INVESTIGATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN HIGH SCHOOL STUDENTS' PROBLEM USE OF SOCIAL MEDIA AND COGNITIVE DISCLAIMERS IN TERMS OF VARIOUS VARIABLES

Öz

In this study, it was aimed to determine whether there is a relationship between high school students' problematic social media use and cognitive distortions. The research group consisted of 419 students studying in different high schools of Bingöl Province. Convenience sampling method was preferred in the sample of the research group. Personal information form, thinking types scale and social media disorder scale were used as data collection tools in this study. Independent t-test, pearson correlation analysis, ANOVA, and multiple linear regression analysis were used to analyze the data. As a result of the research, it was determined that the use of problematic social media did not show a significant difference according to gender, but the use of problematic social media differed significantly according to age. In addition, as a result of the research, it was determined that cognitive distortions of catastrophizing and labeling significantly predicted problematic social media use, and cognitive distortions showed a significant difference in favor of girls according to gender. It was found that there was a significant difference according to age in terms of cognitive distortions. According to the findings of this research, it has been determined that there is a positive and significant relationship between cognitive distortion and problematic social media use.

Anahtar Kelimeler

• Cognitive distortions
• high school students
• problematic social media use
• social media

LİSE ÖĞRENCİLERİNİN PROBLEMLİ SOSYAL MEDYA KULLANIMI VE BİLİŞSEL ÇARPITMALARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENEMESİ

Öz

Yapılan bu araştırmada lise öğrencilerinin problemli sosyal medya kullanımı ve bilişsel çarpıtmaları arasında bir ilişki olup olmadığı tespit etmek amaçlanmıştır. Araştırma grubunu Bingöl İlinin değişik liselerinde okuyan 419 öğrenci oluşturmuştur. Araştırma grubunun örnekleminde uygun örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmada veri toplama araçları olarak kişisel bilgi formu, düşünme türleri ölçeği ve sosyal medya bozukluğu ölçeği kullanılmıştır. Verileri analiz etmek için bağımsız t testi, pearson korelasyon analizi, ANOVA ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda problemli sosyal medya kullanımının cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermediği ancak yaşa göre anlamlı düzeyde farklılaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma sonucunda felaketleştirme ve etiketleme bilişsel çarpıtmalarının problemli sosyal medya kullanımını anlamlı düzeyde yordadığı, bilişsel çarpıtmaların cinsiyete göre ise kızların lehinde anlamlı şekilde bir farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Araştırmanın bilişsel çarpıtmalar açısından yaşa göre anlamlı düzeyde bir farlılık olduğu bulunmuştur. Bu araştırma bulgularına göre bilişsel çarpıtma ve problemli sosyal medya kullanımı arasındaki ilişkinin pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• problemli sosyal medya kullanımı
• bilişsel çarpıtmalar
• lise öğrencileri

Kaynakça

1. Ağır, M. (2007). Üniversite öğrencilerinin bilişsel çarpıtma düzeyleri ile problem çözme becerileri ve umutsuzluk düzeyleri arasındaki ilişki (Yayınlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi.
2. Akdeniz, Y. (2016). 3G ve 4.5G Mobil internet bağlantısının, matematiksel iletişim modelindeki mesaj, iletici, kanal ve alıcı unsurlarına etkisi: Whatsapp messenger örneği (Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
3. Altınay Bor, H. (2018). Ergenlerde sosyal medyaya yönelik tutum, sosyal medya kullanımında gelişmeleri kaçırma korkusu ve sosyal kaygı arasındaki ilişkiler (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
4. Altıntaş, A. (2020). Lise öğrencilerinde problemli internet kullanımının duygusal zeka ve yaşam doyumu açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
5. Argın, F. S. (2013). Ortaokul ve Lise Öğrencilerinin Sosyal Medyaya İlişkin Tutumlarının İncelenmesi (Çekmeköy Örneği) (Yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
6. Artukoğlu, F. Z. (2016). Psikoloji öğrencilerinin evliliğe ilişkin tutumlarının yordayıcısı olarak ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmaları (Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
7. Avcı, G. (2016). Kişiler arası bağımlılık eğiliminin ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmalara etkisi (Yüksek lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
8. Beck, J. S. (2001). Bilişsel terapi temel ilkeler ve ötesi. (Çev. N. H. Şahin,). Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları, s. 1-191.

