FOR THE CIZRE GOVERNMENT TO LEAVE LEGITIMATE GROUND: THE ALLEGATION OF (MIR) SHARAF III, ONE OF THE CIZRE MIRZADES, OF USING FORGED DOCUMENTS

Öz

Cases of document forgery have been encountered in the Ottoman Empire since the 16th century. These types of irregularities reflected in the sources were generally committed by clerks working in the Divan and the Finance (Maliye) offices. The types of diplomatics in which forgery was common were texts such as decrees and warrants. These crimes committed by clerks were detected in different periods and attempts were made to prevent them through punishment. However, the measures taken were often ineffective and such abuses could not be prevented. One of the places where allegations of document forgery were seen in the Ottoman Empire was Cizre. In the struggle for dominance between Mir Sharaf III and Mir Mohammed from the sons of Khan Abdal in Cizre, which was governed as a hukumet sanjak at the end of the 16th century, accusations of document forgery were voiced. As a result of Mir Sharaf's failure to find acceptance in the Ottoman center after he overthrew and killed Mir Aziz, his brother Mir Mohammed was appointed in his place. It was alleged that Mir Sharaf III did not accept this situation and prepared forged documents in order to come to power. During this period, it was claimed that Mir Sharaf III had two forged decrees prepared through some officials in the state administration in Dersaadet. The first of these was about the murder of his brother Mir Mohammed. This document, prepared by a clerk named Sari Ali, was determined to be forged. In addition, the clerk Sari Ali, who prepared the forged document, was punished by having his hand cut off. The second forged document was about the granting of the Cizre beylik to Mir Sharaf III. The second forged document was that the Cizre principality was given to Mir Sharaf III. The Ottoman capital declared that both documents were forged and requested that they be sealed in a purse and sent to the capital. It was frequently reported to the governors of the surrounding provinces that the principality of Cizre was given to Mir Muhammed. This study focuses on the forgery of documents that took place in the struggle between Mir Sharaf III, a member of the sons Khan Abdal, and his brother Mir Mohammed, who were engaged in a struggle for dominance in Cizre, and the manifestations of this phenomenon in the Ottoman administration.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman State
• Cizre
• Forgery of Documents
• Mir Mohammed
• Mir Sharaf III

CİZRE HÜKÛMETİ İÇİN MEŞRU ZEMİNDEN ÇIKMAK: CİZRE MİRZADELERİNDEN (MİR III.) ŞEREF’İN SAHTE EVRAK KULLANMAKLA SUÇLANMASI

Öz

Osmanlı Devleti’nde evrakta sahtecilik vakalarına 16. yüzyıldan itibaren tesadüf edilmektedir. Kaynaklara yansıyan bu tür usulsüzlükler genellikle Divan ve Maliye kalemlerinde görevli kâtiplerce yapılmıştır. Sahteciliğin yaygın olduğu diplomatika türleri ferman ve berat gibi metinlerdi. Kâtiplerin işlediği bu suçlar farklı dönemlerde tespit edilmiş ve cezalandırma suretiyle engellenmeye çalışılmıştır. Ancak alınan tedbirler çoğu zaman işe yaramamış ve bu tür suistimallerin önü alınamamıştır. Osmanlı Devleti’nde evrakta sahtecilik iddiasının görüldüğü yerlerden biri Cizre idi. 16. yüzyılın sonlarında hükûmet sancak statüsünde idare edilen Cizre’de Han Abdaloğullarından Mir III. Şeref ile Mir Muhammed arasında gerçekleşen hâkimiyet mücadelesinde evrakta sahtecilik suçlaması dile getirilmişti. Mir Aziz’i devirip öldüren Mir Şeref’in Osmanlı merkezinde kabul görmemesi sonucu yerine kardeşi Mir Muhammed atanmıştı. Mir III. Şeref’in ise bu durumu kabullenmeyerek başa geçmek için sahte evraklar düzenlediği iddia edilmişti. Bu dönemde Mir III. Şeref’in Dersaadet’te devlet yönetimindeki bazı görevliler vasıtasıyla iki sahte ferman düzenlettiği ileri sürülmüştü. Bunlardan ilki kardeşi Mir Muhammed’in katline dairdi. Sarı Ali adlı kâtip tarafından hazırlanan bu belgenin sahte olduğu tespit edilmişti. Ayrıca sahte belgeyi düzenleyen Kâtip Sarı Ali, eli kesilmek suretiyle cezalandırılmıştı. İkinci sahte belge ise Cizre Beyliği’nin Mir III. Şeref’e verildiği hakkındaydı. Osmanlı payitahtı her iki belgenin de sahte olduğunu ilam etmiş ve bunların bir keseye konularak mühürlenip başkente gönderilmesini istemişti. Çevre eyalet valilerine de Cizre Beyliği’nin Mir Muhammed’e verildiği sıklıkla bildirilmişti. Bu çalışmada Cizre’de hâkimiyet mücadelesine tutuşan Han Abdaloğullarından Mir III. Şeref ile kardeşi Mir Muhammed arasındaki mücadelede girişilen evrakta sahtecilik ve bu olgunun Osmanlı yönetimindeki tezahürleri üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Devleti
• Cizre
• Evrakta Sahtecilik
• Mir Muhammed
• Mir III. Şeref

