkiye’den Siyasal Bilgiler Fakültesine 150 Yılın Kronolojisi, in http://www.politics.ankara.edu.tr/MM-Kronoloji.pdf (Erişim Tarihi 8 Şubat 2026).
10. Bektaş, M.H.M., Kaya, S. (2022). Uluslararası STK’ların Barışa Katkı Sağlamada Yaşadıkları Sorunlar, in Uluslararası Çatışma Çözümü: Hukuksal Yöntemlerden Alternatif Çatışma Çözümüne. Muzaffer Ercan Yılmaz (edt.). Ankara: Nobel Yayınevi, ss.257-276.
11. Berkes, N. (1982). ‘İhtilal’, ‘İnkılap’ ve Devrim, Atatürk ve Devrimler, İstanbul: Adam Yayınları, ss. 133-151.
12. Brown, C. (1997). Understanding International Relations. London: Macmillan Press.
13. Bull, H. (2000). The Theory of International Politics 1919-1969, in International Relations: Critical Concepts in Political Science, Andrew Linklater (ed.). Londra: Routledge.
14. Bull, H. (2002). The Anarchical Society: A Study of Order in World Politics, New York: Palgrave.
15. Burchill, S. & Linklater, A. (2012). Giriş, in Uluslararası İlişkiler Teorileri, Scott Burchill vd., çev. Ali Aslan, Muhammed Ali Ağcan, İstanbul: Küre Yayınları, ss. 19-20.
16. Buzan, B. & Little, R. (2000). International Systems in World History: Remaking the Study of International Relations, Oxford: Oxford University Press.
17. Buzan, B. & Little, R. (2001). Why International Relations has Failed as an Intellectual Project and What to do About it, Millennium - Journal of International Studies, 30 (1).
18. Buzan, B. & Lawson, G. (2015). The Global Transformation, Cambridge: Cambridge University Press.
19. Canbolat, İ. S. (2007). İmaj-Gerçek ve İşlevsellik Bağlamında Eleştirel Bir Uluslararası İlişkiler Çözümlemesi Üzerine. Gazi Akademik Bakış, 1 (1).
20. Canbolat, İ.S. (2021). Gelişmekte Olan Ülkeler, Küresel, Politik ve Ekonomik Çıkar İlişkilerindeki Konumları, Bursa: Alfa Aktüel Yayınları.
21. CIR, https://cir.uchicago.edu/about (E.T. 10.02.2026)
22. Clark, I. (1998/1999). Beyond the Great Divide: Globalization and the Theory of International Relations, Review of International Studies, 24 (4): 479-498.
23. Clausewitz, C: (2011). Savaş Üzerine, çev. Selma Koçak, İstanbul: Doruk Yayınları.
24. Çankaya, A. (1969). Yeni Mülkiye Târihi ve Mülkiyeliler (Mülkiye Şeref Kitabı) I. Cilt 1859-1968, Ankara: Mars Yayınları.
25. Devetak, R. (2007). An Introduction to International Relations: The Origins and Changing Agendas of a Discipline, in An Introduction to International Relations: Australian Perspectives, Richard Devetak v.d. (ed.), New York: Cambridge University Press.
26. Duchene, F. (1973). The Study of International Affairs. International Affairs, 49 (1).
27. Dunn, F. S. (1948). The Scope of International Relations, World Politics, 1 (1): 142-146.
28. Ermiş, U., Canbolat, İ. (2022). Truman Doktrininden SaGeB’e Türk Dış Politikası Ekseninde Modern Türk Savunma Sanayiinin Kuruluşu, International Journal of Social Inquiry, 15: 557-574.
29. Erozan, B. (2014). Türkiye’de Uluslararası İlişkiler Disiplininin Uzak Tarihi: Hukuk-ı Düvel (1859-1945), Uluslararası İlişkiler, 11 (43): 53-80.
30. Faroqhi, S. (2010). Osmanlı İmparatorluğu ve Etrafındaki Dünya, çev. Ayşe Berktay, 2. baskı, İstanbul: Kitabevi.
31. Findley, C. V. (2010). Turkey, Islam, Nationalism, and Modernity, New Haven: Yale University Press.
32. Friedrichs, J. (2001). International Relations Theory in France, Journal of International Relations and Development, 4 ( 2 ): 118-137.
33. Georgetown University, https://sfs.georgetown.edu/about/our-history/ (E.T. 14.02.2026)
34. Goffman, D. (2002). The Ottoman Empire and Early Modern Europe, Cambridge: Cambridge University Press.
35. Groom, A.J.R vd. (2019). International Relations Then and Now Origins and Trends in Interpretation. London: Routledge.
36. Gürsoy, B. (1955). Siyasal Bilgiler Fakültesinin 98. Kuruluş Yıldönümü Dolayısıyla Dekan Prof. Bedri Gürsoy’un Nutku, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 10 (1): III-IV.
37. Hanioğlu, M. Ş. (2008). A Brief History of the Late Ottoman Empire, Princeton: Princeton University Press.
38. Holcombe, A. N. (1965). Edwin Ginn's Vision of World Peace, International Organization, 19 (1): 1-9.
39. Holden, G. (2002). Who Contextualizes the Contextualizers? Disciplinary History and the Discourse About International Relations Discourse. Review of International Studies, Vol. 28.
