“KERTENKELENİN ÖLDÜRÜLMESİ” RİVAYETİNİ DİN ÖĞRETİCİLERİNİN ANLAMA VE AKTARMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Kur’an-ı Kerim Hz. Peygamber’i, üstün bir ahlâk sahibi olarak nitelemiş ve onu inananlara üsve-i hasene olarak takdim etmiştir. İlahi buyruk gereği Müslümanlar, Kur’an ile birlikte Hz. Peygamber’in hadislerini de esas almış, bu temeller üzerinden dinî ve kültürel yaşamlarını şekillendirme gayretinde olmuşlardır. Fakat dinin iki ana kaynağından biri olan hadislerin zamanla farklı anlaşılması veya bağlamından koparılması gibi durumlar yaşanmıştır. Bir metin veya söylemin doğru anlaşılmasının, neredeyse varlığı kadar önemli olduğu kabul edilirse hadisleri tam manasıyla anlamanın ne denli önemli olduğu anlaşılacaktır. Bu bağlamda yanlış anlaşılma, ziyan ve tahrife kapı aralayacağından metnin zihinlerde doğru inşası önem arz etmektedir. Yanlış anlaşılmalara sebebiyet vermesi muhtemel rivayetlerden biri de “kertenkelenin ilk vuruşta öldürülmesi” ile ilgili hadistir. Rivayetin sıhhatine yönelik çalışma yapıldığından ötürü hadisin sıhhatine ilişkin detaya girilmemiştir. İlgili rivayetin, dinî aktarım görevini üstlenen din öğreticileri tarafından nasıl anlaşıldığı ve topluma nasıl aktarıldığı meselesi araştırmamızın ana temasını teşkil etmektedir. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması deseni; veri toplama aracı olarak da görüşme tekniği kullanılmıştır. Bu çerçevede söz konusu rivayet hususunda ön araştırma için yapılan görüşmeler haricinde 21 din öğreticisi ile görüşme yapılmıştır. Ancak yapılan görüşmelerde ilgili rivayette kastedilen mefhumun bilhassa katılımcıların geneli tarafından anlaşılmadığı görülmüştür. Araştırma neticelerinden hareketle din öğreticilerinin hadisleri anlama hususunda daha donanımlı olabilmeleri için bazı öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Din Öğreticisi
• Zehirli Kertenkele
• Öldürmek
• Analiz

AN EVALUATION ON HOW RELIGION TEACHERS UNDERSTAND OF THE "KILLING THE LIZARD" RUMOR AND ITS TRANSFER TO THE SOCIETY

Öz

The Holy Quran described the Prophet as a possessor of superior morality and presented him to the believers as an admirable model to be followed. As a matter of divine command, Muslims, along with the Qur'an, also took the hadiths of the Prophet as a basis and tried to shape their religious and cultural lives according to these foundations. However, there have been cases where the hadiths, which are one of the two main sources of religion, were misunderstood or decontextualized over time. If it is accepted that the correct understanding of a text or discourse is almost as important as its existence, then it will be better understood how important it is to fully understand the hadiths. In this context, it is important to construct the text correctly in the minds as it might open the door to misunderstanding, loss and distortion. One of the hadiths that may cause misunderstandings is the hadith about "killing the lizard (gecko) at the first hit". Since the research has been done on the authenticity of the narration, details about its authenticity haven’t been given. The main theme of our research is how the related narration is understood by the religion teachers who undertake the task of religious preaching and how it is transferred to the society. In this study, case study method, which is one of the qualitative research methods and interview technique as data collection tool were used. In this context, 21 religion teachers were interviewed about the narration in question, other than the interviews made for the preliminary research. However, in the interviews, it was noticed that the concept meant in the related narration was not understood by the general participants. As based on the results of the research, some suggestions are presented so that religious teachers can be equipped in order to understand the meaning of hadiths in a better way.

