YABANCILAR İÇİN TÜRKÇE OKUMA KİTAPLARININ OKUNABİLİRLİK AÇISINDAN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 203 - 235, 18.12.2025

Cansu Kişla , Gökçen Göçen

Öz

Yabancı dil öğretiminde kullanılacak metinlerin sahip olması gereken özelliklerden biri olan okunabilirlik, metnin okuyucu tarafından zor ya da kolay anlaşılması olarak tanımlanır. Alan yazını incelendiğinde Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için hazırlanan A1-C1 dil seviyelerindeki 17 okuma kitabının okunabilirlik düzeylerinin tespitine yönelik çalışma yapılmadığı görülmüş ve bu okuma kitaplarının okunabilirlik düzeylerinin hesaplanması amaçlanmıştır. Yapılan çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmış, toplam 17 tane kitap incelenmiş veriler doküman analiziyle toplanmıştır. Toplanan veriler Ateşman (1997) ve Çetinkaya-Uzun (2010) formüllerine göre betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiş ve sonuçlar tablolar hâlinde verilmiştir. Araştırma sonucunda temel dil düzeyi okuma kitapları kolay ve bağımsız, orta ve ileri dil düzeyindeki kitapların ortalama okunabilirlikleri kolay ve eğitsel okuma düzeyinde olduğu tespit edilmiştir. Okunabilirlik düzeylerinden hareketle yapılan kıyaslamada, dil seviyesi arttıkça okunabilirlik puanlarının düşmediği ve çoğunlukla birbirine yakın olduğu tespit edilmiştir. Başka bir ifadeyle, dil seviyesi arttıkça okunabilirlik düzeyinin zorluk derecesinde düzenli bir artış olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Türkçe eğitimi , yabancılar için Türkçe öğretimi , okunabilirlik , okunabilirlik formülleri , okuma kitapları.

Kaynakça

• Acar, S. (2022). Ana dili Türkçe ders kitapları ile iki dilli öğrencilere Türkçe öğretimi ders kitaplarının okunabilirlik yönünden karşılaştırılması. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Acar, S. ve Karakuş, N. (2022). Türkçe ve Türk kültürü 5-8. seviye ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik yönünden incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(1), 189-203.
• Akkurt, E. (2011). İlköğretim okullarında görev yapan Türkçe öğretmenlerinin 8. Sınıf Türkçe ders kitaplarındaki bilgilendirici ve tahkiyeli metinlerin anlaşılabilirlikleri ile ilgili görüşleri ve metinlerin metin okunabilirliği açısından incelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
• Altuntaş-Gürsoy, İ. ve Çevik, M. (2023). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için hazırlanmış yardımcı okuma kitaplarının okunabilirliklerinin incelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (13), 1227-1245. Arslan, K. ve Bay, Y. (2022). İlkokul 1-4. sınıflar Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin okunabilirlik düzeyleri. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(2), 488-504.
• Ateşman, E. (1997). Türkçede okunabilirliğin ölçülmesi. A.Ü. TÖMER DİL Dergisi, (58), 71-74.
• Aydın, E. (2021). Yabancılar için hazırlanmış Türkçe okuma kitaplarının okunabilirlik durumları. Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi, 4(2), 205-226.
• Aydın, G. (2022). Türkçeyi ikinci / yabancı dil olarak öğrenenler için hazırlanan yardımcı materyallerin okunabilirliği üzerine bir inceleme. Journal of History School, 61, 4202-4227.