KÜRESELLEŞME SONRASI YENİ TİP KRİZLER: COVID-19 ÖZELİNDE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Küreselleşmeyle beraber dünyada yaşanan krizler dönüşüme uğramaya başlamıştır. Emek ve sermaye hareketliliğinin yaygınlaşması, ulaşım ve iletişim maliyetlerinin azalması gibi birçok açıdan sağladığı faydaların yanında küreselleşmenin yol açtığı yeni tip krizler de mevcuttur. Yeni tip krizlere en önemli örneklerden biri finans piyasalarında yaşanan krizlerdir. Özellikle küreselleşmenin hız kazandığı 1990’lardan itibaren sermaye hareketliliğinin artışıyla finans alanında yaşanan krizlerin yaygınlaşarak birçok ülkeyi etkisi altına alması küreselleşme sonrası yeni tip krizlerin boyutunu göstermektedir. Finans krizleri haricinde yeni tip krizlere verilebilecek en güzel örneklerden biri de salgın hastalıklar olarak görülmektedir. Ulaşım teknolojisindeki gelişmelerle beraber insanın ve emek faktörünün hareketliliği artmakta, salgın hastalıklar geçmişte olmadığı kadar hızlı bir biçimde yayılmakta ve neredeyse bütün dünyayı etkilemektedir. Bu hastalıkların en günceli ise Covid-19 salgınıdır. Bu salgın, ekonomik, siyasi ve sosyal yönden dünyadaki hemen hemen her ülkeyi olumsuz şekilde etkilemiştir. Bu salgınla beraber liberal ekonomi politikaları ve serbest piyasa rejimi sorgulanmaya başlanmış, devletçi politikalar önem kazanmıştır. Meşruluğu tartışılmaya başlanan ulus devletler bu krizden güçlü şekilde çıkmıştır. Ulus devletlerin uygulamış olduğu maliye politikaları krizden çıkış için önemli bir adım olmuştur. Ayrıca krizin etkilerini bertaraf edebilmek ve krizin etkisiyle bozulan gelir dağılımını düzeltebilmek için servet vergileri tekrar gündeme getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• küreselleşme
• salgın
• kriz
• ulus devlet
• maliye politikası

NEW TYPES OF CRISES AFTER GLOBALIZATION: AN ASSESSMENT SPECIFIC TO COVID-19

Öz

With globalization, the crises in the world have begun to transform. In addition to the benefits it provides in many aspects such as the spread of labor and capital mobility and the reduction of transportation and communication costs, there are also new types of crises caused by globalization. One of the most important examples of new types of crises is the crisis in the financial markets. Especially since the 1990s, when globalization gained momentum, the spread of crises in the field of finance with the increase in capital mobility and the effect of these crises in many countries shows the extent of new types of crises after globalization. Apart from financial crises, one of the best examples that can be given to new types of crises is seen as epidemic diseases. With the developments in transportation technology, the mobility of people and labor factors increases, so epidemics spread faster than in the past and affect almost the whole world. The most recent of these diseases is the Covid-19 pandemic. This pandemic has negatively affected almost every country in the world economically, politically and socially. With this pandemic, liberal economic policies and free market regime began to be questioned, and statist policies gained importance. Nation-states, the legitimacy of which has begun to be debated, emerged from this crisis strongly. Fiscal policies implemented by nation states have been an important step to get out of the crisis. In addition, wealth taxes were brought to the agenda again in order to eliminate the effects of the crisis and to correct the distorted income distribution due to the crisis.

Anahtar Kelimeler

• Globalization
• Pandemic
• Crisis
• Nation State
• Fiscal Policy

Kaynakça

1. Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization. University of Minnesota Press.
2. Apte, A., Khawam, J., Regnier, E. & Simon, J. (2016). Complexity and self‐sustainment in disaster response supply chains. Decision Sciences, 47(6), 998-1015.
3. Atabay Kuşçu, R. & Sheıkhı, M. (2023). COVID-19 sürecinde helikopter para çözüm mü? İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(46), 528-545.
4. Boratav, K. (2022). Emperyalizm, sosyalizm ve Türkiye. Yordam Kitap.
5. Camacho, C. M. & Nieto, J. A. R. (2010). Finansal sermayenin küreselleşmesi: 1997-2008. C. Lapavistas (Ed.), Finansallaşma ve kapitalizmin krizi. (Çev. T. Öncel) içinde (ss. 225-255). Yordam Kitap.
6. Durmuş, M. (2021). Covid-19 salgını ve servet vergisi ihtiyacı. Politik Ekonomik Kuram, 5(1), 95-131.
7. Eğilmez, M. (2020). 2008 krizi üzerine. İktisat ve Toplum Dergisi, 120. https://iktisatvetoplum.com/2008-krizi-uzerine-mahfi-egilmez-itd-120/#
8. Fernandes, N. (2020). Economic effects of coronavirus outbreak (COVID-19 ) on the world economy. IESE Business School Working Paper No. WP-1240-E. [SSRN]. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3557504