Anahtar Kelimeler

• Hadith
• Religion Teacher
• Venomous Lizard (Gecko)
• Killing
• Analysis

Kaynakça

1. Akyüz, H. (2013). Kertenkelenin Öldürülmesi ile İlgili Hadislerin Tahlil ve Tenkidi. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 13(1). 173-214. https://dergipark.org.tr/tr/pub/daad/issue/4487/61831.
2. Arslan, A. (2017). Hz. Peygamber’in Hayvan Sevgisi, Çeşitli Yönleriyle Hz. Muhammed. Recep Çetintaş vd. (Haz), Bülent Ecevit Üniversitesi Yayınları.
3. Basuğuy, M. (2023). Toplumsal Değişim Süreci Olarak Dijitalleşme, Dijital Mizah ve Din: İnternet Mem’leri Örneği. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Beroje, S. (2020). Sünnet İnkarcılığı Bizi Nereye Götürür?. Ensar Yayınları.
5. Beyhakî, A. (2002). Sünenü’l-Kübra. Muhammed Abdulkâdir ‘Atâ (Thk), Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
6. Buhârî M. (1993). Sahîhü’l-Buhârî. Mustafa Dîb el-Buğâ (Thk), Dâru’l-Ulumu’l-İnsâniyye.
7. Câhız, A. (1965). Kitâbü’l-Hayevân. Abdusselâm Muhammed Hârun (Thk), Mektebetü Mustafa el-Bâbî el-Halebî.
8. Demirî, K. (2004). Hayâtu’l-Hayevâni’l-Kübrâ. Muhammed Abdulkâdir el-Fâdilî (Thk), Mektebetü’l-Asriyye.

