REVIEW OF GRADUATE THESIS PREPARED IN THE FIELD OF FAMILY COUNSELING IN TÜRKİYE

Öz

Family counseling refers to the set of services provided by family counselors to address certain family-related life problems within the family and to improve the well-being of all family members by finding solutions to these problems. Research on this concept across various fields, departments, and variables has become increasingly widespread in Türkiye, particularly in recent years. The purpose of this study is to examine graduate theses on family counseling in Turkey within the framework of themes determined by the researcher. For this purpose, qualitative research methods were used to examine graduate theses on family counseling from a thematic perspective. This research was conducted using document analysis, one of the research methods. Within the scope of this review, a total of 32 postgraduate theses published in the national literature on the keyword "family counseling" between September 29, 2010, and April 8, 2025, were accessed at YÖKTEZ and analyzed and presented according to 16 themes. A review of these studies revealed 32 theses in the field of family counseling. Twenty-six of these theses were conducted at master's level, one at medical specialization, and five at doctoral level. Fifteen of these theses utilized quantitative methods, 15 at qualitative, and two at mixed methods. Twenty-four of these theses were prepared by female students and eight by male students. These theses were approved mostly by KTO Karatay University and Istanbul Aydın University. The majority of these theses were conducted at the Institute of Social Sciences, the Department of Social Services, and the Department of Family Counseling. Furthermore, survey research techniques, Personal Information Forms, T-tests, and Chi-Square analysis were found to be the most commonly used research techniques in these theses. Most of the 32 graduate theses in the field of family counseling are at the master's level. These theses were primarily prepared by female students. It was determined that theses were prepared in the Department of Social Services and the Department of Family Counseling. Furthermore, most of these theses were prepared at the Institute of Social Sciences and were approved by Istanbul Universities. Recommendations related to this study include: The contributions of female students to this field could be investigated. The contributions of interdisciplinary studies and different research methods could be examined. The impact of the Institute of Social Sciences on theses and its support mechanisms could be investigated.

Anahtar Kelimeler

• Family
• Family investment
• Thesis

TÜRKİYE’DE AİLE DANIŞMANLIĞI ALANINDA HAZIRLANMIŞ LİSANSÜSTÜ TEZLERİN İNCELENMESİ

Öz

Aile danışmanlığı, aile ilgili yaşanan bazı yaşamsal problemleri aile içinde ele alınmaya ve bu problemlere çözüm üretmek için tüm aile üyelerinin iyilik halini artırmaya yönelik aile danışmanları tarafından sunulan hizmetler bütününe denilmektedir. Türkiye’de bu kavrama ilişkin farklı alan, bölüm ve değişkenlere yönelik araştırmalar özellikle son yıllarda yaygınlık kazanmıştır. Söz konusu çalışmanın amacı, Türkiye’de aile danışmanlığıyla ilgili hazırlanmış lisansüstü tezlerin araştırmacı tarafından belirlenen temalar çerçevesinde incelenmesidir. Bu amaçla aile danışmanlığı alanına ilişkin lisansüstü tezlerin tematik açıdan incelemek için nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu araştırma yöntemlerinden biri olan doküman inceleme tekniği çerçevesinde yapılmıştır. Bu inceleme çerçevesinde YÖKTEZ’de 29.09.2010-08.04.2025 tarihleri arasında “aile danışmanlığı” anahtar kelimesine ilişkin ulusal alan yazında yer alan toplam 32 lisansüstü teze ulaşılmış ve 16 temadan analiz edilerek verilmiştir. Bu araştırmalar incelendiğinde aile danışmanlığı alanında 32 adet teze ulaşılmıştır. Bu tezlerin 26’sı yüksek lisans, 1’i tıpta uzmanlık ve 5’i de doktorada yapılmıştır. Bu tezlerin 15 tanesi nicel, 15 tanesi nitel ve 2 tanesi de karma yöntemlerden yararlanılmıştır. Söz konusu tezlerin 24’ünü kadın 8’i de erkek öğrenciler tarafından hazırlanmıştır. Bu tezler en fazla KTO Karatay Üniversitesi ve İstanbul Aydın Üniversitesi tarafından onaylanmıştır. Tezlerin en fazla Sosyal Bilimler Enstitüsünde, Sosyal Hizmetler ABD ve Aile Danışmanlığı ABD’de yapılmıştır. Bununla birlikte bu tezlerde en çok anket araştırma tekniği, Kişisel Bilgi Formu ve T-testi ve Ki-Kare analizi kullanıldığı tespit edilmiştir. Aile danışmanlığı alanında yapılmış 32 lisansüstü tezlerin çoğu yüksek lisans düzeyindedir. Bu tezler en fazla kadın öğrenciler tarafından hazırlanmıştır. Sosyal Hizmetler ABD ve Aile Danışmanlığı ABD’de yapıldığı belirlenmiştir. Bununla beraber bu tezlerin çoğu Sosyal Bilimler Enstitüsünde hazırlanmış ve İstanbul Üniversiteleri bünyesinde onayladığı sonucuna varılmıştır. Bu çalışmayla ilgili öneriler; kadın öğrencilerin bu alana katkıları araştırılabilir. Disiplinler arası çalışmaların katkıları ve farklı araştırıma yöntemleri incelenebilir. Sosyal Bilimler Enstitüsünün tezler üzerindeki etkisi ve destek mekanizmaları araştırılabilir.

