Elazığ İli, Sarıyakup Köyü Tarihi

Öz

Küçük yerleşim birimlerinin tarihi ve kültürüne özel, ayrıntılı, anlamlı, tutarlı bilgiler elde etmek ve bir araya getirmek oldukça güç bir iştir. Böyle bir araştırmaya yönelmek, bazı durumlarda eli boş kalmaya baştan razı olmak demektir. Hem bu ihtimal hem de geniş çevreye hitap etmemesi dolayısıyla köy yerleşim birimlerinin tarihi üzerinde fazla durulmaz. Ancak meselenin başka tarafları da vardır. O da büyük yerleşim birimleri hakkında genel değerlendirmeler yapılır iken, küçük iskân alanlarının kendine özel tarihi ve kültürel mirasının ayrıntılarının değerlendirme dışı kalması tehlikesidir. Elazığ İli Sarıyakup Köyü ile ilgili yapılan bu incelemenin amacı, küçük yerleşim birimlerinin tarihi ve kültürü hakkında örnek bir değerlendirme ortaya koymaktır. Her mahallin kendine özel hikâyesi olabildiğini göstermektir. Daha da özeli, masumane bir düşünce olarak mensubu olduğum Sarıyakup Köyü’ne karşı mesleki vefa borcumu ödemektir. Makalede, Sarıyakup Köyü’nün 1518 yılını takip eden yıllarda 41 hanelik yörük taifesi ile başlayan tarihi serüvenine dikkat çekilmiştir. Osmanlı devrindeki sosyal, demoğrafik ve ekonomik durumu ele alınmıştır. Cumhuriyet Devri’ndeki gelişimi ve değişimi üzerinde durulmuştur. Bütün olarak Sarıyakup Köyü’nün geçmişten bugüne tarihi serüveni hakkında bilgiler derlenip değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Harput,Elazığ,Sarıyakup Köyü,Köy yerleşimİ

History of Sarıyakup Village of Elazığ City

Öz

It is too difficult to achieve and collect detailed and meaningful information on the culture and history of a small place. In some cases, researchers accept not to get any information since the very beginning of the research. It is very rare to research about the history of the small locations both because of that reason and that it doesn’t address to a wide scope. However, there are different subjects to consider. It is the dangerous of being neglected of the details of the history and culture of small locations while studying over metropolises wholly. The aim of this research which is about Sarıyakup village of Elazığ city is to reveal a sample evaluation about the history and culture of it, and to show that every vicinity can have its own history. More importantly, it is my professional duty of loyalty, as an innocent idea, to document the history of the village that I and my family belong to. In this article, it is concentrated on its historical adventure emerging with 41 nomadic households since 1518. Social, demographic and economic conditions of the village during the Ottoman era and moreover the development of the village during the Republican period are discussed in the article. As a whole, information about the historical adventure of Sarıyakup village from past to present are endeavored to be evaluated. 

Anahtar Kelimeler

• Harput,Elazığ,Sarıyakup village,village

Kaynakça

1. A. DVN., nr. 30/8.
2. AE. SABH. I. (Sultan Abdülhamid I), nr. 73/5078.
3. AE. SMST. III. Sultan Mustafa III), nr. 199/15658.
4. AE. SOSM. III. (Sultan Osman III) ,nr. 13/834.
5. C. EV. (Cevdet Evkaf) , nr. 192/9556, 482/24375.
6. DH. EUM. 2. ŞB. (Dahiliye Emniyet-i Umumiye II. Şube), nr. 27/16.
7. DH. TMIK. M.Dahiliye Nezareti Tesrî-i Muâmelât ve Islahat Komisyonu Müteferrik),nr. 188/53, 204/9.
8. EV. MH. (Evkaf Mühimme), nr. 147/99.

