ÇİNİ, SERAMİK, HAT, MİNYATÜR VE GRAVÜR SANATÇISI ŞEMSEDDİN DELEN VE ESERLERİ ÜZERİNE

Öz

Türklük Bilimi (Türkoloji), Türk tarihini, dilini, edebiyatını, kültürünü, sanatını, arkeolojisini, epigrafisini, etnolojisini, antropolojisini… kısacası Türklere ait her şeyi bütüncül olarak ele alıp inceleyen bilim dalının adıdır. Epigrafi (yazıt bilim) ise fonetik (sözlü) dilin dışındaki her türlü grafik dil ögesini (tasvirleri, resimleri, çizimleri, damgaları, sembolleri, yazıları ve yazıtları) araştırıp inceleyen bilim dalının adıdır. Çini, seramik, hat, minyatür ve gravür sanatları da hem Türklük Bilimi’ni (Türkoloji’yi) hem de epigrafiyi (yazıt bilimini) çok yakından ilgilendiren sanatlardır. Bu sanatların nitelikli temsilcilerinin / ustalarının sayıları gün geçtikçe azalmakta; söz konusu sanatlara ait çok önemli değerler de teknolojik gelişmelere yenik düşerek kaybolup gitmektedir. Çini, seramik, hat, minyatür ve gravür sanatlarının yaşatılması için büyük gayret gösteren, yaptığı eserlerle ve yetiştirdiği öğrencilerle bu sanatların yaşatılmasına ve geliştirilmesine önemli katkı sağlayanlar ustalardan dan biri de Şemseddin Delen’dir. Şemseddin Delen, 01.07.1954 tarihinde Makedonya’nın (Kuzey Makedonya Cumhuriyeti’nin) Tetova / Kalkandelen şehrinde dünyaya gelir. O, henüz bir yaşındayken ailesi, Kalkandelen’den ayrılıp Türkiye’ye / Kütahya’ya gelip yerleşir. Delen, ilkokul ve ortaokul öğrenimini Kütahya’da, lise öğrenimini ise Bursa’da tamamlar. Delen, 1988 yılında, Anadolu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Elektrik Bölümü’nden mezun olur. (Uzun bir süre devlet memuru olarak görev yapar; 2008 yılında Türkiye Elektrik Dağıtım Şirketinden Makine İkmal Şefi olarak emekliye ayrılır). Şemseddin Delen, ondaki yeteneği fark eden iş arkadaşı, çini, seramik, hat ve minyatür sanatçısı Abdulkadir Uçaroğlu’nun yönlendirmesiyle 1984 yılında bu sanatlarla ilgilenmeye başlar. Delen, geride kalan otuz yılı aşkın süre içinde hem geleneksel yöntem ve tekniklerle hem de kendine has yöntem ve tekniklerle çini, seramik, hat, minyatür ve gravür sanatlarında eşsiz eserler yapmayı başarır; birçok kişinin de bu sanatları sevmesine ve geliştirmesine vesile olur. Bu makalede Şemseddin Delen’in hayatı ve sanatı hakkında bilgiler verilmekte; onun bazı eserlerinin görüntüleri bilim dünyasıyla ve ilgilileriyle paylaşılmaktadır. (Bu makale, Şemseddin Delen hakkında yazılmış ilk bilimsel-akademik yayın olma özelliği taşımaktadır).

Anahtar Kelimeler

• Türklük Bilimi
• Şemseddin Delen
• çini
• seramik
• hat
• minyatür ve gravür sanatları

ON THE ARTIST OF TILE, CERAMICS, CALLIGRAPHY, MINIATURE AND ENGRAVING, ŞEMSEDDİN DELEN AND HIS WORKS

Öz

Turcology is the scientific discipline that comprehensively examines and studies everything related to the Turks, including their history, language, literature, culture, art, archaeology, epigraphy, ethnology, anthropology, and much more. Epigraphy (the study of inscriptions) is the branch of science that researches and studies all kinds of graphic language elements (descriptions, pictures, drawings, stamps, symbols, writings, and inscriptions) outside of phonetic (spoken) language. The arts of tilemaking, ceramics, calligraphy, miniature painting, and engraving are also arts that are very closely related to both Turcology and epigraphy. The number of qualified representatives/masters of these arts is decreasing day by day, and very important values belonging to these arts are being lost due to technological developments. One of the masters who has made great efforts to keep the arts of tilemaking, ceramics, calligraphy, miniature painting, and engraving alive, and who has made significant contributions to the preservation and development of these arts with his works and the students he has trained, is Şemseddin Delen. Şemseddin Delen was born on July 1, 1954, in Tetova/Kalkandelen, Macedonia (Republic of North Macedonia). When he was just one year old, his family left Kalkandelen and settled in Kütahya, Turkey. Delen completed his primary and secondary education in Kütahya and his high school education in Bursa. In 1988, he graduated from the Electrical Engineering Department of Anadolu University Vocational School. (He worked as a civil servant for a long time; he retired in 2008 as the Head of Machinery Supply at the Turkish Electricity Distribution Company). Şemseddin Delen began to take an interest in these arts in 1984, thanks to the guidance of his colleague Abdulkadir Uçaroğlu, a tile, ceramics, calligraphy, and miniature artist who recognized his talent. Over the past thirty years, Delen has succeeded in creating unique works in the arts of tile, ceramics, calligraphy, miniature painting, and engraving, using both traditional methods and techniques as well as his own unique approaches; he has also inspired and encouraged many to appreciate and develop these arts. This article provides information about Şemseddin Delen’s life and art and shares images of some of his works with the scientific community and interested parties. (This article is the first scientific-academic publication written about Şemseddin Delen).