Anahtar Kelimeler

• Aile
• Aile danışmanlığı
• Tez

Etik Beyan

Bu çalışma YÖTEZ'deki tezleri incelendiği için herhangi bir etik kurul iznine gerek duyulmamıştır.

Kaynakça

1. Akfırat, N., & Özsoy, M. (2021). Türkiye’de psikolojik sağlamlık ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 26-42. https://doi.org/10.33400/kuje.893290
2. Akın, M. H., Tüfekçioğlu, E. B., & Ergün, A. F. (2025). Türk ailesinde çocuğun anlam ve değeri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi. 2025 (Aile Özel Sayısı Cilt -2), 481-512. https://doi.org/10.21560/spcd.v2025i88554.1630418
3. Algan, T. (2016). Aile danışmanlığı uygulaması: Dünü, bugünü ve yarını. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(7), 2208-2217. https://izlik.org/JA76UL35TN
4. Algan, T. (2017). Türkiye’de aile içi sorunlara yönelik aile danışmanlığı uygulaması [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
5. Ataş, L. O., & Demiralp, N. (2026). Türkiye’de çevre etiği konulu lisansüstü tezlerin incelenmesi (1999-2024). International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 13(127), 246-258. https://doi.org/10.5281/zenodo.18465774
6. Beaton, J., Dienhart, A., Schmidt, J., & Turner, J. (2009). Clinical practice patterns of canadian couple/marital/family therapists. Journal of Marital and Family Therapy, 35(2), 193–203. https://doi.org/10.1111/j.1752-0606.2009.00116.x
7. Berksun, O. E., & Hızlı Sayar, G. (2013). Aile ve eş terapileri (1. baskı). Detay Yayıncılık
8. Cott, N. F. (2002). Public vows: A history of marriage and the nation (1. baskı). Harvard University Press.

9. Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (Çev. M. Bütün & S. B. Demir, 4. baskı). Siyasal Kitabevi.
10. Çoban, A., & Cabacı, N. (2024). Türkiye'de öğretmen yetiştirme konusunda hazırlanan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 9(2), 348-369. https://izlik.org/JA72WP94UF
11. Değirmençay, Ş. A., & Yeşiltaş, İ. (2020). Değer eğitimi konusunda yapılmış lisansüstü tezlerin incelenmesi. Turkish Studies-Education, 15(4), 2513-2530. https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.44457
12. Demirbilek, M. (2016). Aile danışmanlığı: Bir uygulama örneği. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 10(2), 109-120. https://doi.org/10.5455/tjfmpc.205930
13. Deniz, E. (2019). Kültürlerarası evlilik yapanlarda evlilik yaşamı ve çift uyumunun incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Yakın Doğu Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
14. Doruk, E., & Çakmak, M. (2019). Öğretmen yetiştirme konulu tezlerin analizi. F. Mustafayev ve E. Cafarov (Ed.). Uluslararası 24 Kasım Başöğretmen Eğitim ve Yenilikçi Bilimler Sempozyumu içinde (ss: 137- 147). Ankara: İktisadi Kalkınma ve Sosyal Araştırmalar Derneği.
15. Elitaş, T., & Keskin, S. (2016). Küreselleşme sürecinde değişen geleneksel Türk aile yapısının televizyon dizilerindeki temsili. Tarih Okulu Dergisi. 9(XXVII), 543–578. https://doi.org/10.14225/JOH986
16. Erdoğan, A. N. (2025). Bireylerin aileleri. Diyanet Aile Dergisi, 73, 11-13.
17. Erdoğan, Y. S. (2019). Türkiye’de aile danışmanlığı alanında yapılmış yüksek lisans tezlerinin analizi. Akademik Platform Eğitim ve Değişim Dergisi, 2(1), 106-127. https://izlik.org/JA25RG26HR
18. Gladding, S. T. (2015). Aile terapisi: Tarihi, kuramları ve uygulamaları. (Çev. Ed. İ. Kekik & İ. Yıldırım, 5. baskı). Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği.
19. Gladding, S. T. (2011). Aile terapisi tarihi, kuram ve uygulamaları. Türk Psilolojik Danışma ve Rehberlik Derneği.
20. Gökler, R., & Atamtürk, E. (2021). Ebeveynlik rollerindeki değişim. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi. 2(2), 151-177. https://izlik.org/JA47PT95KM
21. Hayward, M., & Zhang, Z. (2006). Gender, the marital life course, and cardiovascular disease in late midlife. Journal of Marriage and Family, 68(3), 639-657. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2006.00280.x
22. Işık, E. (2023). Evliliğin Toplumsal Boyutu ve Homogami Evlilik. In M. S. İpar (Ed.), Sosyal Bilimlerde Akademik Araştırma ve Değerlendirmeler – II içinde (ss. 95–108). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub309.c1418
23. Kılıçarslan, F., & Bayram, A. (2018). Aile terapisi. İstanbul Üniversitesi AUZEF Yayınları.
24. Kağıtçıbaşı, Ç. (2017). Family, Self, and Human Development Across Cultures: Theory and Applications (1. baskı). New York: Routledge Taylor and Francis
25. Kars, M. P., & Peker, A. (2025). Ergenlerin aile içi ilişkileri ile aile bütünlüğü arasındaki ilişkiler. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi. 2025(Aile Özel Sayısı Cilt-1), 99-129. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1634139
26. Kılınçer, H. (2021). Aile danışmanlığında maneviyat boyutunun önemi. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, -(17), 263-273. https://doi.org/10.34085/buifd.887414
27. Kınık, K. (2025). Aile danışmanlığı alan bireylerin yakınlık ilişkileri ve evlilik doyumunun karma yöntemle araştırılması [Doktora Tezi, Yalova Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
28. Kütükcü, A. (2018). Türkiye’de kadın liderlik alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Kadın Araştırmaları Dergisi, 15, 26-47. https://izlik.org/JA23RT96ZR
29. Mehmetoğlu, M. (2025). Aileyi aile olarak korumak. Diyanet Aile Dergisi, 73, 18-19.
30. Nazlı, S. (2024). Aile danışmanlığı (17. baskı). Anı Yayınları.
31. Nichols, M. P. (2013). Aile terapisi kavramlar ve yöntemler (Çev. O. Gündüz, 1. baskı). Kaknüs Psikoloji Yayınları.
32. Özabacı, N., & Yenicesu, Z. (2025). Aile danışmanlığı, kuram ve uygulamalara genel bir bakış (9. baskı). Pegem Akademi.
33. Özdem Yıldırım, M. S. (2022). Aile psikolojisi örnek olaylarla güncel konular (2. baskı). Nobel Yayıncılık.
34. Özgüven, İ. E. (2025). Evlilik ve aile terapisi (6. baskı). Nobel Yayınları.
35. Rauch, J. (2004). Gay marriage: Why it is good for gays, good for straights, and good for America (1. edition). NY Times Books/Henry Holt and Co. LLC.
36. Simmons, D. S., & Doherty, W. J. (1995). Defining who we are and what we do: Clinical practice patterns of marriage and family therapists of minnesota. Journal Of Marital and Family Therapy, 21(1), 3-15. https://doi.org/10.1111/j.1752-0606.1995.tb00134.x
37. Şen, B. (2011) Evlilik öncesi çift eğitimi (2. baskı). Nobel Yayınları.
38. Tabakcı, Z. (2019). Farklı etnik kökenden gelen bireylerin evlilik uyumlarının çeşitli demografik özelliklere göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
39. Tangülü, Z., & Deniz, R. K. (2022). Türkiye’de yaşam boyu öğrenme alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Kesit Akademi Dergisi, 8 (31), 240-258. 10.29228/kesit.62693
40. Tarhan, N. (2013). Evlilik psikolojisi (15. baskı). Timaş Yayınları.
41. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2025, 29 Mart). 2025 Aile Yılı. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. https://aile.gov.tr/aileyili
42. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026, 24 Şubat). Evlenme ve boşanma istatistikleri, 2025. TÜİK. https://tuik.gov.tr
43. Uluocak, Ö. G., G. P., & Bulut, I. (2011). Aile terapilerinin feminist teori açısından incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 24(24), 9-24. https://doi.org/10.21560/spcd.07002
44. Varışlı, B., Kurdoğlu, İ., & Ergin, S. (2024). Değişen toplumda dünya aileleri: Aile örüntüleri ve hastalıkta, sağlıkta evlilikler. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 24(62), 115-136. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1461520
45. Vural Batık, M., & Kalkan, M. (2018). Ebeveyn adaylar için evlilik okulu psikolojik danışman el kitabı (1. baskı). Anı Yayıncılık.
46. Yaşar Ekici, F. (2014). Türk aile yapısının değişim ve dönüşümü ve bu değişim ve dönüşüme etki eden unsurların değerlendirilmesi. The Journal of Academic Social Science Studies (JASSS), 9(30). 209-224. https://doi.org/10.9761/JASSS2594
47. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayınları.
48. Yıldız, A. (2019). Evlilikte yaşanan sorunlar ve başa çıkma yolları. H. Yavuzer (Ed.), Evlilik okulu: Evlilikte kişilerarası ı̇lişkiler ve ı̇letişim becerileri içinde (s. 211-230). Remzi Kitapevi.