40. Holsti, K. J. (1985). The Dividing Discipline: Hegemony and Diversity in International Theory, International Studies Quarterly, 29 (1): 1-27.
41. Hooper, P. F. (1952). The Institute of Pacific Relations and the Study of International Affairs, World Politics, 4 (3): 395-410.
42. Fletcher Hukuk, http://fletcher.tufts.edu/About/Fletcher-History(E.T. 14.02.2026)
43. Huang, X. (2007). The Invisible Hand: Modern Studies of international Relations in Japan, China, and Korea, Journal of International Relations and Development, 10 (2).
44. Hwang, P. (1979). What is Mencius’ Theory of Human Nature?, Philosophy East and West, 29 (2).
45. Institute of Pacific Relations, https://ia801309.us.archive.org/3/items/instituteofpacif00inst/instituteofpacif00inst.pdf (E.T. 14.02.2026)
46. Iriye, A. (1997). Cultural Internationalism and World Order, Baltimore: Johns Hopkins University Press.
47. İşyar, Ö. G. (2017). Türk Dış Politikası: Sorunlar ve Süreçler, Bursa: Dora Yayınevi.
48. İşyar, Ö. G. (2025). Dış Politika Analizi: Yöntemler, Araçlar, Örnekler, Bursa: Sayda Yayıncılık.
49. İşyar, Ö. G. (2025). Kafkasya ve Orta Asya Politikaları, Bursa: Sayda Yayıncılık.
50. Jørgensen, K. E. (2000). Continental International Relations Theory: The Best Kept Secret. European Journal of International Relations, 6 ( 1 ).
51. Karpat, K. (2009). Osmanlı’dan Günümüze Elitler ve Modernleşme, İstanbul: Timaş Yayınları.
52. Kaya, S. (2008). Uluslararası İlişkilerde Konstrüktivist Yaklaşımlar. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 63 (3): 83-111.
53. Keene, E. (2005). International Political Thought: A Historical Introduction, Cambridge: Polity Press.
54. Keyman, E. F. (2014). Türkiye’de Uluslararası İlişkiler Çalışmaları: Devlet, Kimlik ve Dış Politika, Uluslararası İlişkiler, 11 (43).
55. Knutsen, T. L. (1992). A History of International Relations Theory. Manchester: Manchester University Press.
56. Knutsen, T. L.(2006). Uluslararası İlişkiler Teorisi Tarihi, çev. Mehmet Özay, İstanbul: Açılım Kitap.
57. Kuran, E. (1988). Avrupa’da Osmanlı İkamet Elçilerinin Kuruluşu ve İlk Elçilerin Siyâsi Faaliyetleri (1793-1821), Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
58. League of Nations (1927). International Institute of Intellectual Cooperation: Organisation and Activities, Geneva–Paris.
59. Lebedeva, M. (2004). International Relations Studies in the USSR/Russia: Is there a Russian National School of IR Studies?. Global Society, 17 (3).
60. Long, D. (2006). Who Built International Studies?, Review of International Studies, 32 (1): 1-23.
61. Long, D. (2006). Who Killed the International Studies Conference?, Review of International Studies, 32 ( 4): 603–622
62. Long, D., Schmidt, B. C. (2005). Introduction, in Imperialism and Internationalism in the Discipline of International Relations, David Long, Brian C. Schmidt (ed.). New York: Suny Press.
63. Neumann, I. B. (2003). The English School on Diplomacy: Scholorly Promise Unfulfilled, International Relations, 17 (3).
64. Olson, William C., Sondermann, F. A. (1966). The Theory and Practice of International Politics, New Jersey: Prentice Hall.
65. Oren, I. (2020). Schools of international affairs in the United States: a historical sketch. Cambridge Review of International Affairs. 36 (3): 328–351.
66. Ortaylı, İ. (2017). Osmanlı Kançilaryasında Reform: Tanzimat Devri Osmanlı Diplomatikasının Bazı Yönleri, in Osmanlı’da Milletler ve Diplomasi, 6. baskı, İlber Ortaylı (ed.), İstanbul: İş Bankası Yayınları: 299-314.
67. Özcan, E. (2014). Birinci Dünya Savaşı ve Uluslararası İlişkiler Disiplininin Doğuşu Üzerine Bir Değerlendirme, Gazi Akademik Bakış Dergisi, 7 ( 14 ): 197-214.
68. Özcan, G. (2020). ‘Siyasiyat’tan ‘Milletlerarası Münasebetler’e: Türkiye’de Uluslararası İlişkiler Disiplininin Kavramsal Tarihi. Uluslararası İlişkiler, 17 (66): 3-21.
69. Özdal, B. & Karaca, K (2022). Diplomasi Tarihi I, Bursa: Dora Yayıncılık.
70. Özdal, B. & Karaca, K. (2024). Diplomasi Tarihi II. Bursa: Dora Yayıncılık.
