TÜRKLER VE MOĞOLLARIN KONARGÖÇERLİK HAYATININ ORTAK HUSUSLARI

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 1, 1 - 15, 15.06.2025

Shynarbyek Syeitkhan

Öz

Türkler ve Moğollar, eski dönemlerden beri hayvancılık ve tarımla uğraşan konargöçer topluluklardır. Birçok ortak kültüre sahip olan bu iki millet tarih açısından da birbirleriyle yakından ilişkilidir. Türk ve Moğol topluluklarına ait ortak kültürler; eski Bronz dönemleri ve Hun dönemlerine ait arkeolojik kazılar, kurganlarda elde edilen bazı kalıntılar aracılığıyla ortaya çıkarılmaktadır. Ayrıca Çince, Farsça, Türkçe ve Moğolca yazılı kaynaklarda da Moğolların ve Türklerin bozkır hayatları, yaşam tarzları ve kültürlerinin benzerliğinden bahsedilmektedir.
Dünya genelinde unutulmakta olan konargöçerlik hayatı ve hayvancılık kültürünün Türk ve Moğol halkları arasında eskiden oldukça yaygın olmasına rağmen zamanla azalmaya başladığını ve insanların çoğunlukla köyden şehre göç ettiği ve şehirde yaşamayı köyde yaşamaya tercih ettikleri görülmektedir. Hayvancılıkla uğraşan çobanların sayısı azaldıkça, konargöçerlik hayatının ortak geleneklerinin de zamanla unutulacağı bizi endişelendiren konulardan biridir. Dolayısıyla Türk dünyasının ve Moğolların ortak geleneklerinin bilimsel açıdan incelenmesi oldukça önemlidir. Çünkü küreselleşme çağında bu tür ortak geleneklerin araştırılması, kadim gelenekleri unutulmakta olan konargöçer halkların bilinçlerinin yeniden canlandırılması açısından önemli görülmektedir. Makalemizde bu tür ortak gelenekler, özellikle Türk ve Moğolların Konargöçerlik Hayatının Ortak Hususları bilimsel açıdan ele alınarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Türk ve Moğol , konargöçer , gelenek , hayvancılık , ortak hususlar

Kaynakça

• Ak, M. (2022). Teke yörükleri (1800-1900). TTK.
• Altay, H. (1981). Anayurttan Anadolu’ya. Kültür Bakanlığı.
• Barthold, W. W. (1951). Die persische Inschrift an der Mauer der Manucehr-Moschee zu Ani. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, C.1, 241-269.
• Baykara, T. (2009). Türk adının anlamı. Atatürk Kültür Merkezi.
• Bukhat, B. (1973). Kazak jane mongol tilderinin salıstırmalı tarihi gramatikası. Ulgii.
• Ercenek, G. (1996). Antalya bölgesi yörükleri göç yolları. I. Akdeniz Yöresi Türk Toplulukları Sosyo- Kültürel Yapısı (YÖRÜKLER) Sempozyumu Bildirileri 25-26 Nisan 1994 Antalya içinde (s. 133-138). Kültür Bakanlığı.
• Ercilasun A. B. vd. (1992). Karşılaştırmalı Türk lehçeleri sözlüğü I. Kültür Bakanlığı.
• Eröz, M. (1991). Yörükler. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
• Gökyay, O. Ş. (2007). Dedem Korkudun kitabı. Kabalcı.
• İnan, A. (2020). Altayda Pazırık kazısında çıkarılan atların durumu Türklerin defin törenleri bakımından açıklama. Makaleler ve İncelemeler II içinde (s. 261-268). TTK.
• Karamendina, M. (2021). Kazak halkının tanbaları jane urandarı. Arıs.
• Karataş, M. (2017). Göçerevlilik ve yerleşiklik bağlamında Selçuknâme’deki kültür unsurları. Türklük Bilimi Araştırmaları, (42), 127-170.
• Kâşgarlı Mahmud. (2005). Divânü Lugâti’t-Türk. (S. Erdi, vd. çev.). Kabalcı.
• Kostenko, L. (1880). Turkistanskiy Kray, Opit Voyenno Statistiçeskogo Obozreniya Turkestanskogo Voyennogo Okruga, C. 3, St. Petersburg.
• Matsubara, M. (2012). Göçebeliğin dünyası: Türk göçebelerinden Çoşlu Yörüklerinin etnografyası. (K. Sugihara, çev.). Atatürk Kültür Merkezi.
• Mert, O. (2009). Ötüken Uygur Dönemi yazıtlarından Tes -Tariat - Şine Us. Belen.
• Ögel, B. (2019). Büyük Hun İmparatorluğu tarihi I. TTK.
• Ögel, B. (1978). Türk kültür tarihine giriş I. Kültür Bakanlığı.
• Radloff, W. (1976). Sibirya'dan (seçmeler). (A. Temir, çev.). Milli Eğitim Basımevi.
• Rubruk, W. V. (2020). Moğolların Büyük Hanı’na seyahat, 13. yüzyılda İstanbul’dan Karakurum’a yolculuk. Kronik.
• Şahin, İ. (2020). “Göç” kavramı üzerine. F. Uslu, C. Kökus (ed.) Yörük Araştırmaları 2 içinde (s. 15-24). Palent.
• Tekin, T. (1982). Kuzey Moğolistan’da yeni bir Uygur anıtı: Taryat / Terhin Kitabesi, TTK Belleten, C. XLVI(184), 795-838.
• Tezcan, M. (1990). Eski Türklerde damga. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Tsevel, Y. (1966). Mongol helnii tovch tailbar toli. Ulsiin khevleliin HEKH.
• Ülken, H. Z. (1969). Sosyoloji sözlüğü. MEB.
• Vladimirtsov, B. Y. (1995). Moğolların içtimaî teşkilâtı. (A. İnan, çev.). TTK.
• Yusuf Has Hacib. (2006). Kutadgu Bilig. (R. R. Arat, çev.). Kabalcı.