DÖNÜŞEN KÜLTÜR, TÜKETİLEN DİL: SANAYİ DEVRİMİ’NDEN KİTLE İLETİŞİMİNE FELSEFİ BİR KRİTİK

Öz

Bu makalede, kültür ve dil ile ilgili dönüşümler ve aralarındaki karşılıklı etkileşim, teknolojik gelişmeler, küreselleşme, ekonomi ve tüketim bağlamında ele alınmaktadır. Sanayi Devrimi’nden itibaren hız kazanan teknolojik gelişmelerin kültürel yapıyı dönüştürmesiyle birlikte birey, toplumsal örgütlenme biçimleri, üretim ilişkileri ve ifade araçlarında değişimler meydana gelmiştir. Bu değişim, özellikle Frankfurt Okulu’nun düşünürleri olan Adorno ve Horkheimer’in “araçsal akıl”, “kültür endüstrisi” ve “kitle toplumu” kavramları üzerinden tartışılmakta, kültürün metalaşması ve dilin tüketim nesnesine dönüşmesi bağlamında değerlendirilmektedir. Makalede, kültür-doğa ilişkisi, kültürel üretimin endüstriyel yapıya bürünmesi, gibi konular üzerinden ilerlenmekte ve kültürün anlam, derinlik ve eleştirellik niteliklerini nasıl kaybettiği sorgulanmaktadır. Dilin bu değişim içerisindeki yeri, sözün araçsallaşması, üslubun denetlenmesi ve dilin ürün hâline gelmesi açısından değerlendirilmektedir. Makalede ayrıca, sanatın, edebiyatın ve gündelik dilin endüstriyle ilişkisi analiz edilmektedir. Sonuç olarak, kültür ve dilin günümüzde yaşadığı değişim, yalnızca biçimsel değil, içeriksel ve kavramsal düzeyde bir değişime işaret etmektedir. Bu çalışma, kültür ve dil arasındaki ilişkiyi tarihsel, felsefi ve eleştirel bir perspektiften inceleyerek, çağdaş toplumun düşünce ve ifade olanaklarındaki gerilemeye dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dil felsefesi
• Frankfurt okulu
• Kültür endüstrisi
• Kitle toplumu
• Dilin metalaşması

TRANSFORMING CULTURE, CONSUMED LANGUAGE: A PHILOSOPHİCAL CRITIQUE FROM THE INDUSTRIAL REVOLUTION TO MASS COMMUNICATION

Öz

This article examines transformations related to culture and language and their mutual interaction in the context of technological developments, globalization, economy, and consumption. Since the Industrial Revolution, technological developments have accelerated, transforming cultural structures and bringing about changes in individuals, forms of social organization, production relations, and means of expression. This change is discussed, particularly through the concepts of “instrumental reason,” “culture industry,” and “mass society” developed by Adorno and Horkheimer, thinkers of the Frankfurt School, and is evaluated in the context of the commodification of culture and the transformation of language into an object of consumption. The article explores topics such as the relationship between culture and nature and the industrialization of cultural production, questioning how culture has lost its meaning, depth, and criticality. The place of language within this change is evaluated in terms of the instrumentalization of speech, the control of style, and the commodification of language. The article also analyzes the relationship between art, literature, and everyday language and industry. In conclusion, the transformation that culture and language are undergoing today signifies not only a formal change but also a change at the content and conceptual levels. By examining the relationship between culture and language from a historical, philosophical, and critical perspective, this study draws attention to the decline in contemporary society's opportunities for thought and expression.

Anahtar Kelimeler

• Philosophy of language
• Frankfurt school
• Culture industry
• Mass society
• Commodification of language

Kaynakça

1. Adorno, T. W. (2020). Kültür endüstrisi, kültür yönetimi (Çev. N. Ülner, M. Tüzel & E. Gen, 11. baskı). İletişim. (Orijinal çalışma 1991 yılında yayımlandı)
2. Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2014). Aydınlanmanın diyalektiği (Çev. N. Ülner & E. Öztarhan Karadoğan). Kabalcı. (Orijinal çalışma 1944 yılında yayımlandı)
3. Arendt, H. (2012). Geçmiş ve gelecek arasında (Çev. B. S. Şener, 4. baskı). İletişim. (Orijinal çalışma 1961 yılında yayımlandı)
4. Aristoteles. (1975). Politika (Çev. M. Tuncay). Remzi. (Orijinal çalışma yaklaşık M.Ö. 350 yılında yayımlandı)
5. Aytaç, G. (2002). Edebiyat ve medya: Kitaptan ekrana edebiyat. T.C. Kültür Bakanlığı.
6. Beer, D. (2017). The social power of algorithms. Information, Communication & Society, 20(1), 1–13. https://doi.org/10.1080/1369118X.2016.1216147
7. Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. (2021). On the dangers of stochastic parrots: Can language models be too big? FAccT '21: Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency, 610-623.https://doi.org/10.1145/3442188.3445922
8. Benjamin, W. (2018a). Hikâye anlatıcısı. N. Gürbilek (Ed.), Son bakışta aşk içinde (Çev. N. Gürbilek, ss. 77–100). Metis. (Orijinal çalışma 1993 yılında yayımlandı)