9. Fine, B. & Milonakis, D. (2014). İktisat emperyalizminden acayip iktisada iktisat ve diğer sosyal bilimler arasında değişen sınırlar. (Çev. E. Kırmızıaltın & H. Bilir). Heretik Yayıncılık.
10. Giddens, A. (1991). The consequences of modernity. Polity Press.
11. Giddens, A. (2000). Elimizden kaçıp giden dünya. (Çev. O. Akınhay). Alfa Yayınları.
12. Gopinath, G. (2020). Limiting the economic fallout of the coronavirus with large targeted policies. R. Balwin & B. W. di Mauro (Eds.), Mitigating the COVID economic crisis: Act fast and do whatever it takes. (pp. 41-47). CEPR Press.
13. Gourinchas, P. O. (2020). Flattening the pandemic and recession curves. R. Balwin & B. W. di Mauro (Eds.), Mitigating the COVİD economic crisis: Act fast and do whatever it takes. (pp. 31-40). CEPR Press.
14. Held, D. & McGrew, A. (2003). Global transformations reader: An introduction to the globalization debate (2nd Edition). Polity Press.
15. Hutton, W. & Giddens, A. (2000). Global capitalism. The New Press.
16. Ichino, A., G. Calzolari, A. Mattozzi, A. Rustichini, G. Zanella, & M. Arnelli. (2020). Transtion steps to stop covid-19 without killing the world economy. [VoxEU.org]. https://cepr.org/voxeu/columns/transition-steps-stop-covid-19-without-killing-world-economy
17. IMF (2002). Eye of the storm: new-style crises prompt rethink about prevention and resolution measures. Finance and Development, 39(4), 4-7.
18. Karakaya, F. Y. (2022). Covid-19 pandemisinin makroekonomik etkileri: ülkelerarası mukayeseli analiz [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. https://acikerisim.aksaray.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12451/10057/karakaya-fatma%20yasemin-2022.pdf?sequence=1&isAllowed=y
19. Kaya, Y. (2020). Küreselleşen dünyada salgın ve salgın sonrası dünyada küreselleşme. D. Demirbaş, V. Bozkurt & S. Yorğun (Ed.), Covid-19 pandemisinin ekonomik, toplumsal ve siyasal etkileri içinde (ss. 217-232). İstanbul Üniversitesi Yayınevi.
20. Kaya, A. (2021). Küreselleşme ve mali sorunlar. E. Aktepe & E. U. Tohum (Ed.), Küreselleşme küreselden yerele sosyal, ekonomik ve toplumsal yaklaşımlar içinde (ss. 79-122). Gazi Kitabevi.
21. Kovancılar, B. & Miynat, M. (2008). Küreselleşme sürecinde Türkiye’de kamu kesimi. Gazi Kitabevi.
22. Kutlu, A. (2021). Küreselleşme ve demokrasi. E. Aktepe & E. U. Tohum (Ed.), Küreselleşme küreselden yerele sosyal, ekonomik ve toplumsal yaklaşımlar içinde (ss. 305-358). Gazi Kitabevi.
23. McKibbin, W. & Fernando, R. (2020). The economic impact of COVID-19. R. Baldwin & B. W. di Mauro (Eds.), Economics in the time of COVID-19 (pp. 45-53). CEPR Press.
24. Oğuzlu, H. T. (2020). Küresel salgın sonrası küresel eko-politik dönüşüm. M. Şeker, A. Özer & C. Korkut (Ed.), Küresel salgının anatomisi insan ve toplumun geleceği içinde (ss. 441-453). Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
25. Oran, B. (2001). Küreselleşme ve azınlıklar. İmaj Yayınevi.
26. Pehlivan, M., Kaya, A. & Keleş, S. S. (2021). Covid-19’un makroekonomik etkileri ve seçilmiş ülkelerde covid-19 döneminde uygulanan maliye ve para politikaları. Akademik Hassasiyetler, 8(17), 105-135.
27. Ritzer, G. & Dean, P. (2015). Globalization: A basic text. John Wiley and Sons.
28. Robertson, R. (1992). Globalization: social theory and global culture. Sage.
29. Saygılıoğlu, N., Bilgin, M. H. & Arı, S. (2005). Avrupa Birliği yolunda Türkiye’nin dünyadaki yeri. Türkiye Tekstil Sanayii İşverenleri Sendikası Yayını.
30. Sherman, E. (2020). 94% of the fortune 1000 are seeing coronavirus supply chain disruptions: report. [Fortune]. https://fortune.com/2020/02/21/fortune- 1000-coronavirus-china-supply-chain- impact/
31. Susam, N. Özgül, H. B. & Yavuz, E. (2020). Türkiye ekonomisi ve maliyesi 1923-2023. Beta Yayınevi.
32. Şen, S. E. (2021). Kovid-19 pandemisinde sağlık harcamaları. Sağlık Hizmetlerinde Kuram ve Uygulama Dergisi, 2(1), 69-75.
33. Yay, T., Yay, G. & Yılmaz, E. (2001). Küreselleşme sürecinde finansal krizler ve finansal düzenlemeler. İTO Yayınları.
34. Yeldan, E. (2001). Küreselleşme sürecinde Türkiye ekonomisi bölüşüm, birikim ve büyüme. İletişim Yayınları.
35. Yeldan, E. (2009). Kapitalizmin yeniden finansallaşması ve 2007/2008 krizi: Türkiye krizin neresinde? Çalışma ve Toplum Dergisi, 20(1), 11-28. https://calismatoplum.org/Content/pdf/calisma-toplum-1287-5f5362f3.pdf
36. Yılmaz, B. E. (2020, 7 Aralık). Rusya ve Arjantin yüksek serveti vergiliyor. [binhanelifyilmaz.com]. https://www.binhanelifyilmaz.com/rusya-ve-arjantin-yuksek-serveti-vergiliyor/