9. Doğanay, S. (2009). Hadis Rivayetinde Râvi Tasarufları ve Doğurduğu Problemler, İSAM.
10. Ebû Dâvûd Süleymân b. el-Eş‘as. (2009). Sünen-i Ebî Dâvûd. Şuayb el-Arnavût-Muhammed Kâmil Karabelelî (Thk), Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye.
11. Ebû Hâmid el- Gazzâlî. (1993). Kânûnu’t-Te’vîl. Mahmud Bîcû (Thk), Y.y.
12. Erturhan, S. (2009). Hayvan Öldürme ile İlgili Fıkhî Hükümler. Bilimname. XVII. (6/1). 97-121. http://isamveri.org/pdfdrg/D02237/2009_17/2009_17_ERTURHANS.
13. Faucher, K. (2018). The Network Spectacle. Social Capital Online, Alienation and Accumulation. University of Westminster Press, 109-34. https://www.jstor.org/stable/j.ctv5vddrd.9.
14. Gazzâlî, M. (1965). Fikhü’s-Sîre. Nasiruddin el-Bani (Thk), Dârü’l-Kütübi’l-Hadîs.
15. Gazzâlî, M. (2016). Fıkıhçılara ve Hadisçilere Göre Nebevi Sünnet. Ali Özek (Çev), Ekin Yayınları.
16. Görmez, M. (2011). Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu, TDV Yayınları.
17. Gül, R. E. (2021). Sosyal Medyada Paylaşılan Hadislerin Dinî Yaşantıya Etkisi: Balıkesir Üniversitesi Öğrencileri Örneği. Medya ve Dini Araştırmalar Dergisi, (4/2), 301-315. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mediad/issue/67710/1016873.
18. Gürler, K. (2017). Hadis ve Sünnet Anlayışımız, Ay Yayınları.
19. H., C. C. (1882). A Venomous Lizard. Scientific American, 47(9). 135-135. Hâkim en-Nîsâbûrî, M. (1986). Müstedrek Ale’l-Sahihayn. Yûsuf Abdurahmân el-Mar‘aşlı (Thk), Daru’l-Ma‘rife.
20. Hamîdullah, M. (2013). Zeyneb bint Cahş. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. TDV Yayınları, 44/358.
21. Hatiboğlu, M. S. (1997). Müslüman Âlimlerin Buhârî ve Müslim’e Yönelik Eleştirileri. İslami Araştırmalar. (10/1,2,3,4.). 1-29. http://isamveri.org/pdfdrg/D00064/1997_1-2-3/1997_1-2-3_HATIBOGLUMS.
22. İbn Hacer, Ş. (2001). Fethu’l-Bârî bi-Şerhi Sahîhi’l-Buhârî. Abdulkâdir Şeybe el-Hamd (Thk), Mektebetü’l-Melik Fahd el-Vataniye.
23. İbn Haldûn, A. (2004). Mukaddime. Halil Kendir (Çev), Yeni Şafak.
24. İbn Kunfüz, A. (1403/1983). el-Vefayât. Âdil Nüveyhiz (Thk), Dârül-Afâki’l-Cedîde.
25. İbn Kuteybe, A. (1999). Te’vîlu Muhtelifi’l-Hadîs. Muhammed Muhyeddîn el-Asfar (Thk), el-Mektebü’l-İslâmî.
26. İbn Mâce, M. (2001). Sünenü İbn Mâce. Dâru İbn Hazm.
27. İbn Manzûr, C. (2010). Lisânü’l-ʿArab. Dâru Sâdır.
28. İbnü’l-Esîr, M. (1963). en-Nihâye fî Garîbi’l-Hadîs ve’l-Eser. Mahmûd Muhammed et-Tanâhî (Thk), Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî.
29. Karadâvî, Y. (2021). Sünneti Anlamada Yöntem. Bünyamin Erul (Çev), Nida Yayıncılık.
30. Koşum, A. (2017). Hayvan Refahı Bağlamında Fıkıhta Hayvan Kesimi. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, (30). 439-460. http://isamveri.org/pdfdrg/D02533/2017_30/2017_30_KOSUMA.
31. Köktaş, Y. (2002). Hadisleri Anlamada Dikkat Edilmesi Gereken Bazı İlkeler. Diyanet İlmi Dergi, 38/4, (Ekim-Kasım-Aralık 2002), 77-99. http://isamveri.org/pdfdrg/D00033/2002_c38/2002_c38_4/2002_c38_4_KOKTASY.
32. Macit, M. (2020). Din Sosyolojisi II. Bülent Akot (Ed), Gazi Kitabevi.
33. Mevdûdî, E. (2019). Meseleler ve Çözümleri, Risale.
34. Haccâc, M. (2016). Sahîhu Müslim. Yâsir Hasan (Thk), Müessesetu’r-Risâle.
35. Nesâî, A. (1417/1996). Sünenü’n-Nesâî. Muhammed Nâsırüddin el-Elbânî (Thk), Mektebetü’l-Me‘ârif.
36. Nevevî, M. (1991). Sahihü Muslim bi’ş-Şerhi’n-Nevevî, Müessesetü’l-Kurtuba.
37. Özdemir, V. (2019). Aceleci Hadis Yorumu ve Bunun Doğurduğu Sakıncalar. Academic Knowledge, (2/1. 2019), 1-15. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ak/issue/46616/580200.
38. Özkan, H. (2022). Rivayet, Anlam ve Yorum: Mantar Hadisinin Serencamı. İslam Araştırmaları Dergisi. 48 (Temmuz 2022), 1-45. https://dergipark.org.tr/tr/pub/isad/issue/71157/1134021.
39. Pasmans, Frank vd. (2005). Characterization of Salmonella Isolates from Captive Lizards. Veterinary Microbiology, 110(3). 285-291.
40. Sakallı, T. (2002). Cari Kültürün Hadis Rivâyetine Etkisi. IV. Kutlu Doğum Sempozyumu (19-20 Nisan 2001), S.D.Ü. İlahiyat Fakültesi Yayınları.
41. Sarıcık, M. (2014). Hayvanlara Şefkat ve Merhamet Açısından Bazı Cahiliye Adetlerine Son Verilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. (33/2014), 61-86. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduifd/issue/48320/611735.
42. Shadbolt, N., & Roger, H. (2019). Dijital Maymun Akıllı Makinelerle Nasıl (Barış İçinde) Yaşanılır?, Salon Yayınları.
43. Sığın, İ. (2020). Dijital Yeni Dünya, Motto Yayınları.
44. Ali el-Kârî, N. (2001). Mirkâtü’l-Mefâtîh Şerhu Mişkâti'l-Mesâbîh. Cemal Aytânî (Thk), Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
45. Süyûtî, C. (2017). Sünnetin Dindeki Yeri. Ali Kaya (Çev), Semerkand.
46. Şâfiî, M. (2012). er-Risâle. Abdulkadir Şener-İbrahim Çalışkan (Çev), TDV Yayınları.
47. Azîmâbâdî, Ş. (Ty). Avnu’l-Ma‘bûd Şerhu Süneni Ebî Dâvûd. Râid b. Sabrî (Thk), Beytü’l-Efkâri’l-Devletiyye.
48. Taberânî, S. (1995). Mu‘cemü’l-Evsât. Târık b. Avdullah-Abdulmühsin b. İbrâhîm (Thk), Dâru’l-Harameyn.
49. Tekineş, A. (2002). Hadisleri Anlama Problemi, Işık Yayınları.
50. Tirmizî, M. (1417/1996). Sünenü’t-Tirmizî (Câmiü‘s’Sahîh). Muhammed Nâsırüddin el-Elbânî (Thk), Mektebetü’l-Me‘ârif.
51. Uraler, A. (2009). Sevde. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. TDV Yayınları, 36/584.
52. Zehebî, Ş. (1982). Siyeru Aʻlami’n-Nübelâ. Muhammed Nu‘aym (Thk), Müessesetu’r-Risâle.
53. Zerkeşî, B. (2020). Hz. Âişe’nin Sahabeye Yönelttiği Eleştiriler. Bünyamin Erul (Haz), Otto Yayınları.
54. https://www.facebook.com/watch/?v=1100918263270432 (12 Kasım 2022).