9. Benjamin, W. (2018b). Yayıncılık sanayiinin eleştirisi. İ. Yıldız & B. Erdağı (Ed.), Walter Benjamin kitabı içinde (Çev. T. Tayanç, ss. 309–312). Dipnot. (Orijinal çalışma 1930 yılında yayımlandı)
10. Bernstein, J. M. (2020). Sunuş. J. M. Bernstein (Ed.). Kültür endüstrisi, kültür yönetimi içinde (Çev. N. Ülner, M. Tüzel & E. Gen, ss. 7–43). İletişim. (Orijinal çalışma 1991 yılında yayımlandı)
11. Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power (Çev. G. Raymond & M. Adamson). Polity. (Orijinal çalışma 1982 yılında yayımlandı)
12. Crary, J. (2013). 24/7: Late capitalism and the ends of sleep. Verso.
13. Davenport, T. H., & Beck, J. C. (2001). The attention economy: Understanding the new currency of business. Harvard Business School.
14. Eagleton, T. (2005). Kültür yorumları (Çev. Ö. Çelik). Ayrıntı. (Orijinal çalışma 2000 yılında yayımlandı) Eco, U. (1992). Açık yapıt (Çev. Y. Şaban). Kabalcı. (Orijinal çalışma 1962 yılında yayımlandı)
15. Eroğlu, A. (2012). Sanatta araç olarak dilin önemi. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (38), 393–401. Fischer, S. R. (2020). Dilin tarihi (Çev. M. Güvenç, 6. baskı). İş Bankası Kültür. (Orijinal çalışma 1999 yılında yayımlandı)
16. Gadamer, H. -G. (2002). Felsefe ve edebiyat. A. Sarı & Ş. Çoraklı (Ed.), Edebiyat nedir? içinde (Çev. A. Sarı & Ş. Çoraklı, ss. 13–38). Babil. (Orijinal çalışma 1981 yılında yayımlandı)
17. Giddens, A. (1994). Modernliğin sonuçları (Çev. E. Kuşdil). Ayrıntı. (Orijinal çalışma 1990 yılında yayımlandı) Giddens, A. (2012). Küreselleşme ve değişen dünya. C. Güzel (Ed.), Sosyoloji içinde (Çev. H. Özel, ss. 64–105). Kırmızı. (Orijinal çalışma 1989 yılında yayımlandı)
18. Hobsbawm, E. (2020). Gelenekleri icat etmek. E. Hobsbawm & T. Ranger (Ed.), Geleneğin icadı içinde (Çev. M. M. Şahin, ss. 1–18). Agora. (Orijinal çalışma 1983 yılında yayımlandı)
19. Horkheimer, M. (2018). Akıl tutulması (Çev. O. Koçak, 3. baskı). Metis. (Orijinal çalışma 1968 yılında yayımlandı) İnan, İ. (2001). Küreselleşme özgürlük getiriyor mu? Felsefe Tartışmaları, (28), 115–119.
20. Jenkins, H. (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. New York University.
21. Keyes, R. (2004). The post-truth era: Dishonesty and deception in contemporary life. St. Martin’s.
22. Köktürk, M. (2017). Eleştirel yazılar III: Toplum ve kültür. Ötüken.
23. Lefebvre, H. (2007). Modern dünyada gündelik hayat (Çev. I. Gürbüz, 2. baskı). Metis. (Orijinal çalışma 1947 yılında yayımlandı)
24. Maffesoli, M. (1996). The time of the tribes: The decline of individualism in mass society (Çev. D. Smith). SAGE. (Orijinal çalışma 1988 yılında yayımlandı)
25. McLuhan, M. (2020). Gutenberg galaksisi (Çev. G. Çağalı Güven, 5. baskı). Yapı Kredi. (Orijinal çalışma 1962 yılında yayımlandı)
26. Ong, W. J. (2014). Sözlü ve yazılı kültür: Sözün teknolojileşmesi (Çev. S. Postacıoğlu Banon, 5. baskı). Metis. (Orijinal çalışma 1982 yılında yayımlandı)
27. Pieterse, J. N. (2009). Globalization and culture: Global mélange (2. Baskı). Rowman & Littlefield. Ricoeur, P. (2007). Yorum teorisi, söylem ve artı anlam (Çev. G. Y. Demir). Paradigma. (Orijinal çalışma 1976 yılında yayımlandı)
28. Shen, Y. (2024). Impact of social media on the evolution of English semantics through linguistic analysis. Forum for Linguistic Studies, 6(2), 1–15. https://doi.org/10.59400/fls.v6i2.1184
29. Shifman, L. (2013). Memes in digital culture. MIT.
30. Tokmak, A., Seylan, A., Yazar, T., & Turkaya, A. (2015). Tüketim çağında özne-nesne diyalektiği ve değişen anlam. Medeniyet Sanat Dergisi, 1(2), 65–74.
31. Uygur, N. (1984). Kültür kuramı. Remzi.
32. Williams, R. (1960). Culture and society 1780–1950. Anchor.
33. Yücel, F. (2020). Çevirinin tarihi (2. baskı). Çeviribilim.