Anahtar Kelimeler

• Turcology
• Şemseddin Delen
• tile
• ceramics
• calligraphy
• miniature and engraving arts.

Kaynakça

1. Alyap, L. (2019). Saltuklu eserlerinden Tepsi Minare üzerindeki kûfî kitabenin kaligrafisi üzerine. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 8(1), 1-27. http://dx.doi.org/10.7884/teke.4483
2. Alyılmaz, C. (2005). Orhun Yazıtları’nın bugünkü durumu. Kurmay.
3. Alyılmaz, C. (2007). (Kök)türk harfli yazıtların izinde. KaraM.
4. Alyılmaz, C. (2015a). Türk Dünyası vatandaşlığına doğru. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 4(1), 69-76. https://doi.org/10.7884/teke.447
5. Alyılmaz, C. (2015b). İpek Yolu kavşağının ölümsüzlük eserleri. Atatürk Üni.
6. Alyılmaz, C. (2016a). “Gobu”stan’ın gizemi (“Kıpçaklar”a giden yol). Bitlis Eren Üni.
7. Alyılmaz, C. (2016b). Kosova ve Makedonya’daki Osmanlı Dönemi mezar taşlarının bugünkü durumu. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 5(1), 56-93. https://doi.org/10.7884/teke.621
8. Alyılmaz, C. (2019a). (Kök)türk harfli yazıtlar. Ortak Türk Tarihi, 6, (s. 61-125), (ed. B. A. Gökdağ, S. Y. Gömeç ve O. Karatay), Yeni Türkiye Stratejik Araştırmalar Merkezi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı.

9. Alyılmaz, C. (2019b). Petrogliften ortak Türk alfabesine Türklerin yazı serüveni. II. Uluslararası eğitimde ve kültürde akademik çalışmalar sempozyumu (II. International symposium of academic studies on education and culture I-SASEC 2019 tam metin kitabı), 1-18, Vize Akademik.
10. Alyılmaz, C. (2021). Görsel sanatlar uzmanı ve illüstratör Levent Alyap’ın hazırladığı bazı logolar üzerine. BUGU Dil ve Eğitim Dergisi, 2(2), 129-161. http://dx.doi.org/10.46321/bugu.51
11. Alyılmaz, C. (2023). Bursa Ulu Cami’deki kartal betimlemeleri üzerine. Prof. Dr. Bilgehan Atsız Gökdağ Armağanı, 123-153, ed. O. Karatay. Akçağ.
12. Alyılmaz, C. (2024). Bilge Tonyukuk Yazıtları. TDK.
13. Alyılmaz, C. ve Alyılmaz, S. (2014). Amirbek Turatoviç Muratov’dan Yenisey’e sesleniş. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 3(1), 68-84. https://doi.org/10.7884/teke.295
14. Alyılmaz, C. ve Alyılmaz, S. (2022). İbrahim Koca ve Dede Korkut Oğuznameleri’nin Bursa nüshası üzerine. BUGU Dil ve Eğitim Dergisi, 3(4), 275-324. http://dx.doi.org/10.46321/bugu.104
15. Alyılmaz, C. ve Alyılmaz, S. (2024). Kadın Araştırmacıların alan araştırmalarında karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Dil ve kültür (araştırmalar incelemeler), s. 71-80, ed. C. Alyılmaz, S. Alyılmaz ve O. Er. Duvar. Alyılmaz, S. (2015). Türk Dünyası vatandaşlığı projesi.Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 4(1), 77-85. https://doi.org/10.7884/teke.446
16. Aslanapa, O. (1990). Türk sanatı. Kültür Bakanlığı. Derman, U. (1992). İslam kültür mirasında hat san’atı. IRCICA.