Merhametten Hukuka: Hayvan Haklarının Doğuşu

Öz

Bu çalışma, hayvan haklarının tarihsel gelişimini ve düşünsel temellerini, merhamet anlayışından hukuki düzenlemelere uzanan bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın önemi, hayvanlara yönelik etik yaklaşımların zaman içinde nasıl kurumsallaşarak hukuki normlara dönüştüğünü disiplinlerarası bir bakış açısıyla ortaya koymasında yatmaktadır. Çalışma, hayvanların bilinç, zekâ ve duygusal kapasiteye sahip olduğunu ve insan-hayvan ilişkilerinin kültürel, felsefi, dini ve bilimsel süreçlerin kesişiminde şekillendiğini temel varsayım olarak kabul etmektedir. Bu çerçevede, disiplinlerarası nitel bir yaklaşım benimsenmiş; tarihsel analiz ve literatür taraması yoluyla konu sistematik olarak ele alınmıştır. Analiz sürecinde tarihsel ve karşılaştırmalı yöntemler kullanılarak, insan-hayvan ilişkilerinin farklı dönem ve toplumlarda ortaya çıkan kültürel, etik, felsefi ve dini boyutları değerlendirilmiştir. Başlangıçta mülkiyet ve fayda odaklı olan hayvan koruma uygulamaları, zamanla insan merhameti ve adalet anlayışının gelişimiyle şekillenen modern hayvan hakları çerçevesinde daha kapsayıcı bir etik ve hukuki yapıya kavuşmuştur. Tüm bu süreç yalnızca bilim ve hukukla sınırlı kalmayıp tarihsel bir dönüşümü de yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Etik
• hayvan hakları
• hayvan refahı
• hukuk
• insan-hayvan ilişkisi

From Compassion to Law: The Emergence of Animal Rights

Öz

This study aims to examine the historical development and intellectual foundations of animal rights from a perspective that spans from the understanding of compassion to legal regulations. The significance of the research lies in its interdisciplinary approach, which demonstrates how ethical attitudes toward animals have gradually been institutionalized and transformed into legal norms. The study is based on the assumption that animals possess consciousness, intelligence, and emotional capacities, and that human-animal relationships are shaped at the intersection of cultural, philosophical, religious, and scientific processes. Within this framework, an interdisciplinary qualitative approach was adopted, and the subject was systematically analyzed through historical analysis and literature review. Historical and comparative methods were employed to evaluate the cultural, ethical, philosophical, and religious dimensions of human-animal relationships across different periods and societies. Initially focused on ownership and utility, animal protection practices have gradually evolved into modern animal rights, guided by the development of human compassion and justice, resulting in a more inclusive ethical and legal framework; this process reflects not only science and law but also a broader historical transformation.

Anahtar Kelimeler

• Animal rights
• animal welfare
• ethics
• human-animal relationship
• law

Kaynakça

1. Aït Ahmed, I., & Jameron, I. (2022). On the history and legacy of the Grammont Act, France’s first animal protection law. UK Journal of Animal Law, 6(2), 37–40.
2. Anderson, J. L. (2012). The origins and efficacy of private enforcement of animal cruelty law in Britain. Drake Journal of Agricultural Law, 17(2), 263–310.
3. Ayan, Mehtap. (2025). Dünya ve Türkiye’de Hayvan Hakları: Refahın Gölgesinde. Zet Akademik Yayıncılık.
4. Aytan, O. A. (2021). Hareketli avcı-toplayıcı grupların yaşam biçimiyle yerleşik çiftçi toplulukların yaşam biçimi arasındaki insan-mekân ilişkisinin mukayesesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2, 979–1012.
5. Bentham, J. (2000). An introduction to the principles of morals and legislation. Batoche Books.
6. Darwin, C. (1976). Türlerin kökeni (Ö. Ünalan, Çev., 2. baskı). Onur Yayınları.
7. Degraiza, D. (2006). Hayvan hakları (H. Gür, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
8. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2020). Hadislerle İslam (7. yay., 4. baskı). İleri Basım Matbaacılık A.Ş.

9. Edizioni Europee. (n.d.). Law text. https://www.edizionieuropee.it/law/html/90/zn97_01_001.html
10. European Union. (2006). Consolidated version of the Treaty establishing the European Community.https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:12006E/PRO/33
11. Evans, E. (2010). Constitutional inclusion of animal rights in Germany and Switzerland: How did animal protection become an issue of national importance? Society and Animals, 18(3), 231–250.
12. Gallup, G. G. (1970). Chimpanzees: Self-recognition. Science, 167(3914), 86–87. https://doi.org/10.1126/science.167.3914.86
13. Griffin, D. R. (1976). The question of animal awareness: Evolutionary continuity of mental experience. Rockefeller University Press.
14. Harari, Y. N. (2016). Homo Deus: Yarının kısa bir tarihi (P. N. Taneli, Çev.). Kolektif Kitap.
15. Kerimoğlu, C. (2018). Dilin kökeni arayışları 3: Hayvan iletişimi-I. Dil Araştırmaları, 23, 27.
16. Köhler, W. (1971). Mentality of apes (E. Winter, Trans.). Littlefield, Adams.
17. Kitab-ı Mukaddes Şirketi. (2014). Kutsal Kitap: Eski ve Yeni Anlaşma. Yeni Yaşam Yayınları.
18. Linnean Society. (2024, February 1). Who was Linnaeus? Career and legacy. https://www.linnean.org/learning/who-was-linnaeus/career-and-legacy
19. Low, P., Edelman, D., Koch, C., & diğerleri. (2012). The Cambridge Declaration on Consciousness. https://fcmconference.org/img/CambridgeDeclarationOnConsciousness.pdf
20. Princeton University. (2008, December). The four stages of cruelty. https://www.princeton.edu/~graphicarts/2008/12/the_four_stages_of_cruelty.html
21. Omay, M (2020). Ahlaki Statü Kavramı ve Teorileri. Temaşa Felsefe Dergisi, 14 ,201-217.
22. Regan, T. (1986). The case for animal rights. WellBeing International.
23. Reznikova, Z. (2017). Studying animal languages without translation: An insight from ants. Springer International Publishing.
24. Ruiz, G., & Sánchez, N. (2014). Wolfgang Köhler’s The mentality of apes and the animal psychology of his time. Spanish Journal of Psychology, 17, 1–25. https://doi.org/10.1017/sjp.2014.70
25. Samhita, L., & Gross, H. J. (2013). The “Clever Hans Phenomenon.” Communicative & Integrative Biology, 6, 2.
26. Sarıcık, M. (2014). Hayvanlara şefkat ve merhamet açısından bazı Cahiliye adetlerine son verilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 33, 61–86.
27. Singer, P. (2015). Animal liberation: The definitive classic of the animal movement. Iconic Ebooks.
28. Traïni, C. (2016). Protest and social movements: The animal rights struggle. Amsterdam University Press B.V.
29. Yazır, E. M. H. (2016). Kur’an-ı Kerim. Turkuvaz Haberleşme ve Yayıncılık.
30. Şarafullina, A. (2013). Budizm’de ve Tibet Budizm’inde inanç esasları (Yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.