9. HAT. (Hatt-ı Hümayun), nr. 1581/41, 1595/82
10. MF. MKT.(Maarif Mektubi Kalemi), nr. 246/6, 299/46.
11. ŞD. (Şura-yı Devlet), nr. 2143/46, 2145/18, 2637/15.
12. EV. (Evkaf Defteri), nr. 10804, 11263.
13. MAD. (Maliyeden Müdevver Defter), nr. 3038.
14. ML. VRD. TMT. (Maliye Varidat Temettuat Defteri), nr. 10326.
15. NFS. (Nüfus Defteri), nr. 2675.
16. Harput Şeriye Sicili, Ankara Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi, Demirbaş nr. 38244-I, II, V.
17. HSŞ. (Harput Şeriye Sicili), nr.218, 278, 324, 362, 381, 382, 383, 397, 382, 388, 392,
18. KŞS. (Konya Şeriye Sicili), nr. 5883, 5902, 5905. Defter, nr. 423.
19. Vakfiye Defteri, nr. 591, 1094, 2178.
20. 166 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri (937 / 1530 ) I, Dizin ve Tıpkı Basım, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu. 13, Ankara 1995.
21. 387 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Karaman ve Rum Defteri (937 / 1530)II, Dizin ve Tıpkı Basım, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu. 32, Ankara 1997.
22. 438 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri (937 / 1530 ) I, Dizin ve Tıpkı Basım, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu: 27, Ankara 1993.
23. 438 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri (937 / 1530 ) II, Dizin ve Tıpkı Basım, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu. 20, Ankara 1994.
24. 998 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Diyâr-i Bekr ve ‘Arab ve Zü’l-Kadiriyye Defteri (937/1530) I, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın nu. 39, Ankara 1998.
25. 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı, Türkiye Cumhuriyeti Başvekalet İstatistik Umum Müdürlüğü, 30 Mart 1951.
26. AKDAĞ, Mustafa, Türkiyenin İktisadî ve İctimaî Tarihi, c. II, İstanbul 1977.
27. AKSIN, Ahmet, 218 numaralı Harput Şeriyye Sicili H. 1249-1256 (1833-1840), Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 1990.
28. ARSLANTAŞ, Yüksel, Tarih Öncesi Dönemde Elazığ, Elazığ, 2013.
29. ÂŞIK PAŞAZÂDE, Tevârîh-i Âl-i Osmân, Haz. Kemal Yavuz- M. A. Yekta Saraç, İstanbul 2007.
30. ÇEVİK, Nevzat, Urartu Kaya Mezarları ve Ölü Gömme Gelenekleri, Ankara, 2000.
31. Genel Nüfus Sayımı, 20 İlkteşrin 1935, Kati ve mufassal neticeler:Elazığ Vilayeti, Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık İstatistik Genel Direktörlüğü, Hüsnü Tabiat Basımevi, İstanbul 1937.
32. HALAÇOĞLU, Ahmet, 381 Numaralı Harput “Ma‘Mûratü’l-‘Azîz Şeriyye Sicili H. 1283-1284 (M. 1866-1868), Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Ankara 1986.
33. İBN ASÂKİR, Tebyînu Kizbi’l-Müfterî fîmâ Nusibe’l-İmâm Ebî’l-Haseni’l-Eş’arî, Dâru’l-Kütübi’l-Arabî, Beyrût 1404.
34. JORGA, Nicolae, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, Çev. Nilüfer Epçeli, Çev. Kontrol. Kemal Beydilli, Yayına Haz. Erhan Afyoncu, c. 2, İstanbul 2009.
