Üniversite Öğrencilerinin Afetlere Hazırlık Düzeyi: Türkiye’de Tahliye ve Toplanma Noktalarına Yönelik Farkındalığın Değerlendirilmesi

Öz

Doğal afetler, insan yaşamının ayrılmaz bir parçası olup toplumun güvenliği ve refahı için sürekli bir tehdit oluşturmaktadır. Hızlı kentleşme ile yüksek deprem riskinin kesiştiği Türkiye'de, tahliye ve toplanma alanlarına yönelik farkındalık giderek daha önemli hale gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, acil durum hazırlığı bağlamında üniversite öğrencilerinin tahliye ve toplanma alanlarına ilişkin farkındalık düzeylerini belirlemektir. Çalışma, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Trabzon Üniversitesi’ne bağlı altı meslek yüksekokulunda öğrenim gören 804 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, demografik bilgi formu ve Kurtoğlu ve ark. (2021) tarafından geliştirilen geçerli bir ölçek kullanılarak toplanmıştır. Sonuçlar, öğrencilerin büyük bir kısmının toplanma alanları hakkında genel bilgiye sahip olduğunu, ancak eğitimlere katılım, yönlendirme tabelalarına dikkat ve kurumsal prosedürlere aşinalık konularında önemli eksiklikler bulunduğunu ortaya koymuştur. Yapılan istatistiksel analizler, bilgi düzeylerinin cinsiyet, sınıf düzeyi ve afet eğitimi alma durumuna göre anlamlı şekilde farklılaştığını göstermiştir. Bulgular, acil durum hazırlığını artırmak için kurumsal düzeyde kapsamlı tatbikatlar, görsel iletişim çalışmaları ve müfredata dayalı afet eğitimleri yoluyla acil eyleme geçilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Toplanma alanları
• Afetlere hazırlık
• Acil durum eğitimi
• Tahliye farkındalığı
• Üniversite öğrencileri

University Students’ Preparedness for Disasters: Evaluating Awareness of Evacuation and Assembly Points in Turkey

Öz

Natural disasters are an inseparable part of human life and pose a constant threat to the safety and well-being of the community. In Turkey, where rapid urbanisation and high earthquake risk coincide, awareness of evacuation and collection areas has become increasingly important. The aim of this study was to determine the level of awareness of evacuation and assembly areas among university students in the context of emergency preparedness. The study was conducted with 804 students from six vocational schools at the University of Trabzon in the 2023–2024 academic year. Data were collected using a demographic questionnaire and a validated scale developed by Kurtoğlu et al. (2021). The results showed that while most students had a general knowledge of meeting spaces, there were significant gaps in training attendance, signage awareness, and familiarity with institutional procedures. Statistical analysis showed that knowledge levels varied significantly by gender, year of study, and disaster education status. The results emphasise the urgent need for institutional action to improve emergency preparedness through comprehensive drills, visual communication, and curriculum-based disaster training.

Anahtar Kelimeler

• Assembly areas
• Disaster preparedness
• Emergency education
• Evacuation awareness
• University students