9. Beck, A. T. (2008). Kişilik bozukluklarının bilişsel tedavisi. ( Çev. Ö. Yalçın, & E. N. Akçay ). İstanbul: Litera Yayıncılık. Bilgin, O. (2011). Ergenlerde özgüven düzeyinin bazı değişkenler açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
10. Bilgiz, Ş. (2018). Toplumsal cinsiyet algısı ve bilişsel çarpıtmaların sosyal kaygı üzerindeki yordayıcı etkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
11. Boran Sarı, B. (2017). Üniversite öğrencilerinin bilişsel çarpıtmaları ile öz duyarlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
12. Bozkurt, N. (1998). Lise öğrencilerinin okul başarısızlıklarının altında yatan depresyonla ilişkili otomatik düşünce (Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
13. Buğa, A., Hamamcı, Z. (2016). Bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı web tabanlı interaktif ve geleneksel psiko eğitim programlarının çocukların bilişsel hatalarına ve psikolojik belirtilerine etkisi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(3), 783-809.
14. Cengiz, S. (2017). Ergenlerde duygusal tepkisellik, bilişsel çarpıtmalar ve depresyon arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
15. Cheung, C. M. K., Chiu, P., & Lee, M. K. O. (2010). Online social networks: why do students use Facebook? Computers in Human Behavior, 27(4), 1337-1343.
16. Cicioğlu, M. (2014). Öğrencilerin problemli internet kullanımı ve siber zorbalık davranışlarına ilişkin görüşleri (Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
17. Covin, R., Dozois, D. J., Ogniewicz, A., & Seeds, P. M. (2011). Measuring Cognitive Errors: Initial Development of the Cognitive Distortions Scale (CDS). International Journal of Cognitive Therapy, 4(3), 297–322.
18. Çakır, B. (2019). Lise öğrencilerinde bilişsel çarpıtmaların kariyer geleceği algısına etkisi (Yüksek lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
19. Çam, E. (2012). Öğretmen adaylarının eğitsel ve genel amaçlı facebook kullanımları ve facebookbağımlılıkları (Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
20. Çam, Z., & Çelik, G. Ş. (2018). Üniversite öğrencilerinde bağlanma stillerinin ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmaları yordama gücünün incelenmesi. Muş Alparslan Üniversitesi, 6(6), 787-797.
21. Çivan, İ. (2013). Üniversite öğrencilerinin kişilerarası ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmaları ve başkalarını bağışlama davranışlarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
22. DeCarlo, L. T. (1997). On the meaning and use of kurtosis. Psychological Methods, 2(3), 292.
23. Demir, S. (2019). Üniversite öğrencilerinde yalnızlık ve internet bağımlılığı arasındaki ilişki: Bilişsel çarpıtmaların aracı rolü (Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
24. Demiray, N. (2018). Üniversite öğrencilerinde duygusal zeka ve kişilerarası duyarlılık arasındaki ilişki: kişilerarası ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmaların aracı rolü (Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
25. Digiuseppe, R., & Zee, C. (1986) A rational emotive theory of marital dysfunctional marital therapy. Journal of Rational Emotive Therapy, 4, 22-37.
26. Duman, N. (2018). A Research on Cognitive Distortation in Working Adults. Journal of Strategic Research in Social Science, 8 (3), 1-10 doi: 10.26579/jocress‐8.3.1
27. Groeneveld, R.A., & Meeden, G. (1984). Measuring skewness and kurtosis. Journal of the Royal Statistical Society: Series D (The Statistician), 33(4), 391-399.
28. Gülbayrak, P. (2016). Yetişkinlerin yeme tutumları, otomatik düşünceleri, ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmaları ve fonksiyonel olmayan tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Beykent Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
29. Hopkins, K.D., & Weeks, D.L. (1990). Tests for normality and measures of skewness and kurtosis: Their place in research reporting. Educational and Psychological Measurement, 50(4), 717-729.