71. Özdal, B., (ed.) (2024). Uluslararası Göç ve Nüfus Hareketleri Bağlamında Türkiye, Bursa: Dora Yayınları
72. Özlem, K. (2019). Türkiye-Bulgaristan İlişkileri ve Türk Azınlık. Bursa: Dora Yayıncılık.
73. Özlük, E. (2009). Uluslararası İlişkiler Disiplininin Soy Kütüğü, Selçuk Üniversitesi İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 9 (17): 240-241.
74. Palabıyık, M. S. (2014). The Emergence of the Idea of ‘International Law’ in the Ottoman Empire before the Treaty of Paris (1856), Middle Eastern Studies, 50 (2 ): 233-251.
75. Pirinççi, F. (2010). Silahlanma ve Savaş, Bursa: Dora Yayıncılık.
76. Porter, B. (2002). Lord Davies, E.H. Carr and the Spirit Ironic: a Comedy of Errors, International Relations, 16 (1): 77-96.
77. Potter, P. B. (1923). Political Science in the International Field. American Political Science Review, 17 (3): 381-391.
78. Reçber, K. (2011). Diplomasi ve Konsolosluk Hukuku, Bursa: Dora Yayınları.
79. Reçber, K. (2023). Uluslararası Hukuk, Bursa: Dora Yayınları.
80. Reçber, K. (2025). Avrupa Konseyi’nde İnsan Hakları, Bursa: Dora Yayınları.
81. Reçber, K. (2021). Avrupa Birliği Hukuku ve Temel Metinleri, Bursa, Dora Yayınları
82. Riemens, M. (2011). International academic cooperation on international relations in the interwar period: the International Studies Conference, Review of International Studies, 37 (2).
83. Roberts, A. (1991). A New Age in International Relations?, International Affairs, 67 (3):509-525.
84. Schmidt, B. C. (1998). Lessons From the Past: Reassessing the Interwar Disciplinary History of International Relations, International Studies Quarterly, 42 (3):433-459.
85. Schmidt, V. C. (2001). On International Political Theory, Reviews in Anthropology, 30 (2): 99-118.
86. Smith, S. (1994). The Self-Images of a Discipline: A Genealogy of International Relations Theory, in International Relations Theory Today, Steve Smith, Ken Booth, (ed.), Cambridge: Polity Press.
87. Smith, S. (2003). International Relations and international relations: The Links Between Theory and Practice in World Politics, Journal of International Relations and Development, 6 (3):233-239.
88. Somel, A. (2010). Osmanlı’da Eğitimin Modernleşmesi (1839-1908) İslamlaşma, Otokrasi ve Disiplin, İstanbul: İletişim.
89. Suganami, H. (1978). A Note on the Origin of the Word International, Review of International Studies, 4 (3): 226-232.
90. Şahin, K. (2014). Kanuni Devrinde İmparatorluk ve İktidar: Celalzade Mustafa ve 16. Yüzyıl Osmanlı Dünyası, çev. Ahmet Tunç Şen, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
91. Institude of Pasific (2026). University of Hawai‘i at Mānoa Library, Institute of Pacific Relations Records: Historical Note, Honolulu, https://instituteofpacif00inst/instituteofpacif00inst.pdf, 2026 (E.T. 12.02.2026).
92. Wheatcroft, A. (2013). The Enemy at the Gate, London: Pimlico.
93. Wight, M. (1991). International Theory: The Three Traditions, Leicester University Press.
94. Wright, Q. (1930). The Kyoto Conference of the Institute of Pacific Relations, American Political Science Review, 24 (1): 1-14.
95. Yeşil, F. (2012). Osmanlı’nın Denge Arayışı: Layihânın İçeriği, in Bir Osmanlı Gözüyle Avrupa Siyasetinde Güç Oyunu: Avrupa’da Mensûb Olan Mizân-ı Umûr-ı Hâriciyye Beyânındadır, Fatih Yeşil (haz.). İstanbul: İstanbul Kitabevi.
96. Yılmaz, S. (2020). Avrupa Birliği ve Teritoryalite Birlik Mekânının Teritoryalleşmesi ve İçerisi-Dışarısı Ayrımı, Bursa: Dora Yayıncılık.
97. Yılmaz. M. E. (2015). Barışı İnşa Etmek, Bursa: Dora Yayıncılık
98. Yunping, W. (2005). Are Early Confucians Consequentialists?, Asian Philosophy, 15 (1):19-34.
99. Yurdusev, N. A. (1996). Uluslararası İlişkiler Öncesi, in Devlet, Sistem ve Kimlik: Uluslararası İlişkilerde Temel Yaklaşımlar, Atila Eralp, (ed.). İstanbul: İletişim Yayınları.
100. Yurdusev, N. A. (2004). The Ottoman Attitude toward Diplomacy, in Ottoman Diplomacy Conventional or Unconventional?, ed. A. Nuri Yurdusev, Hampshire, Palgrave Macmillan.
101. Zimmerman W. (1969). International Relations in the Soviet Union: The Emergence of a Discipline, The Journal of Politics, 31 (1): 52-70
102. Zürcher, E. J. (2013). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, İstanbul: İletişim Yayınları.