35. KONYALI, İbrahim Hakkı, Abideleri ve Kitabeleri İle Konya Tarihi, Konya 1964.
36. KÖROĞLU, Kemalettin, Urartu Krallığı Döneminde Elazığ (Alzi) ve Çevresi, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul 1996.
37. MECDÎ MEHMED EFENDİ, Hadâıku’ş-Şakâik, Şakâik-ı Numaniyye ve Zeyilleri, Neşre Hazırlayan. Abdülkadir Özcan, c. 1, İstanbul 1989.
38. Polonyalı Simeon’un Seyahatnâmesi, Türkçe yayına Hazırlayan. Hrant D. Andreasyan, Baha Matbaası, İstanbul 1964.
39. Salnâme-i Vilâyet-i Mamuratülaziz, 1310.
40. Salnâme-i Vilâyet-i Mamuratülaziz, 1312.
41. SUNGUROĞLU, İshak, Harput Yollarında, İşaret yayınları, c. 1, İstanbul 2013.
42. TURAN, Osman, Selçuklular Zamanında Türkiye, İstanbul 1971.
43. TÜRKAY, Cevdet, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak Aşiret ve Cemaatler, İstanbul 2012.
44. UZ, Mehmet Ali, Sultanü’l-Ulema Baha Veled’den Günümüze Konya Âlimleri ve Velîleri, Konya 2004.
45. ÜNAL, Mehmet Ali, XVI. Yüzyılda Harput Sancağı (1518-1566), Ankara 1989.
46. YILMAZÇELİK, İbrahim, 392 Numaralı Harput Şeriyye Sicili H. 1260-1264 (M. 1844-1848), Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Ankara 1987.
47. AÇIKSES, Erdal, “Amerika’dan Harput’a Harput’tan Amerika’ya Göç”, Dünü ve Bugünüyle Harput, (Sempozyum: 24-27 Eylül 1998 – Elazığ) I, Yayına Hazırlayan. Fikret Karaman, Türkiye Diyanet Vakfı Elazığ Şubesi Yayınları, Elazığ 2005, s. 145-168.
48. AKÇORA; Ergün Öz “ Harput’ta XX.Yüzyıl Başlarına Kadar Türkler ile Ermeni Toplumunun Sosyo-Ekonomik Durumu ve Ermeni İsyanları,,Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, İstanbul 1989, S. 58, s. 183-203.
49. ARSLANTAŞ, Yüksel, “Paleolitik Çağda Elazığ Yöresi”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 18, Sayı: 2, Elazığ 2008, s. 367-377.
50. ARSLANTAŞ, Yüksel, “Tarih öncesi Dönemde Harput ve Çevresinde Tarım ve Hayvancılık”, Fırat Üniversitesi Harput Uygulama ve Araştırma Merkezi Geçmişten Geleceğe Harput Sempozyumu, Elazığ 23-25 Mayıs 2013, Elazığ 2013, s. 367-392.
51. AŞAN, Beşir, “Elazığ-Bingöl-Tunceli İlleri Ortaçağ Yüzey Araştırması, 1987”, VI. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 23-27 Mayıs 1988, Kültür Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Başkanlığı, Ankara, Ts., s. 533. 529-554.
52. AYDIN, İbrahim Hakkı, “Molla Fenârî”, Diyanet İslâm Ansiklopedisi (DİA), İstanbul 2005, c. 30, s. 245.
53. MADEN, Fahri, “Osmanlı Devleti’nde 1881-1882/1893 Nüfus Sayımı ve Meydana Gelen Hadiseler”, Türkiye’de İskân ve Şehirleşme Tarihi, Editör. Mehmet Ali Beyhan, İstanbul 2012.
54. ÖZCAN, Abdülkadir, “Molla Yegân”, DİA, İstanbul 2005, c. 30, s. 265-266.
55. ÖZDEMİR, Rifat, “Avârız ve Gerçek-hâne Sayılarının Demografik Tahminlerde Kullanılması Üzerine Bazı Bilgiler”, X. Türk Tarih Kongresi, Ankara: 22-26 Eylül 1986, Kongreye Sunulan Bildiriler, c. IV. TTK. Basımevi, Ankara 1993, s. 1581-1613.