30. Kabataş, M. (2020). Ergenlerde bilişsel esneklik ve başarı amaç yönelimleri ilişkisinde problemli internet kullanımının aracı rolü (Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
31. Kalaycı, Ş. (2010). Faktör Analizi. Ş. Kalaycı (Ed.), SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri (ss. 321-331). Asil Yayın Dağıtım.
32. Kalkan, N. (2008). Ergenlerde bilişsel yapılar ve sosyal kaygı arasındaki ilişkinin bilişsel davranışçı yaklaşım açısından yorumlanması (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
33. Kalkan, M. (2012). Predictiveness of interpersonal cognitive distortions on university students' problematic internet use. Children and Youth Services Review, 34 (7), 1305– 1308. doi: 10.1016/j.childyouth.2012.03.003
34. Karasar, N. (2015). Bilimsel araştırma yöntemi. (28.baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
35. Kline, R. B. (2005), Structural Equation Modeling, 2nd ed., The Guilford Press, New York, NY.
36. Moors, J. J. A. (1986). The meaning of kurtosis: Darlington reexamined. The American Statistician, 40(4), 283-284.
37. Oral, S., & Kolburan, Ş. G. (2019). Çekişmeli boşanma sürecindeki bireylerin empatik eğilim düzeyleri ve bilişsel esneklik düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 3(6), 165-178. / Life Skills Journal of Psychology, 3(6), 165-178. DOI: 10.31461/ybpd.607300
38. Özsoy, K. (2014). Parçalanmış aileye sahip üniversite öğrencilerinin anne baba tutumlarını algılama biçimleri ve ilişkilerle ilgili bilişsel çarpıtmaları (Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
39. Sarıçam, H., & Karduz, F. F. A. (2018). Sosyal medya kullanım bozukluğu ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Eğitimde ve Psikolojide ölçme değerlendirme dergisi, 9(2), 116-135.
40. Sezgin, A. (2020). Ergenlerde problemli internet kullanımı ile empatik eğilim, beden algısı ve akılcı olmayan inançlar arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi ). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
41. Shaw, M., & Black, W. D. (2008). Internet addiction definition, assessment, epidemiology and clinical management. CNS Drugs, 22 (5), 353-365. DOI: 10.2165/00023210- 200822050-00001
42. Tepret, D. (2018). Üniversite öğrencilerinde facebook ve instagram kullanımı ile narsistik yapılanma düzeyleri arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
43. Tuğlu, B. (2017). Ortaokul öğrencilerinin sosyal medyayı kullanım amaçları ve sosyal medya kullanımlarına ilişkin tutumları (Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
44. Turan, A. F. (2010). Üniversite Öğrencilerinin İlişkilerle İlgili Bilişsel Çarpıtmalarını Yordamada Yalnızlık, Benlik Saygısı, Yaş, Cinsiyet ve Romantik İlişki Yaşama Durumunun Rolü (Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
45. Türkoğlu, S. (2013). Ergenlerin problemli internet kullanımları ile siber zorbalık eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
46. Uysal, S. (2013). Meslek lisesi öğrencilerinin sosyal medya kullanım amaçları ile eğitsel sosyal medya kullanımlarının değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi, Bahçe Şehir Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
47. Yavuz, S. (2009). Hataları ardışık bağımlı (otokorelasyonlu) olan regresyon modellerinin tahmin edilmesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(3), 123-140.
48. Yemen, N. K. (2018). Üniversite öğrencilerinin riskli davranışları ile problemli internet kullanımı arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
49. Yıldız, F. (2019).Üniversite öğrencilerinde bilişsel çarpıtmaların problemli internet kullanımı üzerindeki yordayıcı etkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Bayburt Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
50. Yurtal Dinç, F. (1999). Üniversite öğrencilerinin akılcı olmayan inançlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi (Doktora tezi, Gazi Üniversitesi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/