Kaynakça

1. BOA, A.DVNS.MHM.d, Dosya No: 22, Gömlek No: 550. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 53, Gömlek No: 548. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 53, Gömlek No: 727. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 71, Gömlek No: 147. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 71, Gömlek No: 246. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 72, Gömlek No: 229. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 72, Gömlek No: 230. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 72, Gömlek No: 390. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 72, Gömlek No: 679. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 72, Gömlek No: 680. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 72, Gömlek No: 681. BOA, A.DVNSMHM.d, Dosya No: 81, Gömlek No: 613.
2. Aydın, B. & Keskin, İ. (2008). Osmanlı Bürokrasisinde Evrak Sahteciliği, Diplomatik ve Diplomatika Eğitimi. Osmanlı Araştırmaları, 31 (31), 197-228.
3. Ayn Ali Efendi (2021). Osmanlı Kanunları ve Devlet Teşkilatı. Yeditepe Yayınevi.
4. Baluken, Y. (2021). Aşiretten Mîrliğe Buxtîler. Kurdiname, (4), 46-66.
5. Baykal, B. S. (2000). Tarih Terimleri Sözlüğü. İmge Kitabevi.
6. Daşcıoğlu, K. (2005). Osmanlı Döneminde Rüşvet ve Sahtekârlık Suçları ve Bunlara Verilen Cezalar Üzerine Bazı Belgeler. Sayıştay Dergisi, (59), 119-124.
7. Demir, A. (1999). Osmanlı Döneminden Bir Kesit: XVI. Yüzyıl Sonlarında Cizre. Hz. Nuh’tan Günümüze Cizre Sempozyumu Kitabı. M. Sait Özervarlı (Haz.), İstanbul, Güzel Sanatlar Matbaası, 73-88.
8. Ekinci, M. R. (2023), Peymana Hikimdaran 1535, Peymana Qanûnî Siltan Silêman Digêl Hakimên Kurd, Dewlet û Mîrgehên Kurdî li Serdemên Naverast û Nû da, Bergê Dûyê, Zakho Center For Kurdish Studies, 17-30.

9. Evliyâ Çelebi (2010). Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi. Seyit Ali Kahraman ve Yücel Dağlı (Haz.), 4. Kitap, Cilt 2, Yapı Kredi Yayınları.
10. Güngör Yadi, E. (2021). III. Selim Döneminde Evrak Sahteciliği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi, 2 (1), 1-13. https://doi.org/10.51533/insanbilimleri.895358
11. Güngör Yadi, E. (2023). 17. ve 18. Yüzyıllarda Osmanlı Devleti’nde Evrak Sahteciliği [Yüksek Lisans Tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
12. Gümüş, E. & Ayhan, R. (2023). Aşîtî: Osmanlı Devleti’nde Bir Kürt Aşireti. İstanbul: Nûbihar Yayınları.
13. İdris-i Bidlisi (1995). Selim Şâh-nâme. Haz. Hicabi Kırlangıç, [Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
14. İpşirli, M. (1995). Ferhad Paşa. TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 12, 383-384. Kanûn-nâme-i Sultânî Lı ‘Azîz Efendi (1985). Şinasi Tekin ve Gönül Alpay Tekin (Ed.), Harvard University.
15. Kılıç, O. (1999). Yurtluk-Ocaklık ve Hükümet Sancaklar Üzerine Bazı Tespitler. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 10 (10), 119-137.
16. Kütükoğlu, M. S. (2018). Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
17. Kütükoğlu, M. S. (1995). Ferman. TDV İslâm Ansiklopedisi C. 12, 400-406.
18. Kütükoğlu, M. S. (1992). Berat. TDV İslâm Ansiklopedisi C. 5, 472-473.
19. Orhonlu, C. (1987). Osmanlı İmparatorluğunda Aşiretlerin İskânı. Eren Yayıncılık.
20. Osmanlı Devleti’nde Yurtluk-Ocaklık ve Hükümet Sancaklar (2022). Erdal Çiftçi, Veysel Gürhan ve Mehmet Rezan Ekinci (Haz.), Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
21. Özcan, A. (2009). Serdar. TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 36, 551-552.
22. Selaniki Mustafa Efendi (1989). Tarihi Selaniki. C. I. Mehmet İpşirli (Haz.). İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi.
23. Silâhdâr Fındıklılı Mehmed Ağa (2018). Nusretnâme, İnceleme-Metin (1106-1133/1695-1721). Mehmet Topal (Haz.). Türkiye Bilimler Akademisi.
24. Sultanın Yurtluk-Ocaklık ve Hükümet Sancakları (2024). Orhan Kılıç ve Yılmaz Kurt (Ed.), İdeal Kültür Yayıncılık.
25. Şahin, Z. (2014). 72 Numaralı Mühimme Defteri (H.1002-1003), (VR. 231-473), İnceleme-Metin. [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
26. Şerefhan Bitlisi (2016). Şerefname Kürt Tarihi. İstanbul: Nûbihar Yayınları.
27. Şeref Han (1971). Şerefname. C. 1. Mehmet Emin Bozarslan (Çev.). Ant Yayınları.
28. Tanrıvermiş, A. (2014). 72 Numaralı Mühimme Defteri (H.1002-1003), (VR.1-230), İnceleme-Metin. [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
29. Taşkesenlioğlu, M. Y. (2017). Osmanlı Diplomatiğinde Mühür ve Bir Vaka Olarak Sahte Mühür Kullanımı. History Studies, 9 (4), 183-202. https:/doi.org/10.9737/hist.2017.556
30. Tuncel M. & Özaydın A. (1993). Cizre. TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 8, 37-39.
31. Ünal, M. A. (2006). XVI. Yüzyılda Güneydoğu Anadolu’da Timar Tevcihleri, Mîr-i Aşiret ve Cebelü Timarları. İbrahim Özcoşar ve Hüseyin H. Güneş (Ed.). I. Uluslararası Mardin Tarihi Sempozyumu Bildirileri, (279-298).