56. SEVİN, Veli, “Elazığ-Bingöl Yüzey Araştırması 1987”, VI. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 23-27 Mayıs 1988, Kültür Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Başkanlığı, Ankara, Ts., s. 451-500.
57. SEVİN, Veli, Ersin Kavaklı, “Van-Karagündüz Erken Demir Çağı Nekropolü Kurtarma Kazıları 1992-1993”, XVI. Kazı Sonuçları ToplantısıI, Ankara 1995, s. 331-350.
58. ŞAFAKCI, Hamit, “Şeyh Hocenti Zaviyesi”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Bahar 2016, Sayı. 39, s. 1-23.
59. ŞAHİN, Dursun, “Edebiyat ve Hakikat Bağlamında “Harput’ta Bir Amerikalı””, Geçmişten Geleceğe Harput Sempozyumu, Elazığ 23-25 Mayıs 2013, Bildiriler, Elazığ 2013, s. 993-1008.
60. TİRYAKİ, Sırrı, “Hititlerin Fırat Politikası”, Türk Dünyası Araştırmaları”, Sayı. 222, Haziran 2016, s. 1-22.
61. TUNÇ, Zekiye, “Akkoyunlular Döneminde Harput”, Geçmişten Geleceğe Harput Sempozyumu, Elazığ 23-25 Mayıs 2013, Bildiriler, Elazığ 2013, s. 573-578.
62. UZ, Mehmet Ali, “Molla Fenârî’nin Konya Serüveni”, Akademik Sayfalar, Merhaba Gazetesi Eki, c. 11, 12 Ekim 2011, s. 417-428.
63. UZUN, Celalettin, “IV. Murad Dönemi Bağdad Seferleri Sırasında Harput Sancağı’nın Üstlendiği Rol”, Geçmişten Geleceğe Harput Sempozyumu, Elazığ 23-25 Mayıs 2013, Bildiriler, Elazığ 2013, s. 755-764.
64. ÜNAL, Mehmet Ali, “1056/1646 Tarihli Avârız Defterine Göre 17. Yüzyıl Ortalarında Harput”, Belleten, LI / 199, (Nisan 1987), s. 119-129.
65. ÜNAL, Mehmet Ali, “1646 (1056) Tarihli Harput Kazası Avarız Defteri”, Ege Üniversitesi Tarih İncelemeleri Dergisi, c. XII, 1997 İzmir, s. 9-73.
66. ŞİKÂRÎ, Karamannâme, Haz. Metin Sözen, Necdet Sakaoğlu, Karaman Valiliği ve Karaman Belediyesi Yayını, İstanbul 2005, s. 244, 245.
67. YILMAZÇELİK, İbrahim”1840-1850 Yılları Arasında Harput”,Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, İstanbul 1988,S.52,s.123-142.
68. YİĞİTPAŞA, Davut, “Urartu Ölü Gömme gelenekleri ve Ölümle İlgili Ritüeller”, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, XXV, 8 / 2010 [Ulusal], s. 177-202.
69. Türkiye İstatistik Kurumu Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (Adnks) Veri Tabanı,http://rapory.tuik.gov.tr/31-01-2015-19:49:53- 818374670144261309867928695.html. Erişim Tarihi. 13.08.2015. [e-mail].
70. http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul.
71. http://www.elazigyatirim.gov.tr/files/02015-04-09-21-51-32-000000.pdf. Erişim tarihi. 30.07.2016
72. http://www.finalhaber.com/detayhaber.asp?id=417. Erişim tarihi. 30.07.2016
73. http://www.turkcebilgi.com/tad%C4%B1m,_el%C3%A2z%C4%B1%C4%9F. Erişim Tarihi. 30.07.2016.
74. http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=244025. Erişim tarihi. 30.07.2016.
75. http://www2.dsi.gov.tr/bolge/dsi9/elazig.htm. Erişim tarihi. 30.07.2016
76. http://tuikapp.tuik.gov.tr/nufusmenuapp/menu.zul. 13.08.2015.
77. http://www.elazigozelidaresi.gov.tr/images/editorimages/image/ekim2015karar.doc. Erişim tarihi. 30.07.2016