IĞDIR / TUZLUCA’DA ÇORAP DOKUMA SANATI

Öz

Tarihsel süreç içerisinde çorap dokuma sanatı, farklı kültürlerde gelişen estetik anlayışlar doğrultusunda biçimlenmiş ve insanoğlunun temel giysi unsurlarından biri olmuştur. Buna rağmen, dokuma sanatları arasında nispeten az incelenen alanlardan biridir. Kökeni MÖ dönemlere kadar uzanan çorap dokumacılığı, ilk örneklerinden itibaren Türk dokuma kültürü içerisinde önemli bir yer edinmiştir. Orta Asya bozkır kültüründe yaşayan Türk topluluklarının temel giyim unsurlarından biri olan çorap, farklı boy ve kavimler aracılığıyla Anadolu’ya taşınmış; burada gelişerek her bölgede kendine özgü motif ve nakışlarla zenginleşmiştir. Anadolu’nun çeşitli illerinde görülen çorap dokuma örnekleri, yöresel kültürel birikim ve estetik anlayışın yansıması niteliğindedir. Çalışmada ele alınan Tuzluca ilçesi, Doğu Anadolu’da Erzurum-Kars güzergâhı üzerinde yer alan ve Iğdır iline bağlı bir yerleşim merkezidir. Araştırma kapsamında Tuzluca yöresine ait 10 adet el örgüsü yün çorap incelenmiştir. Dokumalarda kullanılan motifler, renkler ve renk tonları analiz edilmiş; motif çizimleri hazırlanarak çalışmaya eklenmiştir. Elde edilen örnekler üzerinden, geçmişten günümüze dokuma çoraplarda görülen nakış ve süsleme özellikleri değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Iğdır
• Tuzluca
• çorap dokuma
• motif

TRADITIONAL SOCK WEAVING IN TUZLUCA / IGDIR

Öz

Throughout history, the art of sock knitting has been shaped by the evolving aesthetic perceptions of different cultures and has constituted one of the fundamental elements of human clothing. Despite its significance, it remains a relatively understudied field within textile arts. The tradition of sock knitting, whose origins date back to the pre-Christian era, has held an important place in Turkish weaving culture since its earliest examples. Socks, regarded as an essential garment among Turkic communities living within the Central Asian steppe culture, were carried to Anatolia through various tribes and clans, where they evolved and became enriched with region-specific motifs and decorative patterns. Sock-knitting examples found across various regions of Anatolia reflect the local cultural accumulation and aesthetic understanding of their communities. The present study focuses on the district of Tuzluca, located in Eastern Anatolia on the Erzurum–Kars route and administratively connected to the province of Iğdır. Within the scope of the research, ten hand-knitted wool socks belonging to the Tuzluca region were examined. The motifs, colours, and tonal variations used in the textiles were analysed, and motif drawings were prepared and included in the study. Through these examples, the embroidery and ornamental characteristics observed in knitted socks from past to present were evaluated.

Anahtar Kelimeler

• Iğdır
• Tuzluca
• sock knitting
• pattern

Kaynakça

1. Akpınarlı, H. F. (1995). El örgüsü çorapların teknik, desen, renk ve kullanım özellikleri. [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Akpınarlı, F. (2022). Doğu Anadolu Bölgesi geleneksel çorap örücülüğünde motif özellikleri. Hars Akademi Uluslararası Hakemli Kültür Sanat Mimarlık Dergisi, 5(Özel Sayı 3), 17-25.
3. Barışta, H. Ö. (1986). Türk el sanatlarından el örgüsü çoraplar. Erdem, 2(6), 867-886.
4. Çolak, A., & Çolak, M. D. (2020). Konya - Karapınar ilçesi geleneksel çorap örücülüğü. Folklor Akademi Dergisi, 3(4), 235-243.
5. Diyarbekirli, N. (1972). Hun sanatı. Millî Eğitim Bakanlığı Kültür.
6. Gürcüm, B. H., & Çifçi, A. (2017). Kayseri el örgü çorapları üzerine etnografik bir araştırma. Akademik Sanat, 2(4), 10-29.
7. Karatay, S. K., & Oyman, N. R. (2017). Aksaray ilinde çorap ve patik örücülüğü. Journal of Awareness, 2(3S), 103-116.
8. Özbel, K. (t.y.). El sanatları I Anadolu çorapları. Kılavuz: IX.