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2002). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. 14 Kasım 2025 tarihinde https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu adresinden erişildi.
2. Cvetković, V. M., Bjekić, D., & Perović, J. (2019). Young adults’ fear of disasters: A case study of residents from Turkey, Serbia and Macedonia. Journal of Safety Science and Resilience, 1(2), 81-89. https://doi.org/10.1016/j.jnlssr.2018.11.002
3. Çınar, A. K., Akgün, Y., & Maral, H. (2018). Afet sonrası acil toplanma ve geçici barınma alanlarının planlanmasındaki faktörlerin incelenmesi: İzmir-Karşıyaka örneği. Planlama, 28 (2), 179-200. https://doi.org/10.14744/planlama.2018.07088
4. Ersoy, Ş., & Koçak, A. (2016). Disasters and earthquake preparedness of children and schools in Istanbul, Turkey. Geomatics, Natural Hazards and Risk, 7(4), 1307–1336. https://doi.org/10.1080/19475705.2015.1060637
5. Güzel, A., & Akdur, R. (2020). Jeolojik kaynaklı afetler ve halk sağlığına etkileri. Türkiye Sağlık Raporu Ed. Üner, S., ve Okyay, P, 1094-1103.
6. Japan International Cooperation Agency (JICA). (2002). The study on a disaster prevention/mitigation basic plan in Istanbul including seismic microzonation in the Republic of Turkey. Pacific Consultants International, OYO Corporation.
7. Korgavuş, B., & Ersoy, M. (2015). Kadıköy ilçesi kentsel açık ve yeşil alanlarının olası İstanbul depreminde yeterliliğinin irdelenmesi. Planlama, 25(3), 161–176. https://doi.org/10.14744/planlama.2015.98091
8. Kurtoğlu, H. İ., Balıkçı, M., Tıkır, A. N., & Güzel, A. (2021). Assessment of level of university students’ information and awareness regarding evacuation and muster areas. Emerg Aid Disaster Science, 1(2), 39-44.

9. Maral, H., Akgün, Y., Çınar, A. K., & Karaveli, A. S. (2015, Ekim). İzmir’deki afet sonrası toplanma ve acil barınma alanları üzerine bir değerlendirme [Bildiri sunumu]. 3. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, 14-16 Ekim 2015, İzmir, Türkiye
10. Mızrak, S., & Aslan, R. (2020). Disaster Risk Perception of University Students. Risk, Hazards & Crisis in Public Policy, 11(4), 411–433. https://doi.org/10.1002/rhc3.12202
11. Özkazanç, S., & Yüksel, Ü. D. (2015). Evaluation of disaster awareness and sensitivity level of higher education students. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 195, 736–745.
12. Öcal, A., & Topkaya, Y. (2011). Earthquake preparedness in schools in seismic hazard regions in the South‑East of Turkey. Disaster Prevention and Management: An International Journal, 20(3), 334‑348. https://doi.org/10.1108/09653561111141754
13. Shiwaku, K., & Shaw, R. (2016). Introduction: Disaster Risk Reduction and Education System. In K. Shiwaku, A. Sakurai, & R. Shaw (Eds.), Disaster Resilience of Education Systems (pp. 1‑10). Tokyo: Springer.
14. Şahin, S. (2017). Çok kriterli karar verme yöntemleri ile bulanık ortamda afet yönetimi sisteminde geçici barınma alanları yer seçimi (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü). İstanbul Ticaret Üniversitesi.
15. Tarabanis, K., & Tsionis, I. (1999). Using network analysis for emergency planning in case of earthquake. Transactions in GIS, 3(2), 187‑197.
16. Tkachuck, M. A., Schulenberg, S. E., & Lair, E. C. (2018). Natural disaster preparedness in college students: Implications for institutions of higher learning. Journal of American College Health, 66(4), 269‑279. https://doi.org/10.1080/07448481.2018.1431897
17. United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR). (2015). Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015‑2030. Retrieved from https://www.undrr.org/media/16176/download?startDownload=20251113
18. United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (2019). World Urbanization Prospects: The 2018 Revision. United Nations.
19. Kim, T.-h., Ramos, C., Kim, H.-k., Kiumi, A., Mohammed, S., & Ślęzak, D. (Eds.). (2012). Computer Applications for Software Engineering, Disaster Recovery, and Business Continuity: International Conferences, ASEA and DRBC 2012, Held in Conjunction with GST 2012, Jeju Island, Korea, November 28–December 2, 2012 (Communications in Computer and Information Science, Vol. 340). Springer. https://doi.org/10.1007/978‑3‑642‑35267‑6
20. World Bank. (2012). Urban risk assessments: Understanding disaster and climate risk in cities (Urban Development Series). Washington, DC: World Bank. 14 Kasım 2025 tarihinde https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/659161468182066104/urban-risk-assessments-understanding-disaster-and-climate-risk-in-cities adresinden erişildi